અર્થશાસ્ત્ર · અધ્યાય 02.20

માન.અધ્યક્ષ્યો દેશ.કાલ.માનં વિદ્યાત્ ॥

અષ્ટૌ પરમ.અણવો રથ.ચક્ર.વિપ્રુટ્ ॥

તા અષ્ટૌ લિક્ષા ॥

તા અષ્તૌ યૂકા ॥

તા અષ્ટૌ યવ.મધ્યઃ ॥

અષ્ટૌ યવ.મધ્યા અઙ્ગુલમ્ ॥

મધ્યમસ્ય પુરુષસ્ય મધ્યમાયા અનુગુલ્યા મધ્ય.પ્રકર્ષો વા^અઙ્ગુલમ્ ॥

ચતુર્.અઙ્ગુલો ધનુર્.ગ્રહઃ ॥

અષ્ટ.અઙ્ગુલા ધનુર્.મુષ્ટિઃ ॥

દ્વાદશ.અઙ્ગુલા વિતસ્તિઃ, છાયા.પૌરુષં ચ ॥

ચતુર્.દશ.અઙ્ગુલં શમઃ શલઃ પરીરયઃ પદં ચ ॥

દ્વિ.વિતસ્તિર્ અરત્નિઃ પ્રાજાપત્યો હસ્તઃ ॥

સ-ધનુર્.ગ્રહઃ પૌતવ.વિવીત.માનમ્ ॥

સ-ધનુર્.મુષ્ટિઃ કુષ્કુઃ કંસો વા ॥

દ્વિ.ચત્વારિંશદ્.અઙ્ગુલસ્ તક્ષ્ણઃ ક્રાકચનિક.કિષ્કુઃ સ્કન્ધ.આવાર.દુર્ગ.રાજ.પરિગ્રહ.માનમ્ ॥

ચતુષ્.પઞ્ચાશદ્.અઙ્ગુલઃ કૂપ્ય.વન.હસ્તઃ ॥

ચતુર્.અશીત્ય્.અઙ્ગુલો વ્યામો રજ્જુ.માનં ખાત.પૌરુષં ચ ॥

ચતુર્.અરત્નિર્ દણ્ડો ધનુર્.નાલિકા પૌરુષં ચ ગાર્હપત્યમ્ ॥

અષ્ટ.શત.અઙ્ગુલં ધનુઃ પથિ.પ્રાકાર.માનં પૌરુષં ચ^અગ્નિ.ચિત્યાનામ્ ॥

ષટ્.કંસો દણ્ડો બ્રહ્મ.દેય.આતિથ્ય.માનમ્ ॥

દશ.દણ્ડો રજ્જુઃ ॥

દ્વિ.રજ્જુકઃ પરિદેશઃ ॥

ત્રિ.રજ્જુકં નિવર્તનમ્ એકતઃ ॥

દ્વિ.દણ્ડ.અધિકો બાહુઃ ॥

દ્વિ.ધનુઃ.સહસ્રં ગો.રુતમ્ ॥

ચતુર્.ગો.રુતં યોજનમ્ ॥

ઇતિ દેશ.માનમ્ ॥

કાલ.માનમ્ અત ઊર્ધ્વમ્ ॥

તુટો લવો નિમેષઃ કાષ્ઠા કલ્લા નાલિકા મુહૂર્તઃ પૂર્વ.અપર.ભાગૌ દિવસો રાત્રિઃ પક્ષો માસ ઋતુર્ અયનં સંવત્સરો યુગમ્ ઇતિ કાલાઃ ॥

દ્વૌ તુટૌ લવઃ ॥

દ્વૌ લવૌ નિમેષઃ ॥

પઞ્ચ.નિમેષાઃ કાષ્ઠાઃ ॥

ત્રિંશત્.કાષ્ઠાઃ કલાઃ ॥

ચત્વારિંશત્.કલાઃ નાલિકા ॥

સુવર્ણ.માષકાશ્ ચત્વારશ્ ચતુર્.અઙ્ગુલ.આયામાઃ કુમ્ભચ્.છિદ્રમ્ આઢકમ્ અમ્ભસો વા નાલિકા ॥

દ્વિ.નાલિકો મુહૂર્તઃ ॥

પઞ્ચ.દશ.મુહૂર્તો દિવસો રાત્રિશ્ ચ ચૈત્રે ચ^આશ્વયુજે ચ માસિ ભવતઃ ॥

તતઃ પરં ત્રિભિર્ મુહૂર્તૈર્ અન્યતરઃ ષણ્.માસં વર્ધતે હ્રસતે ચ^ઇતિ ॥

છાયાયામ્ અષ્ટ.પૌરુષ્યામ્ અષ્ટાદશ.ભાગશ્ છેદઃ, ષટ્.પૌરુષ્યાં ચતુર્.દશ.ભાગઃ, ત્રિ.પૌરુષ્યામ્ અષ્ટ.ભાગઃ, દ્વિ.પૌરુષ્યાં ષડ્.ભાગઃ, પૌરુષ્યાં ચતુર્.ભાગઃ, અષ્ટ.અઙ્ગુલાયાં ત્રયો દશ.ભાગાઃ, ચતુર્.અઙ્ગુલાયાં ત્રયો^અષ્ટ.ભાગાઃ, અચ્છાયો મધ્ય.અહ્ન ઇતિ ॥

પરાવૃત્તે દિવસે શેષમ્ એવં વિદ્યાત્ ॥

આષાઢે માસિ નષ્ટચ્.છાયો મધ્ય.અહ્નો ભવતિ ॥

અતઃ પરં શ્રાવણ.આદીનાં ષણ્.માસાનાં દ્વ્ય્.અઙ્ગુલ.ઉત્તરા માઘ.આદીનાં દ્વ્ય્.અઙ્ગુલ.અવરા છાયા ઇતિ ॥

પઞ્ચદશ.અહો.રાત્રાઃ પક્ષઃ ॥

સોમ.આપ્યાયનઃ શુક્લઃ ॥

સોમ.અવચ્છેદનો બહુલઃ ॥

દ્વિ.પક્ષો માસઃ ॥

ત્રિંશદ્.અહો.રાત્રઃ કર્મ.માસઃ ॥

સ-અર્ધઃ સૌરઃ ॥

અર્ધ.ન્યૂનશ્ ચાન્દ્ર.માસઃ ॥

સપ્ત.વિંશતિર્ નાક્ષત્ર.માસઃ ॥

દ્વાત્રિંશદ્ બલ.માસઃ ॥

પઞ્ચત્રિંશદ્ અશ્વ.વાહાયાઃ ॥

ચત્વારિંશદ્દ્.હસ્તિ.વાહાયાઃ ॥

દ્વૌ માસાવ્ ઋતુઃ ॥

શ્રાવણઃ પ્રૌષ્ઠપદશ્ ચ વર્ષાઃ ॥

આશ્વયુજઃ કાર્ત્તિકશ્ ચ શરત્ ॥

માર્ગ.શીર્ષઃ પૌષશ્ ચ હેમન્તઃ ॥

માઘઃ ફાલ્ગુનશ્ ચ શિશિરઃ ॥

ચૈત્રો વૈશાખશ્ ચ વસન્તઃ ॥

જ્યેષ્ઠામૂલીય આષાઢશ્ ચ ગ્રીષ્મઃ ॥

શિશિર.આદ્ય્ ઉત્તર.અયણમ્ ॥

વર્ષ.આદિ દક્ષિણ.અયનમ્ ॥

દ્વ્ય્.અયનઃ સંવત્સરઃ ॥

પઞ્ચ.સંવત્સરો યુગમ્ । ઇતિ ॥
કz02.20.65અબ્। દિવસસ્ય હરત્ય્ અર્કઃ ષષ્ટિ.ભાગમ્ ઋતૌ તતઃ ।
કz02.20.65ચ્દ્। કરોત્ય્ એકમ્ અહશ્.છેદં તથા^એવ^એકં ચ ચન્દ્રમાઃ ॥
કz02.20.66અબ્। એવમ્ અર્ધ.તૃતીયાનામ્ અબ્દાનામ્ અધિમાસકમ્ ।
કz02.20.66ચ્દ્। ગ્રીષ્મે જનયતઃ પૂર્વં પઞ્ચ.અબ્દ.અન્તે ચ પશ્ચિમમ્ ॥એ
(ચોલ્લેચ્તોર્ ઓf ચોસ્તુમ્સ્ અન્દ્ તોલ્લ્સ્)