Arthashastra · Chapter 02.15

koṣṭha.agāra.adhyakṣaḥ sītā.rāṣṭra.krayima.parivartaka.prāmityaka.āpamityaka.saṃhanika.anya.jāta.vyaya.pratyāya.upasthānāny upalabhet //

sītā.adhyakṣa.upanītaḥ sasya.varṇakaḥ sītā //

piṇḍa.karaḥ ṣaḍ.bhāgaḥ senā.bhaktaṃ baliḥ kara utsaṅgaḥ pārśvaṃ pārihīṇikam aupāyanikaṃ kauṣṭheyakaṃ ca rāṣṭram //

dhānya.mūlyaṃ kośa.nirhāraḥ prayoga.pratyādānaṃ ca krayimam //

sasya.varṇānām argha.antareṇa vinimayaḥ parivartakaḥ //

sasya.yācanam anyataḥ prāmityakam //

tad eva pratidāna.artham āpamityakam //

kuṭṭaka.rocaka.saktu.śukta.piṣṭa.karma taj.jīvaneṣu taila.pīḍana.maudra.cākrikeṣv ikṣūṇāṃ ca kṣāra.karma saṃhanikā //

naṣṭa.prasmṛta.ādir anya.jātaḥ //

vikṣepa.vyādhita.antara.ārambha.śeṣaṃ ca vyaya.pratyāyaḥ //

tulā.māna.antaraṃ hasta.pūraṇam utkaro vyājī paryuṣitaṃ prārjitaṃ ca^upasthānam / iti //

dhānya.sneha.kṣāra.lavaṇānāṃ dhānya.kalpaṃ sītā.adhyakṣe vakṣyāmaḥ //

sarpis.taila.vasā.majjānaḥ snehāḥ //

phāṇita.guḍa.matsyaṇḍika.akhaṇḍa.śarkarāḥ kṣāra.vargaḥ //

saindhava.sāmudra.biḍa.yava.kṣāra.sauvarcala.udbhedajā lavaṇa.vargaḥ //

kṣaudraṃ mārdvīkaṃ ca madhu //

ikṣu.rasa.guḍa.madhu.phāṇita.jāmbava.panasānām anyatamo meṣa.śṛṅgī.pippalī.kvātha.abhiṣuto māsikaḥ ṣāṇmāsikaḥ sāṃvatsariko vā cidbhiṭor vāruka.ikṣu.kāṇḍa.āmra.phala.āmalaka.avasutaḥ śuddho vā śukta.vargaḥ //

vṛkṣa.āmla.kara.marda.āmra.vidala.āmalaka.mātuluṅga.kola.badara.sauvīraka.parūṣaka.ādiḥ phala.āmla.vargaḥ //

dadhi.dhānya.āmla.ādir drava.āmla.vargaḥ //

pippalī.marica.śṛṅgi.berā.ajājī.kirāta.tikta.gaura.sarṣapa.kustumburu.coraka.damanaka.maruvaka.śigru.kāṇḍa.ādiḥ kaṭuka.vargaḥ //

śuṣka.matsya.māṃsa.kanda.mūla.phala.śāka.ādi ca śāka.vargaḥ //

tato^ardham āpad.arthaṃ jānapadānāṃ sthāpayed, ardham upayuñjīta //

navena ca^anavaṃ śodhayet //

kṣuṇṇa.ghṛṣṭa.piṣṭa.bhṛṣṭānām ārdra.śuṣka.siddhānāṃ ca dhānyānāṃ vṛddhi.kṣaya.pramāṇāni pratyakṣī.kurvīta //

kodrava.vrīhīṇām ardhaṃ sāraḥ, śālīnām ardha.bhāga.ūnaḥ, tri.bhāga.ūno varakāṇām //

priyaṅgūṇām ardhaṃ sāro nava.bhāga.vṛddhiś ca //

udārakas tulyaḥ, yavā go.dhūmāś ca kṣuṇṇāḥ, tilā yavā mudga.māṣāś ca ghṛṣṭāḥ //

pañca.bhāga.vṛddhir.go.dhūmaḥ, saktavaś ca //

pāda.ūnā kalāya.camasī //

mudga.māṣāṇām ardha.pāda.ūnā //

śaumbyānām ardhaṃ sāraḥ, tri.bhāga.ūno masūrāṇām //

piṣṭam āmaṃ kulmāṣāś ca^adhyardha.guṇāḥ //

dvi.guṇo yāvakaḥ, pulākaḥ, piṣṭaṃ ca siddham //

kodrava.varaka.udāraka.priyaṅgūṇāṃ tri.guṇam annam, catur.guṇaṃ vrīhīṇām, pañca.guṇaṃ śālīnām //

timitam apara.annaṃ dvi.guṇam, ardha.adhikaṃ virūḍhānām //

pañca.bhāga.vṛddhir bhṛṣṭānām //

kalāyo dvi.guṇaḥ, lājā bharujāś ca //

ṣaṭkaṃ tailam atasīnām //

nimba.kuśa.āmraka.pittha.ādīnāṃ pañca.bhāgaḥ //

catur.bhāgikās tila.kusumbha.madhūka.iṅgudī.snehāḥ //

kārpāsa.kṣaumāṇāṃ pañca.pale palaṃ sūtram //

pañca.droṇe śālīnāṃ dvādaśa.āḍhakaṃ taṇḍulānāṃ kalabha.bhojanam, ekādaśakaṃ vyālānām, daśakam aupavāhyānāṃ navakaṃ sāmnāhyānām, aṣṭakaṃ pattīnām, saptakaṃ mukhyānām, ṣaṭkaṃ devī.kumārāṇām, pañcakaṃ rājñām, akhaṇḍa.pariśuddhānāṃ vā tuaṇḍulānāṃ prasthaḥ //

taṇḍulānāṃ prasthaḥ catur.bhāgaḥ sūpaḥ sūpa.ṣoḍaśo lavaṇasya^aṃśaḥ catur.bhāgaḥ sarpiṣas tailasya vā^ekam ārya.bhaktaṃ puṃsaḥ //

ṣaḍ.bhāgaḥ sūpaḥ ardha.sneham avarāṇām //

pāda.ūnaṃ strīṇām //

ardhaṃ bālānām //

māṃsa.pala.viṃśatyā sneha.ardha.kuḍubaḥ paliko lavaṇasya^aṃśaḥ kṣāra.pala.yogo dvi.dharaṇikaḥ kaṭuka.yogo dadhnuś ca^ardha.prasthaḥ //

tena^uttaraṃ vyākhyātam //

śākānām adhyardha.guṇaḥ, śuṣkāṇāṃ dvi.guṇaḥ, sa caiva yogaḥ //

hasty.aśvayos tad.adhyakṣe vidhā.pramāṇaṃ vakṣyāmaḥ //

balī.vardānāṃ māṣa.droṇaṃ yavānāṃ vā pulākaḥ, śeṣam aśva.vidhānam //

viśeṣo ghāṇa.piṇyāka.tulā, kaṇa.kuṇḍakaṃ daśa.āḍhakaṃ vā //

dvi.guṇaṃ mahiṣa.uṣṭrāṇām //

ardha.droṇaṃ khara.pṛṣata.rohitānām //

āḍhakam eṇa.kuraṅgāṇām //

ardha.āḍhakam aja.eḍaka.varāhāṇām, dvi.guṇaṃ vā kaṇa.kuṇḍakam //

prastha.odanaḥ śunām //

haṃsa.krauñca.mayūrāṇām ardha.prasthaḥ //

śeṣāṇām ato mṛga.paśu.pakṣi.vyālānām eka.bhaktād anumānaṃ grāhayet //

aṅgārāṃs tuṣān loha.karma.anta.bhitti.lepyānāṃ hārayet //

kaṇikā dāsa.karma.kara.sūpa.kārāṇām, ato^anyad audanika.apūpikebhyaḥ prayacchet //

tulā.māna.bhāṇḍaṃ rocanī.dṛṣan.musala.ulūkhala.kuṭṭaka.rocaka.yantra.pattraka.śūrpa.cālanika.akaṇḍolī.piṭaka.sammārjanyaś ca^upakaraṇāni //

mārjaka.rakṣaka.dharaka.māyaka.māpaka.dāyaka.dāpaka.śalāka.apratigrāhaka.dāsa.karma.kara.vargaś ca viṣṭiḥ //
KAZ02.15.64ab/ uccair dhānyasya nikṣepo mūtāḥ kṣārasya saṃhatāḥ /
KAZ02.15.64cd/ mṛt.kāṣṭha.koṣṭhāḥ snehasya pṛthivī lavaṇasya ca //E
(ḍirector of trade)