અર્થશાસ્ત્ર · અધ્યાય 02.28

નાવ્.અધ્યક્ષઃ સમુદ્ર.સમ્યાન.નદી.મુખતર.પ્રચારાન્ દેવ.સરો.વિસરો.નદી.તરાંશ્ ચ સ્થાનીય.આદિષ્વ્ અવેક્ષેત ॥

તદ્.વેલા.કૂલ.ગ્રામાઃ ક્લૃપ્તં દદ્યુઃ ॥

મત્સ્ય.બન્ધકા નૌકા.ભાટકં ષડ્.ભાગં દદ્યુઃ ॥

પત્તન.અનુવૃત્તં શુલ્ક.ભાગં વણિજો દદ્યુઃ, યાત્રા.વેતનં રાજ.નૌભિઃ સમ્પતન્તઃ ॥

શઙ્ખ.મુક્તા.ગ્રાહિણો નૌ.ભાટકં દદ્યુઃ, સ્વ.નૌભિર્ વા તરેયુઃ ॥

અધ્યક્ષશ્ ચ^એષાં ખન્ય્.અધ્યક્ષેણ વ્યાખ્યાતઃ ॥

પત્તન.અધ્યક્ષ.નિબદ્ધં પણ્ય.પત્તન.ચારિત્રં નાવ્.અધ્યક્ષઃ પાલયેત્ ॥

મૂઢ.વાત.આહતા નાવઃ પિતા^ઇવ^અનુગૃહ્ણીયાત્ ॥

ઉદક.પ્રાપ્તં પણ્યમ્ અશુલ્કમ્ અર્ધ.શુલ્કં વા કુર્યાત્ ॥

યથા.નિર્દિષ્ટાશ્ ચ^એતાઃ પણ્ય.પત્તન.યાત્રા.કાલેષુ પ્રેષયેત્ ॥

સમ્યાતીર્ નાવઃ ક્ષેત્ર.અનુગતાઃ શુલ્કં યાચેત્ ॥

હિંસ્રિકા નિર્ઘાતયેત્, અમિત્ર.વિષય.અતિગાઃ પણ્ય.પત્તન.ચારિત્ર.ઉપઘાતિકાશ્ ચ ॥

શાસક.નિર્યામક.દાત્ર..રશ્મિ.ગ્રાહક.ઉત્સેચક.અધિષ્ઠિતાશ્ ચ મહા.નાવો હેમન્ત.ગ્રીષ્મ.તાર્યાસુ મહા.નદીષુ પ્રયોજયેત્, ક્ષુદ્રિકાઃ ક્ષુદ્રિકાસુ વર્ષા.સ્રાવિણીષુ ॥

બાધ.તીર્થાશ્ ચ^એતાઃ કાર્યા રાજ.દ્વિષ્ટ.કારિણાં તરણ.ભયાત્ ॥

અકાલે^અતીર્થે ચ તરતઃ પૂર્વઃ સાહસ.દણ્ડઃ ॥

કાલે તીર્થે ચ^અનિષૃષ્ટ.તારિણઃ પાદ.ઊન.સપ્ત.વિંશતિ.પણસ્ તર.અત્યયઃ ॥

કૈવર્તક.અષ્ટ.તૃણ.ભાર.પુષ્પ.ફલ.વાટ.ષણ્ડ.ગો.પાલકાનામ્ અનત્યયઃ, સમ્ભાવ્ય.દૂત.અનુપાતિનાં ચ સેના.ભાણ્ડ.પ્રયોગાણાં ચ સ્વ.તરણૈસ્ તરતામ્, બીજ.ભક્ત.દ્રવ્ય.ઉપસ્કરાંશ્ ચ^આનૂપ.ગ્રામાણાં તારયતામ્ ॥

બ્રાહ્મણ.પ્રવ્રજિત.બાલ.વૃદ્ધ.વ્યાધિત.શાસન.હર.ગર્ભિણ્યો નાવ્.અધ્યક્ષ.મુદ્રાભિસ્ તરેયુઃ ॥

કૃત.પ્રવેશાઃ પારવિષયિકાઃ સાર્થ.પ્રમાણા વા પ્રવિશેયુઃ ॥

પરસ્ય ભાર્યાં કન્યાં વિત્તં વા^અપહરન્તં શવિત્તં વા^અપહરન્તં શઙ્કિતમ્ આવિગ્નમ્ ઉદ્ભાણ્ડી.કૃતં મહા.ભાણ્ડેન મૂર્ધ્નિ ભારેણ^અવચ્છાદયન્તં સદ્યો.ગૃહીત.લિઙ્ગિનમ્ અલિઙ્ગિનં વા પ્રવ્રજિતમ્ અલક્ષ્ય.વ્યાધિતં ભય.વિકારિણં ગૂઢ.સાર.ભાણ્ડ.શાસન.શસ્ત્ર.અગ્નિયોગં વિષ.હસ્તં દીર્ઘ.પથિકમ્ અમુદ્રં ચ^ઉપગ્રાહયેત્ ॥

ક્ષુદ્ર.પશુર્ મનુષ્યશ્ ચ સ.ભારો માષકં દદ્યાત્, શિરો.ભારઃ કાય.ભારો ગવ^અશ્વં ચ દ્વૌ, ઉષ્ટ્ર.મહિષં ચતુરઃ, પઞ્ચ લભુયાનમ્, ષડ્ ગોલિઙ્ગમ્, સપ્ત શકટમ્, પન્ય.ભારઃ પાદમ્ ॥

તેન ભાણ્ડ.ભારો વ્યાખ્યાતઃ ॥

દ્વિ.ગુણો મહા.નદીષુ તરઃ ॥

ક્લૃપ્તમ્ આનૂપ.ગ્રામા ભક્ત.વેતનં દદ્યુઃ ॥

પ્રત્યન્તેષુ તરાઃ શુલ્કમ્ આતિવાહિકં વર્તનીં ચ ગૃહ્ણીયુઃ, નિર્ગચ્છતશ્ ચ^અમુદ્ર.દ્રવ્યસ્ય ભાણ્ડં હરેયુઃ, અતિભારેણ^અવેલાયામ્ અતિર્થે તરતશ્ ચ ॥

પુરુષ.ઉપકરણ.હીનાયામ્ અસંસ્કૃતાયાં વા નાવિ વિપન્નાયાં નાવ્.અધ્હ્યક્ષો નષ્ટં વિનષ્ટં વા^અભ્યાવહેત્ ॥
કz02.28.27અબ્। સપ્ત.અહ.વૃત્તામ્ આષાઢીં કાર્ત્તિકીં ચ^અન્તરા તરઃ ।
કz02.28.27ચ્દ્। કાર્મિકઃ પ્રત્યયં દદ્યાન્ નિત્યં ચ^આહ્નિકમ્ આવહેત્ ॥એ
(ષુપેરિન્તેન્દેન્ત્ ઓf ચત્ત્લે)