અર્થશાસ્ત્ર · અધ્યાય 02.13

સુવર્ણ.અધ્યક્ષઃ સુવર્ણ.રજત.કર્મ.અન્તાનામ્ અસમ્બન્ધ.આવેશન.ચતુઃ.શાલામ્ એક.દ્વારામ્ અક્ષ.શાલાં કારયેત્ ॥

વિશિખા.મધ્યે સૌવર્ણિકં શિલ્પવન્તમ્ અભિજાતં પ્રાત્યયિકં ચ સ્થાપયેત્ ॥

જામ્બૂનદં શાતકુમ્ભં હાટકં વૈણવં શૃઙ્ગ.શુક્તિજં જાત.રૂપં રસ.વિદ્ધમ્ આકર.ઉદ્ગતં ચ સુવર્ણમ્ ॥

કિઞ્જલ્ક.વર્ણં મૃદુ સ્નિગ્ધમ્ અનાદિ ભ્રાજિષ્ણુ ચ શ્રેષ્ઠમ્, રક્ત.પીતકં મધ્યમમ્, રક્તમ્ અવરમ્ ॥

શ્રેષ્ઠાનાં પાણ્ડુ શ્વેતં ચ^અપ્રાપ્તકમ્ ॥

તદ્ યેન^અપ્રાપ્તકં તચ્ ચતુર્.ગુણેન સીસેન શોધયેત્ ॥

સીસ.અન્વયેન ભિદ્યમાનં શુષ્ક.પટલૈર્ ધ્માપયેત્ ॥

રૂક્ષત્વાદ્ ભિદ્યમાનં તૈલ.ગોમયે નિષેચયેત્ ॥

આકર.ઉદ્ગતં સીસ.અન્વયેન ભિદ્યમાનં પાક.પત્ત્રાણિ કૃત્વા ગણ્ડિકાસુ કુટ્ટયેત્, કદલી.વજ્ર.કન્દ.કલ્કે વા નિષેચયેત્ ॥

તુત્થ.ઉદ્ગતં ગૌડિકં કામ્બુકં ચાક્રવાલિકં ચ રૂપ્યમ્ ॥

શ્વેતં સ્નિગ્ધં મૃદુ ચ શ્રેષ્ઠમ્ ॥

વિપર્યયે સ્ફોટનં ચ દુષ્ટમ્ ॥

તત્.સીસ.ચતુર્.ભાગેન શોધયેત્ ॥

ઉદ્ગત.ચૂલિકમ્ અચ્છં ભ્રાજિષ્ણુ દધિ.વર્ણં ચ શુદ્ધમ્ ॥

શુદ્ધસ્ય^એકો હારિદ્રસ્ય સુવર્ણો વર્ણકઃ ॥

તતઃ શુલ્બ.કાકણ્ય્.ઉત્તર.અપસારિતા આ.ચતુઃ.સીમ.અન્તાદ્ ઇતિ ષોડશ વર્ણકાઃ ॥

સુવર્ણં પૂર્વં નિકષ્ય પશ્ચાદ્ વર્ણિકાં નિકષયેત્ ॥

સમ.રાગ.લેખમ્ અનિમ્ન.ઉન્નતે દેશે નિકષિતમ્, પરિમૃદિતં પરિલીઢં નખ.અન્તરાદ્ વા ગૈરિકેણ.અવચૂર્ણિતમ્ ઉપધિં વિદ્યાત્ ॥

જાતિ.હિઙ્ગુલુકેન પુષ્પકા.સીસેન વા ગો.મૂત્ર.ભાવિતેન દિગ્ધેન^અગ્ર.હસ્તેન સંસ્પૃષ્ટં સુવર્ણં શ્વેતી.ભવતિ ॥

સ-કેસરઃ સ્નિગ્ધો મૃદુર્ ભાજિષ્ણુશ્ ચ નિકષ.રાગઃ શ્રેષ્ઠઃ ॥

કાલિઙ્ગકસ્ તાપી.પાષાણો વા મુદ્ગ.વર્ણો નિકષઃ શ્રેષ્ઠઃ ॥

સમ.રાગી વિક્રય.ક્રય.હિતઃ ॥

હસ્તિચ્.છવિકઃ સહરિતઃ પ્રતિ.રાગી વિક્રય.હિતઃ ॥

સ્થિરઃ પરુષો વિષમ.વર્ણશ્ ચ^અપ્રતિરાગી ક્રય.હિતઃ ॥

છેદશ્ ચિક્કણઃ સમ.વર્ણઃ શ્લક્ષ્ણો મૃદુર્ ભાજિષ્ણુશ્ ચ શ્રેષ્ઠઃ ॥

તાપો બહિર્.અન્તશ્ ચ સમઃ કિઞ્જલ્ક.વર્ણઃ કુરણ્ડક.પુષ્પ.વર્ણો વા શ્રેષ્ઠઃ ॥

શ્યાવો નીલશ્ ચ^અપ્રાપ્તકઃ ॥

તુલા.પ્રતિમાનં પૌતવ.અધ્યક્ષે વક્ષ્યામઃ ॥

તેન^ઉપદેશેન રૂપ્ય.સુવર્ણં દદ્યાદ્ આદદીત ચ ॥

અક્ષ.શાલામ્ અનાયુક્તો ન^ઉપગચ્છેત્ ॥

અભિગચ્છન્ન્ ઉચ્છેદ્યઃ ॥

આયુક્તો વા સરૂપ્ય.સુવર્ણસ્ તેન^એવ જીયેત ॥

વિચિત.વસ્ત્ર.હસ્ત.ગુહ્યાઃ કાઞ્ચન.પૃષત.ત્વષ્ટૃ.તપનીય.કારવો ધ્માયક.ચરક.પાંસુ.ધાવકાઃ પ્રવિશેયુર્ નિષ્કસેયુશ્ ચ ॥

સર્વં ચ^એષામ્ ઉપકરણમ્ અનિષ્ઠિતાશ્ ચ પ્રયોગાસ્ તત્ર^એવ^અવતિષ્ઠેરન્ ॥

ગૃહીતં સુવર્ણં ધૃતં ચ પ્રયોગં કરણ.મધ્યે દદ્યાત્ ॥

સાયં પ્રાતશ્ ચ લક્ષિતં કર્તૃ.કારયિતૃ.મુદ્રાભ્યાં નિદધ્યાત્ ॥

ક્ષેપણો ગુણઃ ક્ષુદ્રકમ્ ઇતિ કર્માણિ ॥

ક્ષેપણઃ કાચ.અર્પણ.આદીનિ ॥

ગુણઃ સૂત્ર.વાન.આદીનિ ॥

ઘનં સુષિરં પૃષત.આદિ.યુક્તં ક્ષુદ્રકમ્ ઇતિ ॥

અર્પયેત્ કાચ.કર્મણઃ પઞ્ચ.ભાગં કાઞ્ચનં દશ.ભાગં કટુ.માનમ્ ॥

તામ્ર.પાદ.યુક્તં રૂપ્યં રૂપ્ય.પાદ.યુક્તં વા સુવર્ણં સંસ્કૃતકમ્, તસ્માદ્ રક્ષેત્ ॥

પૃષત.કાચ.કર્મણઃ ત્રયો હિ ભાગાઃ પરિભાણ્ડં દ્વૌ વાસ્તુકમ્, ચત્વારો વા વાસ્તુકં ત્રયઃ પરિભાણ્ડમ્ ॥

ત્વષ્ટૃ.કર્મણઃ શુલ્બ.ભાણ્ડં સમ.સુવર્ણેન સમ્યૂહયેત્ ॥

રૂપ્ય.ભાણ્ડં ઘનં સુષિરં વા સુવર્ણ.અર્ધેન^અવલેપયેત્ ॥

ચતુર્.ભાગ.સુવર્ણં વા વાલુકા.હિઙ્ગુલુકસ્ય રસેન ચૂર્ણેન વા વાસયેત્ ।

તપનીયં જ્યેષ્ઠં સુવર્ણં સુરાગં સમ.સીસ.અતિક્રાન્તં પાક.પત્ત્ર.પક્વં સૈન્ધવિકયા^ઉજ્જ્વાલિતં નીલ.પીત.શ્વેત.હરિત.શુક.પત્ત્ર.વર્ણાનાં પ્રકૃતિર્ ભવતિ ॥

તીક્ષ્ણં ચ^અસ્ય મયૂર.ગ્રીવ.આભં શ્વેત.ભઙ્ગં ચિમિચિમાયિતં પીત.ચૂર્ણિતં કાકણિકઃ સુવર્ણ.રાગઃ ॥

તારમ્ ઉપશુદ્ધં વા - અસ્થિ.તુત્થે ચતુઃ સમ.સીસે ચતુઃ શુષ્ક.તુત્થે ચતુઃ કપાલે ત્રિર્ ગોમયે દ્વિર્ એવં સપ્ત.દશ.તુત્થ.અતિક્રાન્તં સૈન્ધવિકયા^ઉજ્જ્વાલિતમ્ ॥

એતસ્માત્ કાકણ્ય્.ઉત્તરમાદ્ વિમાષાદ્ ઇતિ સુવર્ણે દેયમ્, પશ્ચાદ્ રાગ.યોગઃ, શ્વેત.તારં ભવતિ ।

ત્રયો^અંશાસ્ તપનીયસ્ય દ્વાત્રિંશદ્.ભાગ.શ્વેત.તારમ્ ઊર્ચ્છિતાઃ તત્ શ્વેત.લોહિતકં ભવતિ ॥

તામ્રં પીતકં કરોતિ ॥

તપનીયમ્ ઉજ્જ્વાલ્ય રાગ.ત્રિ.ભાગં દદ્યાત્, પીત.રાગં ભવતિ ॥

શ્વેત.તાર.ભાગૌ દ્વાવ્ એકસ્ તપનીયસ્ય મુદ્ગ.વર્ણં કરોતિ ॥

કાલ.અયસસ્ય^અર્ધ.ભાગ.અભ્યક્તં કૃષ્ણં ભવતિ ॥

પ્રતિલેપિના રસેન દ્વિ.ગુણ.અભ્યક્તં તપનીયં શુક.પત્ત્ર.વર્ણં ભવતિ ॥

તસ્ય.આરમ્ભે રાગ.વિશેષેષુ પ્રતિવર્ણિકાં ગૃહ્ણીયાત્ ॥

તીક્ષ્ણ.તામ્ર.સંસ્કારં ચ બુધ્યેત ॥

તસ્માદ્ વજ્ર.મણિ.મુક્તા.પ્રવાલ.રૂપાણામ્ અપનેયિ.માનં ચ રૂપ્ય.સુવર્ણ.ભાણ્ડ.બન્ધ.પ્રમાણાનિ ચ ॥
કz02.13.60અબ્। સમ.રાગં સમ.દ્વન્દ્વમ્ અસક્ત.પૃષતં સ્થિરમ્ ।
કz02.13.60ચ્દ્। સુપ્રમૃષ્ટમ્ અસમ્પીતં વિભક્તં ધારણે સુખમ્ ॥
કz02.13.61અબ્। અભિનીતં પ્રભા.યુક્તં સંસ્થાનમ્ અધુરં સમમ્ ।
કz02.13.61ચ્દ્। મનો.નેત્ર.અભિરામં ચ તપનીય.ગુણાઃ સ્મૃતાઃ ॥એ
(અચ્તિવિત્ય્ ઓf થે ગોલ્દ્સ્મિથ્ ઇન્ થે મર્કેત્-હિઘૃઅય્)