અર્થશાસ્ત્ર · અધ્યાય 03.9

જ્ઞાતિ.સામન્ત.ધનિકાઃ ક્રમેણ ભૂમિ.પરિગ્રહાન્ ક્રેતુમ્ અભ્યાભવેયુઃ ॥

તતો^અન્યે બાહ્યાઃ ॥

સામન્ત.ચત્વારિંશત્.કુલ્યેષુ ગૃહ.પ્રતિમુખે વેશ્મ શ્રાવયેયુઃ, સામન્ત.ગ્રામ.વૃદ્ધેષુ ક્ષેત્રમ્ આરામં સેતુ.બન્ધં તટાકમ્ આધારં વા મર્યાદાસુ યથા.સેતુ.ભોગં "અનેન^અર્ઘેણ કઃ ક્રેતા" ઇતિ ॥

ત્રિર્ આઘુષિતમ્ અવ્યાહતં ક્રેતા ક્રેતું લભેત ॥

સ્પર્ધયા વા મૂલ્ય.વર્ધને મૂલ્ય.વૃદ્ધિઃ સ-શુલ્કા કોશં ગચ્છેત્ ॥

વિક્રય.પ્રતિક્રોષ્ટા શુલ્કં દદ્યાત્ ॥

અસ્વામિ.પ્રતિક્રોશે ચતુર્.વિંશતિ.પણો દણ્ડઃ ॥

સપ્ત.રાત્રાદ્ ઊર્ધ્વમ્ અનભિસરતઃ પ્રતિક્રુષ્ટો વિક્રીણીત ॥

પ્રતિક્રુષ્ટ.અતિક્રમે વાસ્તુનિ દ્વિશતો દણ્ડઃ, અન્યત્ર ચતુર્.વિંશતિ.પણો દણ્ડઃ ॥ ઇતિ વાસ્તુ.વિક્રયઃ ।

સીમ.વિવાદં ગ્રામયોર્ ઉભયોઃ સામન્તા પઞ્ચ.ગ્રામી દશ.ગ્રામી વા સેતુભિઃ સ્થાવરૈઃ કૃત્રિમૈર્ વા કુર્યાત્ ॥

કર્ષક.ગો.પાલક.વૃદ્ધાઃ પૂર્વ.ભુક્તિકા વા બાહ્યાઃ સેતૂનામ્ અભિજ્ઞા બહવ એકો વા નિર્દિશ્ય સીમ.સેતૂન્ વિપરીત.વેષાઃ સીમાનં નયેયુઃ ॥

ઉદ્દિષ્ટાનાં સેતૂનામ્ અદર્શને સહસ્રં દણ્ડઃ ।

તદ્ એવ નીતે સીમ.અપહારિણાં સેતુચ્.છિદાં ચ કુર્યાત્ ॥

પ્રનષ્ટ.સેતુ.ભોગં વા સીમાનં રાજા યથા.ઉપકારં વિભજેત્ ॥ ઇતિ સીમ.વિવાદઃ ।

ક્ષેત્ર.વિવાદં સામન્ત.ગ્રામ.વૃદ્ધાઃ કુર્યુઃ ॥

તેષાં દ્વૈધી.ભાવે યતો બહવઃ શુચયો^અનુમતા વા તતો નિયચ્છેયુઃ મધ્યં વા ગૃહ્ણીયુઃ ॥

તદ્.ઉભય.પરા.ઉક્તં વાસ્તુ રાજા હરેત્, પ્રનષ્ટ.સ્વામિકં ચ ॥

યથા.ઉપકારં વા વિભજેત્ ॥

પ્રસહ્ય.આદાને વાસ્તુનિ સ્તેય.દણ્ડઃ ॥

કારણ.આદાને પ્રયાસમ્ આજીવં ચ પરિસંખ્યાય બન્ધં દદ્યાત્ ॥ ઇતિ ક્ષેત્ર.વિવાદઃ ।

મર્યાદા.અપહરણે પૂર્વઃ સાહસ.દણ્ડઃ ॥

મર્યાદા.ભેદે ચતુર્.વિંશતિ.પણઃ ॥

તેન તપો.વન.વિવીત.મહા.પથ.શ્મશાન.દેવ.કુલ.યજન.પુણ્ય.સ્થાન.વિવાદા વ્યાખ્યાતાઃ ॥ ઇતિ મર્યાદા.સ્થાપનમ્ ।

સર્વ એવ વિવાદાઃ સામન્ત.પ્રત્યયાઃ ॥

વિવીત.સ્થલ.કેદાર.ષણ્ડ.ખલ.વેશ્મ.વાહન.કોષ્ઠાનાં પૂર્વં.પૂર્વમ્ આબાધં સહેત ॥

બ્રહ્મ.સોમ.અરણ્ય.દેવ.યજન.પુણ્ય.સ્થાન.વર્જાઃ સ્થલ.પ્રદેશાઃ ॥

આધાર.પરિવાહ.કેદાર.ઉપભોગૈઃ પર.ક્ષેત્ર.કૃષ્ટ.બીજ.હિંસાયાં યથા.ઉપઘાતં મૂલ્યં દદ્યુઃ ॥

કેદાર.આરામ.સેતુ.બન્ધાનાં પરસ્પર.હિંસાયાં હિંસા.દ્વિ.ગુણો દણ્ડઃ ॥

પશ્ચાન્.નિવિષ્ટમ્ અધર.તટાકં ન^ઉપરિ.તટાકસ્ય કેદારમ્ ઉદકેન^આપ્લાવયેત્ ॥

ઉપરિ.નિવિષ્ટં ન^અધર.તટાકસ્ય પૂર.આસ્રાવં વારયેદ્, અન્યત્ર ત્રિ.વર્ષ.ઉપરત.કર્મણઃ ॥

તસ્ય^અતિક્રમે પૂર્વઃ સાહસ.દણ્ડઃ, તટાક.વામનં ચ ॥

પઞ્ચ.વર્ષ.ઉપરત.કર્મણઃ સેતુ.બન્ધસ્ય સ્વામ્યં લુપ્યેત, અન્યત્ર^આપદ્ભ્યઃ ॥

તટાક.સેતુ.બન્ધાનાં નવ.પ્રવર્તને પાઞ્ચવર્ષિકઃ પરિહારઃ, ભગ્ન.ઉત્સૃષ્ટાનાં ચાતુર્વર્ષિકઃ, સમુપારૂઢાનાં ત્રૈવર્ષિકઃ, સ્થલસ્ય દ્વૈવર્ષિકઃ ॥

સ્વ.આત્મ.આધાને વિક્રયે ચ ॥

ખાત.પ્રાવૃત્તિમ્ અનદી.નિબન્ધ.આયતન.તટાક.કેદાર.આરામ.ષણ્ડ.વાપાનાં સસ્ય.વર્ણ.ભાગ.ઉત્તરિકમ્ અન્યેભ્યો વા યથા.ઉપકારં દદ્યુઃ ॥

પ્રક્રય.અવક્રય.અધિભાગ.ભોગનિષૃષ્ટ.ઉપભોક્તારશ્ ચ^એષાં પ્રતિકુર્યુઃ ॥

અર્પતીકારે હીન.દ્વિ.ગુણો દણ્ડઃ ॥
કz03.9.38અબ્। સેતુભ્યો મુઞ્ચતસ્ તોયમ્ અવારે ષટ્.પણો દમઃ ।
કz03.9.38ચ્દ્। વારે વા તોયમ્ અન્યેષાં પ્રમાદેન^ઉપરુન્ધતઃ ॥એ
(ડમગે તો પસ્તુરેસ્, fઇએલ્દ્સ્ અન્દ્ રોઅદ્સ્)