Arthashastra · Chapter 02.12

ākara.adhyakṣaḥ śulba.dhātu.śāstra.rasa.pāka.maṇi.rāgajñas tajjña.sakho vā taj.jāta.karma.kara.upakaraṇa.sampannaḥ kiṭṭa.mūṣa.aṅgāra.bhasma.liṅgaṃ vā^ākaraṃ bhūta.pūrvam abhuta.pūrvaṃ vā bhūmi.prastara.rasa.dhātum atyartha.varṇa.gauravam ugra.gandha.rasaṃ parīkṣeta //

parvatānām abhijñāta.uddeśānāṃ bila.guha.upatyaka.ālayana.gūḍha.khāteṣv antaḥ prasyandino jambū.cūta.tāla.phala.pakva.haridrā.bheda.guḍa(gūḍa?).hari.tāla.manaḥ.śilā.kṣaudra.hiṅguluka.puṇḍarīka.śuka.mayūra.pattra.varṇāḥ savarṇa.udaka.oṣadhi.paryantāś cikkaṇā viśadā bhārikāś ca rasāḥ kāñcanikāḥ //

apsu niṣṭhyūtās tailavad.visarpiṇaḥ ṣaṅka.mala.grāhiṇaś ca tāmra.rūpyayoḥ śatād upari veddhāraḥ //

tat.pratirūpakam ugra.gandha.rasaṃ śilā.jatu vidyāt //

pītakās.tāmrakās tāmra.pītakā vā bhūmi.prastara.dhātavo bhinnā nīla.rājīvanto mudga.māṣa.kṛsara.varṇā vā dadhi.bindu.piṇḍa.citrā haridrā.harītakī.padma.pattra.śaivala.yakṛt.plīha.anavadya.varṇā bhinnāś cuñcu.vāluka.ālekhā.bindu.svastikavantaḥ sugulikā arciṣmantas tāpyamānā na bhidyante bahu.phena.dhūmāś ca suvarṇa.dhātavaḥ pratīvāpa.arthās
tāmra.rūpya.vedhanāḥ //

śaṅkha.karpūra.sphaṭika.nava.nīta.kapota.pārāvata.vimalaka.mayūra.grīvā.varṇāḥ sasyaka.gomedaka.guḍa.matsyaṇḍikā.varṇāḥ kovidāra.padma.pāṭalīka.lāya.kṣauma.atasī.puṣpa.varṇāḥ sa-sīsāḥ sa.añjanā visrā bhinnāḥ śveta.ābhāḥ kṛṣṇāḥ kṛṣṇa.ābhāḥ śvetāḥ sarve vā lekhā.bindu.citrā mṛdavo dhmāyamānā na sphuṭanti bahu.phena.dhūmāś ca rūpya.dhātavaḥ //

sarva.dhātūnāṃ gaurava.vṛddhau sattva.vṛddhiḥ //

teṣām aśuddhā mūḍha.garbhā vā tīkṣṇa.mūtra.kṣara.bhāvitā rāja.vṛkṣa.vaṭa.pīlu.go.pitta.rocanā.mahiṣa.khara.karabha.mūtra.leṇḍa.piṇḍa.baddhās tat.pratīvāpās tad.avalepā vā viśuddhāḥ sravanti //

yava.māṣa.tila.palāśa.pīlu.kṣārair.go.kṣīra.aja.kṣīrair vā kadalī.vajra.kanda.pratīvapo mārdava.karaḥ //
KAZ02.12.10ab/ madhu.madhukam ajā.payaḥ sa-tailaṃ ghṛta.guḍa.kiṇva.yutaṃ sa-kandalīkam /
KAZ02.12.10cd/ yad api śata.sahasradhā vibhinnaṃ bhavati mṛdu tribhir eva tan.niṣekaiḥ //

go.danta.śṛṅga.pratīvāpo mṛdu.stambhanaḥ //

bhārikaḥ snigdho mṛduś ca prastara.dhātur bhūmi.bhāgo vā piṅgalo haritaḥ pāṭalo lohito vā tāmra.dhātuḥ //

kāka.mocakaḥ kapota.rocanā.varṇaḥ śveta.rāji.naddho vā visraḥ sīsa.dhātuḥ //

ūṣara.karburaḥ pakva.loṣṭha.varṇo vā trapu.dhātuḥ //

kharumbaḥ pāṇḍu.rohitaḥ sindu.vāra.puṣpa.varṇo vā tīkṣṇa.dhātuḥ //

kāka.aṇḍa.bhuja.pattra.varṇo vā vaikṛntaka.dhātuḥ //

acchaḥ snigdhaḥ sa-prabho ghoṣavān śītas tīvras tanu.rāgaś ca maṇi.dhātuḥ //

dhātu.samutthaṃ taj.jāta.karma.anteṣu prayojayet //

kṛta.bhāṇḍa.vyavahāram eka.mukham, atyayaṃ ca^anyatra kartṛ.kretṛ.vikretṛṛṇāṃ sthāpayet //

ākarikam apaharantam aṣṭa.guṇaṃ dāpayed anyatra ratnebhyaḥ //

stenam anisṛṣṭa.upajīvinaṃ ca baddhaṃ karma kārayet, daṇḍa.upakāriṇaṃ ca //

vyaya.kriyā.bhārikam āakaraṃ bhāgena prakrayeṇa vā dadyāt, lāghavikam ātmanā kārayet //

loha.adhyakṣas tāmra.sīsa.trapu.vaikṛnta.kāra.kūṭa.vṛtta.kaṃsa.tāla.loha.karma.antān kārayet, loha.bhāṇḍa.vyavahāraṃ ca //

lakṣaṇa.adhyakṣaś catur.bhāga.tāmraṃ rūpya.rūpaṃ tīkṣṇa.trapu.sīsa.añjanānām anyatama.māṣa.bīja.yuktaṃ kārayet - paṇam ardha.paṇaṃ pādam, aṣṭa.bhāgam iti, pāda.ājīvaṃ tāmra.rūpaṃ - māṣakam ardha.māṣakaṃ kākaṇīm
ardha.kākaṇīm iti //

rūpa.darśakaḥ paṇa.yātrāṃ vyāvahārikīṃ kośa.praveśyāṃ ca sthāpayet //

rūpikam aṣṭakaṃ śatam, pañcakaṃ śataṃ vyājīm, pārīkṣikam aṣṭa.bhāgikam, śatam, pañca.viṃśati.paṇam atyayaṃ ca anyatra.kartṛ.kretṛ.vikretṛ.parīkṣitṛbhyaḥ //

khany.adhyakṣaḥ śaṅkha.vajra.maṇi.muktā.pravāla.kṣāra.karma.antān kārayet, paṇana.vyavahāraṃ ca //

lavaṇa.adhyakṣaḥ pāka.muktaṃ lavaṇa.bhāgaṃ prakrayaṃ ca yathā.kālaṃ saṃgṛhṇīyād, vikrayāc ca mūlyaṃ rūpaṃ vyājīṃ ca //

āgantu.lavaṇaṃ ṣaḍ.bhāgaṃ dadyāt //

datta.bhāga.vibhāgasya vikrayaḥ, pañcakaṃ śataṃ vyājīṃ rūpaṃ rūpikaṃ ca //

kretā śulkaṃ rāja.paṇyac.cheda.anurūpaṃ ca vaidharaṇaṃ dadyāt, anyatra kretā ṣaṭ.chatam atyayaṃ ca //

vilavaṇam uttamaṃ daṇḍaṃ dadyād, aniṣṛṣṭa.upajīvī ca^anyatra vānaprasthebhyaḥ //

śrotriyās tapasvino viṣṭayaś ca bhakta.lavaṇaṃ hareyuḥ //

ato^anyo lavaṇa.kṣāra.vargaḥ śulkaṃ dadyāt //
KAZ02.12.35ab/ evaṃ mūlyaṃ ca bhāgaṃ ca vyājīṃ parigham atyayam /
KAZ02.12.35cd/ śulkaṃ vaidharaṇaṃ daṇḍaṃ rūpaṃ rūpikam eva ca //
KAZ02.12.36ab/ khanibhyo dvādaśa.vidhaṃ dhātuṃ paṇyaṃ ca saṃharet /
KAZ02.12.36cd/ evaṃ sarveṣu paṇyeṣu sthāpayen mukha.saṃgraham //
KAZ02.12.37ab/ ākara.prabhaḥ kośaḥ kośād daṇḍaḥ prajāyate /
KAZ02.12.37cd/ pṛthivī kośa.daṇḍābhyāṃ prāpyate kośa.bhūṣaṇā //E
(ṣuperintendent of gold in the ṛorkshop)