Arthashastra · Chapter 02.13

suvarṇa.adhyakṣaḥ suvarṇa.rajata.karma.antānām asambandha.āveśana.catuḥ.śālām eka.dvārām akṣa.śālāṃ kārayet //

viśikhā.madhye sauvarṇikaṃ śilpavantam abhijātaṃ prātyayikaṃ ca sthāpayet //

jāmbūnadaṃ śātakumbhaṃ hāṭakaṃ vaiṇavaṃ śṛṅga.śuktijaṃ jāta.rūpaṃ rasa.viddham ākara.udgataṃ ca suvarṇam //

kiñjalka.varṇaṃ mṛdu snigdham anādi bhrājiṣṇu ca śreṣṭham, rakta.pītakaṃ madhyamam, raktam avaram //

śreṣṭhānāṃ pāṇḍu śvetaṃ ca^aprāptakam //

tad yena^aprāptakaṃ tac catur.guṇena sīsena śodhayet //

sīsa.anvayena bhidyamānaṃ śuṣka.paṭalair dhmāpayet //

rūkṣatvād bhidyamānaṃ taila.gomaye niṣecayet //

ākara.udgataṃ sīsa.anvayena bhidyamānaṃ pāka.pattrāṇi kṛtvā gaṇḍikāsu kuṭṭayet, kadalī.vajra.kanda.kalke vā niṣecayet //

tuttha.udgataṃ gauḍikaṃ kāmbukaṃ cākravālikaṃ ca rūpyam //

śvetaṃ snigdhaṃ mṛdu ca śreṣṭham //

viparyaye sphoṭanaṃ ca duṣṭam //

tat.sīsa.catur.bhāgena śodhayet //

udgata.cūlikam acchaṃ bhrājiṣṇu dadhi.varṇaṃ ca śuddham //

śuddhasya^eko hāridrasya suvarṇo varṇakaḥ //

tataḥ śulba.kākaṇy.uttara.apasāritā ā.catuḥ.sīma.antād iti ṣoḍaśa varṇakāḥ //

suvarṇaṃ pūrvaṃ nikaṣya paścād varṇikāṃ nikaṣayet //

sama.rāga.lekham animna.unnate deśe nikaṣitam, parimṛditaṃ parilīḍhaṃ nakha.antarād vā gairikeṇa.avacūrṇitam upadhiṃ vidyāt //

jāti.hiṅgulukena puṣpakā.sīsena vā go.mūtra.bhāvitena digdhena^agra.hastena saṃspṛṣṭaṃ suvarṇaṃ śvetī.bhavati //

sa-kesaraḥ snigdho mṛdur bhājiṣṇuś ca nikaṣa.rāgaḥ śreṣṭhaḥ //

kāliṅgakas tāpī.pāṣāṇo vā mudga.varṇo nikaṣaḥ śreṣṭhaḥ //

sama.rāgī vikraya.kraya.hitaḥ //

hastic.chavikaḥ saharitaḥ prati.rāgī vikraya.hitaḥ //

sthiraḥ paruṣo viṣama.varṇaś ca^apratirāgī kraya.hitaḥ //

chedaś cikkaṇaḥ sama.varṇaḥ ślakṣṇo mṛdur bhājiṣṇuś ca śreṣṭhaḥ //

tāpo bahir.antaś ca samaḥ kiñjalka.varṇaḥ kuraṇḍaka.puṣpa.varṇo vā śreṣṭhaḥ //

śyāvo nīlaś ca^aprāptakaḥ //

tulā.pratimānaṃ pautava.adhyakṣe vakṣyāmaḥ //

tena^upadeśena rūpya.suvarṇaṃ dadyād ādadīta ca //

akṣa.śālām anāyukto na^upagacchet //

abhigacchann ucchedyaḥ //

āyukto vā sarūpya.suvarṇas tena^eva jīyeta //

vicita.vastra.hasta.guhyāḥ kāñcana.pṛṣata.tvaṣṭṛ.tapanīya.kāravo dhmāyaka.caraka.pāṃsu.dhāvakāḥ praviśeyur niṣkaseyuś ca //

sarvaṃ ca^eṣām upakaraṇam aniṣṭhitāś ca prayogās tatra^eva^avatiṣṭheran //

gṛhītaṃ suvarṇaṃ dhṛtaṃ ca prayogaṃ karaṇa.madhye dadyāt //

sāyaṃ prātaś ca lakṣitaṃ kartṛ.kārayitṛ.mudrābhyāṃ nidadhyāt //

kṣepaṇo guṇaḥ kṣudrakam iti karmāṇi //

kṣepaṇaḥ kāca.arpaṇa.ādīni //

guṇaḥ sūtra.vāna.ādīni //

ghanaṃ suṣiraṃ pṛṣata.ādi.yuktaṃ kṣudrakam iti //

arpayet kāca.karmaṇaḥ pañca.bhāgaṃ kāñcanaṃ daśa.bhāgaṃ kaṭu.mānam //

tāmra.pāda.yuktaṃ rūpyaṃ rūpya.pāda.yuktaṃ vā suvarṇaṃ saṃskṛtakam, tasmād rakṣet //

pṛṣata.kāca.karmaṇaḥ trayo hi bhāgāḥ paribhāṇḍaṃ dvau vāstukam, catvāro vā vāstukaṃ trayaḥ paribhāṇḍam //

tvaṣṭṛ.karmaṇaḥ śulba.bhāṇḍaṃ sama.suvarṇena samyūhayet //

rūpya.bhāṇḍaṃ ghanaṃ suṣiraṃ vā suvarṇa.ardhena^avalepayet //

catur.bhāga.suvarṇaṃ vā vālukā.hiṅgulukasya rasena cūrṇena vā vāsayet /

tapanīyaṃ jyeṣṭhaṃ suvarṇaṃ surāgaṃ sama.sīsa.atikrāntaṃ pāka.pattra.pakvaṃ saindhavikayā^ujjvālitaṃ nīla.pīta.śveta.harita.śuka.pattra.varṇānāṃ prakṛtir bhavati //

tīkṣṇaṃ ca^asya mayūra.grīva.ābhaṃ śveta.bhaṅgaṃ cimicimāyitaṃ pīta.cūrṇitaṃ kākaṇikaḥ suvarṇa.rāgaḥ //

tāram upaśuddhaṃ vā - asthi.tutthe catuḥ sama.sīse catuḥ śuṣka.tutthe catuḥ kapāle trir gomaye dvir evaṃ sapta.daśa.tuttha.atikrāntaṃ saindhavikayā^ujjvālitam //

etasmāt kākaṇy.uttaramād vimāṣād iti suvarṇe deyam, paścād rāga.yogaḥ, śveta.tāraṃ bhavati /

trayo^aṃśās tapanīyasya dvātriṃśad.bhāga.śveta.tāram ūrcchitāḥ tat śveta.lohitakaṃ bhavati //

tāmraṃ pītakaṃ karoti //

tapanīyam ujjvālya rāga.tri.bhāgaṃ dadyāt, pīta.rāgaṃ bhavati //

śveta.tāra.bhāgau dvāv ekas tapanīyasya mudga.varṇaṃ karoti //

kāla.ayasasya^ardha.bhāga.abhyaktaṃ kṛṣṇaṃ bhavati //

pratilepinā rasena dvi.guṇa.abhyaktaṃ tapanīyaṃ śuka.pattra.varṇaṃ bhavati //

tasya.ārambhe rāga.viśeṣeṣu prativarṇikāṃ gṛhṇīyāt //

tīkṣṇa.tāmra.saṃskāraṃ ca budhyeta //

tasmād vajra.maṇi.muktā.pravāla.rūpāṇām apaneyi.mānaṃ ca rūpya.suvarṇa.bhāṇḍa.bandha.pramāṇāni ca //
KAZ02.13.60ab/ sama.rāgaṃ sama.dvandvam asakta.pṛṣataṃ sthiram /
KAZ02.13.60cd/ supramṛṣṭam asampītaṃ vibhaktaṃ dhāraṇe sukham //
KAZ02.13.61ab/ abhinītaṃ prabhā.yuktaṃ saṃsthānam adhuraṃ samam /
KAZ02.13.61cd/ mano.netra.abhirāmaṃ ca tapanīya.guṇāḥ smṛtāḥ //E
(Activity of the goldsmith in the market-highṛay)