Arthashastra · Chapter 02.28

nāv.adhyakṣaḥ samudra.samyāna.nadī.mukhatara.pracārān deva.saro.visaro.nadī.tarāṃś ca sthānīya.ādiṣv avekṣeta //

tad.velā.kūla.grāmāḥ klṛptaṃ dadyuḥ //

matsya.bandhakā naukā.bhāṭakaṃ ṣaḍ.bhāgaṃ dadyuḥ //

pattana.anuvṛttaṃ śulka.bhāgaṃ vaṇijo dadyuḥ, yātrā.vetanaṃ rāja.naubhiḥ sampatantaḥ //

śaṅkha.muktā.grāhiṇo nau.bhāṭakaṃ dadyuḥ, sva.naubhir vā tareyuḥ //

adhyakṣaś ca^eṣāṃ khany.adhyakṣeṇa vyākhyātaḥ //

pattana.adhyakṣa.nibaddhaṃ paṇya.pattana.cāritraṃ nāv.adhyakṣaḥ pālayet //

mūḍha.vāta.āhatā nāvaḥ pitā^iva^anugṛhṇīyāt //

udaka.prāptaṃ paṇyam aśulkam ardha.śulkaṃ vā kuryāt //

yathā.nirdiṣṭāś ca^etāḥ paṇya.pattana.yātrā.kāleṣu preṣayet //

samyātīr nāvaḥ kṣetra.anugatāḥ śulkaṃ yācet //

hiṃsrikā nirghātayet, amitra.viṣaya.atigāḥ paṇya.pattana.cāritra.upaghātikāś ca //

śāsaka.niryāmaka.dātra..raśmi.grāhaka.utsecaka.adhiṣṭhitāś ca mahā.nāvo hemanta.grīṣma.tāryāsu mahā.nadīṣu prayojayet, kṣudrikāḥ kṣudrikāsu varṣā.srāviṇīṣu //

bādha.tīrthāś ca^etāḥ kāryā rāja.dviṣṭa.kāriṇāṃ taraṇa.bhayāt //

akāle^atīrthe ca tarataḥ pūrvaḥ sāhasa.daṇḍaḥ //

kāle tīrthe ca^aniṣṛṣṭa.tāriṇaḥ pāda.ūna.sapta.viṃśati.paṇas tara.atyayaḥ //

kaivartaka.aṣṭa.tṛṇa.bhāra.puṣpa.phala.vāṭa.ṣaṇḍa.go.pālakānām anatyayaḥ, sambhāvya.dūta.anupātināṃ ca senā.bhāṇḍa.prayogāṇāṃ ca sva.taraṇais taratām, bīja.bhakta.dravya.upaskarāṃś ca^ānūpa.grāmāṇāṃ tārayatām //

brāhmaṇa.pravrajita.bāla.vṛddha.vyādhita.śāsana.hara.garbhiṇyo nāv.adhyakṣa.mudrābhis tareyuḥ //

kṛta.praveśāḥ pāraviṣayikāḥ sārtha.pramāṇā vā praviśeyuḥ //

parasya bhāryāṃ kanyāṃ vittaṃ vā^apaharantaṃ śavittaṃ vā^apaharantaṃ śaṅkitam āvignam udbhāṇḍī.kṛtaṃ mahā.bhāṇḍena mūrdhni bhāreṇa^avacchādayantaṃ sadyo.gṛhīta.liṅginam aliṅginaṃ vā pravrajitam alakṣya.vyādhitaṃ bhaya.vikāriṇaṃ gūḍha.sāra.bhāṇḍa.śāsana.śastra.agniyogaṃ viṣa.hastaṃ dīrgha.pathikam amudraṃ ca^upagrāhayet //

kṣudra.paśur manuṣyaś ca sa.bhāro māṣakaṃ dadyāt, śiro.bhāraḥ kāya.bhāro gava^aśvaṃ ca dvau, uṣṭra.mahiṣaṃ caturaḥ, pañca labhuyānam, ṣaḍ goliṅgam, sapta śakaṭam, panya.bhāraḥ pādam //

tena bhāṇḍa.bhāro vyākhyātaḥ //

dvi.guṇo mahā.nadīṣu taraḥ //

klṛptam ānūpa.grāmā bhakta.vetanaṃ dadyuḥ //

pratyanteṣu tarāḥ śulkam ātivāhikaṃ vartanīṃ ca gṛhṇīyuḥ, nirgacchataś ca^amudra.dravyasya bhāṇḍaṃ hareyuḥ, atibhāreṇa^avelāyām atirthe tarataś ca //

puruṣa.upakaraṇa.hīnāyām asaṃskṛtāyāṃ vā nāvi vipannāyāṃ nāv.adhhyakṣo naṣṭaṃ vinaṣṭaṃ vā^abhyāvahet //
KAZ02.28.27ab/ sapta.aha.vṛttām āṣāḍhīṃ kārttikīṃ ca^antarā taraḥ /
KAZ02.28.27cd/ kārmikaḥ pratyayaṃ dadyān nityaṃ ca^āhnikam āvahet //E
(ṣuperintendent of cattle)