Arthashastra · Chapter 02.20
māna.adhyakṣyo deśa.kāla.mānaṃ vidyāt //
aṣṭau parama.aṇavo ratha.cakra.vipruṭ //
tā aṣṭau likṣā //
tā aṣtau yūkā //
tā aṣṭau yava.madhyaḥ //
aṣṭau yava.madhyā aṅgulam //
madhyamasya puruṣasya madhyamāyā anugulyā madhya.prakarṣo vā^aṅgulam //
catur.aṅgulo dhanur.grahaḥ //
aṣṭa.aṅgulā dhanur.muṣṭiḥ //
dvādaśa.aṅgulā vitastiḥ, chāyā.pauruṣaṃ ca //
catur.daśa.aṅgulaṃ śamaḥ śalaḥ parīrayaḥ padaṃ ca //
dvi.vitastir aratniḥ prājāpatyo hastaḥ //
sa-dhanur.grahaḥ pautava.vivīta.mānam //
sa-dhanur.muṣṭiḥ kuṣkuḥ kaṃso vā //
dvi.catvāriṃśad.aṅgulas takṣṇaḥ krākacanika.kiṣkuḥ skandha.āvāra.durga.rāja.parigraha.mānam //
catuṣ.pañcāśad.aṅgulaḥ kūpya.vana.hastaḥ //
catur.aśīty.aṅgulo vyāmo rajju.mānaṃ khāta.pauruṣaṃ ca //
catur.aratnir daṇḍo dhanur.nālikā pauruṣaṃ ca gārhapatyam //
aṣṭa.śata.aṅgulaṃ dhanuḥ pathi.prākāra.mānaṃ pauruṣaṃ ca^agni.cityānām //
ṣaṭ.kaṃso daṇḍo brahma.deya.ātithya.mānam //
daśa.daṇḍo rajjuḥ //
dvi.rajjukaḥ parideśaḥ //
tri.rajjukaṃ nivartanam ekataḥ //
dvi.daṇḍa.adhiko bāhuḥ //
dvi.dhanuḥ.sahasraṃ go.rutam //
catur.go.rutaṃ yojanam //
iti deśa.mānam //
kāla.mānam ata ūrdhvam //
tuṭo lavo nimeṣaḥ kāṣṭhā kallā nālikā muhūrtaḥ pūrva.apara.bhāgau divaso rātriḥ pakṣo māsa ṛtur ayanaṃ saṃvatsaro yugam iti kālāḥ //
dvau tuṭau lavaḥ //
dvau lavau nimeṣaḥ //
pañca.nimeṣāḥ kāṣṭhāḥ //
triṃśat.kāṣṭhāḥ kalāḥ //
catvāriṃśat.kalāḥ nālikā //
suvarṇa.māṣakāś catvāraś catur.aṅgula.āyāmāḥ kumbhac.chidram āḍhakam ambhaso vā nālikā //
dvi.nāliko muhūrtaḥ //
pañca.daśa.muhūrto divaso rātriś ca caitre ca^āśvayuje ca māsi bhavataḥ //
tataḥ paraṃ tribhir muhūrtair anyataraḥ ṣaṇ.māsaṃ vardhate hrasate ca^iti //
chāyāyām aṣṭa.pauruṣyām aṣṭādaśa.bhāgaś chedaḥ, ṣaṭ.pauruṣyāṃ catur.daśa.bhāgaḥ, tri.pauruṣyām aṣṭa.bhāgaḥ, dvi.pauruṣyāṃ ṣaḍ.bhāgaḥ, pauruṣyāṃ catur.bhāgaḥ, aṣṭa.aṅgulāyāṃ trayo daśa.bhāgāḥ, catur.aṅgulāyāṃ trayo^aṣṭa.bhāgāḥ, acchāyo madhya.ahna iti //
parāvṛtte divase śeṣam evaṃ vidyāt //
āṣāḍhe māsi naṣṭac.chāyo madhya.ahno bhavati //
ataḥ paraṃ śrāvaṇa.ādīnāṃ ṣaṇ.māsānāṃ dvy.aṅgula.uttarā māgha.ādīnāṃ dvy.aṅgula.avarā chāyā iti //
pañcadaśa.aho.rātrāḥ pakṣaḥ //
soma.āpyāyanaḥ śuklaḥ //
soma.avacchedano bahulaḥ //
dvi.pakṣo māsaḥ //
triṃśad.aho.rātraḥ karma.māsaḥ //
sa-ardhaḥ sauraḥ //
ardha.nyūnaś cāndra.māsaḥ //
sapta.viṃśatir nākṣatra.māsaḥ //
dvātriṃśad bala.māsaḥ //
pañcatriṃśad aśva.vāhāyāḥ //
catvāriṃśadd.hasti.vāhāyāḥ //
dvau māsāv ṛtuḥ //
śrāvaṇaḥ prauṣṭhapadaś ca varṣāḥ //
āśvayujaḥ kārttikaś ca śarat //
mārga.śīrṣaḥ pauṣaś ca hemantaḥ //
māghaḥ phālgunaś ca śiśiraḥ //
caitro vaiśākhaś ca vasantaḥ //
jyeṣṭhāmūlīya āṣāḍhaś ca grīṣmaḥ //
śiśira.ādy uttara.ayaṇam //
varṣa.ādi dakṣiṇa.ayanam //
dvy.ayanaḥ saṃvatsaraḥ //
pañca.saṃvatsaro yugam / iti //
KAZ02.20.65ab/ divasasya haraty arkaḥ ṣaṣṭi.bhāgam ṛtau tataḥ /
KAZ02.20.65cd/ karoty ekam ahaś.chedaṃ tathā^eva^ekaṃ ca candramāḥ //
KAZ02.20.66ab/ evam ardha.tṛtīyānām abdānām adhimāsakam /
KAZ02.20.66cd/ grīṣme janayataḥ pūrvaṃ pañca.abda.ante ca paścimam //E
(Collector of costums and tolls)
Original text: Arthaśāstra · Edition: R. P. Kangle's edition: The Kauṭilīya Arthaśāstra, A critical Edtion with a Glossary, Second edition, University of Bombay 1969. · Data entry Muneo Tokunaga · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0