Arthashastra · Chapter 03.9

jñāti.sāmanta.dhanikāḥ krameṇa bhūmi.parigrahān kretum abhyābhaveyuḥ //

tato^anye bāhyāḥ //

sāmanta.catvāriṃśat.kulyeṣu gṛha.pratimukhe veśma śrāvayeyuḥ, sāmanta.grāma.vṛddheṣu kṣetram ārāmaṃ setu.bandhaṃ taṭākam ādhāraṃ vā maryādāsu yathā.setu.bhogaṃ "anena^argheṇa kaḥ kretā" iti //

trir āghuṣitam avyāhataṃ kretā kretuṃ labheta //

spardhayā vā mūlya.vardhane mūlya.vṛddhiḥ sa-śulkā kośaṃ gacchet //

vikraya.pratikroṣṭā śulkaṃ dadyāt //

asvāmi.pratikrośe catur.viṃśati.paṇo daṇḍaḥ //

sapta.rātrād ūrdhvam anabhisarataḥ pratikruṣṭo vikrīṇīta //

pratikruṣṭa.atikrame vāstuni dviśato daṇḍaḥ, anyatra catur.viṃśati.paṇo daṇḍaḥ // iti vāstu.vikrayaḥ /

sīma.vivādaṃ grāmayor ubhayoḥ sāmantā pañca.grāmī daśa.grāmī vā setubhiḥ sthāvaraiḥ kṛtrimair vā kuryāt //

karṣaka.go.pālaka.vṛddhāḥ pūrva.bhuktikā vā bāhyāḥ setūnām abhijñā bahava eko vā nirdiśya sīma.setūn viparīta.veṣāḥ sīmānaṃ nayeyuḥ //

uddiṣṭānāṃ setūnām adarśane sahasraṃ daṇḍaḥ /

tad eva nīte sīma.apahāriṇāṃ setuc.chidāṃ ca kuryāt //

pranaṣṭa.setu.bhogaṃ vā sīmānaṃ rājā yathā.upakāraṃ vibhajet // iti sīma.vivādaḥ /

kṣetra.vivādaṃ sāmanta.grāma.vṛddhāḥ kuryuḥ //

teṣāṃ dvaidhī.bhāve yato bahavaḥ śucayo^anumatā vā tato niyaccheyuḥ madhyaṃ vā gṛhṇīyuḥ //

tad.ubhaya.parā.uktaṃ vāstu rājā haret, pranaṣṭa.svāmikaṃ ca //

yathā.upakāraṃ vā vibhajet //

prasahya.ādāne vāstuni steya.daṇḍaḥ //

kāraṇa.ādāne prayāsam ājīvaṃ ca parisaṃkhyāya bandhaṃ dadyāt // iti kṣetra.vivādaḥ /

maryādā.apaharaṇe pūrvaḥ sāhasa.daṇḍaḥ //

maryādā.bhede catur.viṃśati.paṇaḥ //

tena tapo.vana.vivīta.mahā.patha.śmaśāna.deva.kula.yajana.puṇya.sthāna.vivādā vyākhyātāḥ // iti maryādā.sthāpanam /

sarva eva vivādāḥ sāmanta.pratyayāḥ //

vivīta.sthala.kedāra.ṣaṇḍa.khala.veśma.vāhana.koṣṭhānāṃ pūrvaṃ.pūrvam ābādhaṃ saheta //

brahma.soma.araṇya.deva.yajana.puṇya.sthāna.varjāḥ sthala.pradeśāḥ //

ādhāra.parivāha.kedāra.upabhogaiḥ para.kṣetra.kṛṣṭa.bīja.hiṃsāyāṃ yathā.upaghātaṃ mūlyaṃ dadyuḥ //

kedāra.ārāma.setu.bandhānāṃ paraspara.hiṃsāyāṃ hiṃsā.dvi.guṇo daṇḍaḥ //

paścān.niviṣṭam adhara.taṭākaṃ na^upari.taṭākasya kedāram udakena^āplāvayet //

upari.niviṣṭaṃ na^adhara.taṭākasya pūra.āsrāvaṃ vārayed, anyatra tri.varṣa.uparata.karmaṇaḥ //

tasya^atikrame pūrvaḥ sāhasa.daṇḍaḥ, taṭāka.vāmanaṃ ca //

pañca.varṣa.uparata.karmaṇaḥ setu.bandhasya svāmyaṃ lupyeta, anyatra^āpadbhyaḥ //

taṭāka.setu.bandhānāṃ nava.pravartane pāñcavarṣikaḥ parihāraḥ, bhagna.utsṛṣṭānāṃ cāturvarṣikaḥ, samupārūḍhānāṃ traivarṣikaḥ, sthalasya dvaivarṣikaḥ //

sva.ātma.ādhāne vikraye ca //

khāta.prāvṛttim anadī.nibandha.āyatana.taṭāka.kedāra.ārāma.ṣaṇḍa.vāpānāṃ sasya.varṇa.bhāga.uttarikam anyebhyo vā yathā.upakāraṃ dadyuḥ //

prakraya.avakraya.adhibhāga.bhoganiṣṛṣṭa.upabhoktāraś ca^eṣāṃ pratikuryuḥ //

arpatīkāre hīna.dvi.guṇo daṇḍaḥ //
KAZ03.9.38ab/ setubhyo muñcatas toyam avāre ṣaṭ.paṇo damaḥ /
KAZ03.9.38cd/ vāre vā toyam anyeṣāṃ pramādena^uparundhataḥ //E
(ḍamage to pastures, fields and roads)