Arthashastra · Chapter 02.16
paṇya.adhyakṣaḥ sthala.jalajānāṃ nānā.vidhānāṃ paṇyānāṃ sthala.patha.vāri.patha.upayātānāṃ sāra.phalgv.argha.antaraṃ priya.apriyatāṃ ca vidyāt, tathā vikṣepa.saṃkṣepa.kraya.vikraya.prayoga.kālān //
yac ca paṇyaṃ pracuraṃ syāt tad ekī.kṛtya^argham āropayet //
prāpte^arghe vā^argha.antaraṃ kārayet //
sva.bhūmijānāṃ rāja.paṇyānām eka.mukhaṃ vyavahāraṃ sthāpayet, para.bhūmijānām aneka.mukham //
ubhayaṃ ca prajānām anugraheṇa vikrāpayet //
sthūlam api ca lābhaṃ prajānām aupaghātikaṃ vārayet //
ajasra.paṇyānāṃ kāla.uparodhaṃ saṃkula.doṣaṃ vā na^utpādayet //
bahu.mukhaṃ vā rāja.paṇyaṃ vaidehakāḥ kṛta.arghaṃ vikrīṇīran //
cheda.anurūpaṃ ca vaidharaṇaṃ dadyuḥ //
ṣoḍaśa.bhāgo māna.vyājī, viṃśati.bhāgas tulā.mānam, gaṇya.paṇyānām ekādaśa.bhāgaḥ //
para.bhūmijaṃ paṇyam anugraheṇa^āvāhayet //
na^avikasa.artha.vāhebhyaś ca parihāram āyati.kṣamaṃ dadyāt //
anabhiyogaś ca^artheṣv āgantūnām, anyatra sabhyā.upakāribhyaḥ //
paṇya.adhiṣṭhātāraḥ paṇya.mūlyam eka.mukhaṃ kāṣṭha.droṇyām ekac.chidra.apidhānāyāṃ nidadhyuḥ //
ahnaś ca^aṣṭame bhāge paṇya.adhyakṣasya^arpayeyuḥ - "idaṃ vikrītam, idaṃ śeṣam" iti //
tulā.māna.bhāṇḍaṃ ca^arpayeyuḥ //
iti sva.viṣaye vyākhyātam //
para.viṣaye tu - paṇya.pratipaṇyayor arghaṃ mūlyaṃ ca^āgamayya śulka.vartanyā^ātivāhika.gulmatara.deya.bhakta.bhāga.vyaya.śuddham udayaṃ paśyet //
asaty udaye bhāṇḍa.nirvahaṇena paṇya.pratipaṇya.ānayanena vā lābhaṃ paśyet //
tataḥ sāra.pādena sthala.vyavahāram adhvanā kṣemeṇa prayojayet //
aṭavy.anta.pāla.pura.rāṣṭra.mukhyaiś ca pratisaṃsargaṃ gacched anugraha.artham //
āpadi sāram ātmānaṃ vā mokṣayet //
ātmano vā bhūmiṃ prāptaḥ sarva.deya.viśuddhaṃ vyavahareta //
vāri.pathe vā yāna.bhāgaka.pathy.adana.paṇya.pratipaṇya.argha.pramāṇa.yātrā.kāla.bhaya.pratīkāra.paṇya.pattana.cāritrāṇy upalabheta //
KAZ02.16.25ab/ nadī.pathe ca vijñāya vyavahāraṃ caritrataḥ /
KAZ02.16.25cd/ yato lābhas tato gacched alābhaṃ parivarjayet //E
(ḍirector of forest produce)
Original text: Arthaśāstra · Edition: R. P. Kangle's edition: The Kauṭilīya Arthaśāstra, A critical Edtion with a Glossary, Second edition, University of Bombay 1969. · Data entry Muneo Tokunaga · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0