Language

ENहिગુ
Scripture Library

Arthashastra · Chapter 02.16

02.16.01

paṇya.adhyakṣaḥ sthala.jalajānāṃ nānā.vidhānāṃ paṇyānāṃ sthala.patha.vāri.patha.upayātānāṃ sāra.phalgv.argha.antaraṃ priya.apriyatāṃ ca vidyāt, tathā vikṣepa.saṃkṣepa.kraya.vikraya.prayoga.kālān //

02.16.02

yac ca paṇyaṃ pracuraṃ syāt tad ekī.kṛtya^argham āropayet //

02.16.03

prāpte^arghe vā^argha.antaraṃ kārayet //

02.16.04

sva.bhūmijānāṃ rāja.paṇyānām eka.mukhaṃ vyavahāraṃ sthāpayet, para.bhūmijānām aneka.mukham //

02.16.05

ubhayaṃ ca prajānām anugraheṇa vikrāpayet //

02.16.06

sthūlam api ca lābhaṃ prajānām aupaghātikaṃ vārayet //

02.16.07

ajasra.paṇyānāṃ kāla.uparodhaṃ saṃkula.doṣaṃ vā na^utpādayet //

02.16.08

bahu.mukhaṃ vā rāja.paṇyaṃ vaidehakāḥ kṛta.arghaṃ vikrīṇīran //

02.16.09

cheda.anurūpaṃ ca vaidharaṇaṃ dadyuḥ //

02.16.10

ṣoḍaśa.bhāgo māna.vyājī, viṃśati.bhāgas tulā.mānam, gaṇya.paṇyānām ekādaśa.bhāgaḥ //

02.16.11

para.bhūmijaṃ paṇyam anugraheṇa^āvāhayet //

02.16.12

na^avikasa.artha.vāhebhyaś ca parihāram āyati.kṣamaṃ dadyāt //

02.16.13

anabhiyogaś ca^artheṣv āgantūnām, anyatra sabhyā.upakāribhyaḥ //

02.16.14

paṇya.adhiṣṭhātāraḥ paṇya.mūlyam eka.mukhaṃ kāṣṭha.droṇyām ekac.chidra.apidhānāyāṃ nidadhyuḥ //

02.16.15

ahnaś ca^aṣṭame bhāge paṇya.adhyakṣasya^arpayeyuḥ - "idaṃ vikrītam, idaṃ śeṣam" iti //

02.16.16

tulā.māna.bhāṇḍaṃ ca^arpayeyuḥ //

02.16.17

iti sva.viṣaye vyākhyātam //

02.16.18

para.viṣaye tu - paṇya.pratipaṇyayor arghaṃ mūlyaṃ ca^āgamayya śulka.vartanyā^ātivāhika.gulmatara.deya.bhakta.bhāga.vyaya.śuddham udayaṃ paśyet //

02.16.19

asaty udaye bhāṇḍa.nirvahaṇena paṇya.pratipaṇya.ānayanena vā lābhaṃ paśyet //

02.16.20

tataḥ sāra.pādena sthala.vyavahāram adhvanā kṣemeṇa prayojayet //

02.16.21

aṭavy.anta.pāla.pura.rāṣṭra.mukhyaiś ca pratisaṃsargaṃ gacched anugraha.artham //

02.16.22

āpadi sāram ātmānaṃ vā mokṣayet //

02.16.23

ātmano vā bhūmiṃ prāptaḥ sarva.deya.viśuddhaṃ vyavahareta //

02.16.24

vāri.pathe vā yāna.bhāgaka.pathy.adana.paṇya.pratipaṇya.argha.pramāṇa.yātrā.kāla.bhaya.pratīkāra.paṇya.pattana.cāritrāṇy upalabheta //
KAZ02.16.25ab/ nadī.pathe ca vijñāya vyavahāraṃ caritrataḥ /
KAZ02.16.25cd/ yato lābhas tato gacched alābhaṃ parivarjayet //E
(ḍirector of forest produce)

Original text: Arthaśāstra · Edition: R. P. Kangle's edition: The Kauṭilīya Arthaśāstra, A critical Edtion with a Glossary, Second edition, University of Bombay 1969. · Data entry Muneo Tokunaga · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc