અર્થશાસ્ત્ર · અધ્યાય 02.12

આકર.અધ્યક્ષઃ શુલ્બ.ધાતુ.શાસ્ત્ર.રસ.પાક.મણિ.રાગજ્ઞસ્ તજ્જ્ઞ.સખો વા તજ્.જાત.કર્મ.કર.ઉપકરણ.સમ્પન્નઃ કિટ્ટ.મૂષ.અઙ્ગાર.ભસ્મ.લિઙ્ગં વા^આકરં ભૂત.પૂર્વમ્ અભુત.પૂર્વં વા ભૂમિ.પ્રસ્તર.રસ.ધાતુમ્ અત્યર્થ.વર્ણ.ગૌરવમ્ ઉગ્ર.ગન્ધ.રસં પરીક્ષેત ॥

પર્વતાનામ્ અભિજ્ઞાત.ઉદ્દેશાનાં બિલ.ગુહ.ઉપત્યક.આલયન.ગૂઢ.ખાતેષ્વ્ અન્તઃ પ્રસ્યન્દિનો જમ્બૂ.ચૂત.તાલ.ફલ.પક્વ.હરિદ્રા.ભેદ.ગુડ(ગૂડ?).હરિ.તાલ.મનઃ.શિલા.ક્ષૌદ્ર.હિઙ્ગુલુક.પુણ્ડરીક.શુક.મયૂર.પત્ત્ર.વર્ણાઃ સવર્ણ.ઉદક.ઓષધિ.પર્યન્તાશ્ ચિક્કણા વિશદા ભારિકાશ્ ચ રસાઃ કાઞ્ચનિકાઃ ॥

અપ્સુ નિષ્ઠ્યૂતાસ્ તૈલવદ્.વિસર્પિણઃ ષઙ્ક.મલ.ગ્રાહિણશ્ ચ તામ્ર.રૂપ્યયોઃ શતાદ્ ઉપરિ વેદ્ધારઃ ॥

તત્.પ્રતિરૂપકમ્ ઉગ્ર.ગન્ધ.રસં શિલા.જતુ વિદ્યાત્ ॥

પીતકાસ્.તામ્રકાસ્ તામ્ર.પીતકા વા ભૂમિ.પ્રસ્તર.ધાતવો ભિન્ના નીલ.રાજીવન્તો મુદ્ગ.માષ.કૃસર.વર્ણા વા દધિ.બિન્દુ.પિણ્ડ.ચિત્રા હરિદ્રા.હરીતકી.પદ્મ.પત્ત્ર.શૈવલ.યકૃત્.પ્લીહ.અનવદ્ય.વર્ણા ભિન્નાશ્ ચુઞ્ચુ.વાલુક.આલેખા.બિન્દુ.સ્વસ્તિકવન્તઃ સુગુલિકા અર્ચિષ્મન્તસ્ તાપ્યમાના ન ભિદ્યન્તે બહુ.ફેન.ધૂમાશ્ ચ સુવર્ણ.ધાતવઃ પ્રતીવાપ.અર્થાસ્
તામ્ર.રૂપ્ય.વેધનાઃ ॥

શઙ્ખ.કર્પૂર.સ્ફટિક.નવ.નીત.કપોત.પારાવત.વિમલક.મયૂર.ગ્રીવા.વર્ણાઃ સસ્યક.ગોમેદક.ગુડ.મત્સ્યણ્ડિકા.વર્ણાઃ કોવિદાર.પદ્મ.પાટલીક.લાય.ક્ષૌમ.અતસી.પુષ્પ.વર્ણાઃ સ-સીસાઃ સ.અઞ્જના વિસ્રા ભિન્નાઃ શ્વેત.આભાઃ કૃષ્ણાઃ કૃષ્ણ.આભાઃ શ્વેતાઃ સર્વે વા લેખા.બિન્દુ.ચિત્રા મૃદવો ધ્માયમાના ન સ્ફુટન્તિ બહુ.ફેન.ધૂમાશ્ ચ રૂપ્ય.ધાતવઃ ॥

સર્વ.ધાતૂનાં ગૌરવ.વૃદ્ધૌ સત્ત્વ.વૃદ્ધિઃ ॥

તેષામ્ અશુદ્ધા મૂઢ.ગર્ભા વા તીક્ષ્ણ.મૂત્ર.ક્ષર.ભાવિતા રાજ.વૃક્ષ.વટ.પીલુ.ગો.પિત્ત.રોચના.મહિષ.ખર.કરભ.મૂત્ર.લેણ્ડ.પિણ્ડ.બદ્ધાસ્ તત્.પ્રતીવાપાસ્ તદ્.અવલેપા વા વિશુદ્ધાઃ સ્રવન્તિ ॥

યવ.માષ.તિલ.પલાશ.પીલુ.ક્ષારૈર્.ગો.ક્ષીર.અજ.ક્ષીરૈર્ વા કદલી.વજ્ર.કન્દ.પ્રતીવપો માર્દવ.કરઃ ॥
કz02.12.10અબ્। મધુ.મધુકમ્ અજા.પયઃ સ-તૈલં ઘૃત.ગુડ.કિણ્વ.યુતં સ-કન્દલીકમ્ ।
કz02.12.10ચ્દ્। યદ્ અપિ શત.સહસ્રધા વિભિન્નં ભવતિ મૃદુ ત્રિભિર્ એવ તન્.નિષેકૈઃ ॥

ગો.દન્ત.શૃઙ્ગ.પ્રતીવાપો મૃદુ.સ્તમ્ભનઃ ॥

ભારિકઃ સ્નિગ્ધો મૃદુશ્ ચ પ્રસ્તર.ધાતુર્ ભૂમિ.ભાગો વા પિઙ્ગલો હરિતઃ પાટલો લોહિતો વા તામ્ર.ધાતુઃ ॥

કાક.મોચકઃ કપોત.રોચના.વર્ણઃ શ્વેત.રાજિ.નદ્ધો વા વિસ્રઃ સીસ.ધાતુઃ ॥

ઊષર.કર્બુરઃ પક્વ.લોષ્ઠ.વર્ણો વા ત્રપુ.ધાતુઃ ॥

ખરુમ્બઃ પાણ્ડુ.રોહિતઃ સિન્દુ.વાર.પુષ્પ.વર્ણો વા તીક્ષ્ણ.ધાતુઃ ॥

કાક.અણ્ડ.ભુજ.પત્ત્ર.વર્ણો વા વૈકૃન્તક.ધાતુઃ ॥

અચ્છઃ સ્નિગ્ધઃ સ-પ્રભો ઘોષવાન્ શીતસ્ તીવ્રસ્ તનુ.રાગશ્ ચ મણિ.ધાતુઃ ॥

ધાતુ.સમુત્થં તજ્.જાત.કર્મ.અન્તેષુ પ્રયોજયેત્ ॥

કૃત.ભાણ્ડ.વ્યવહારમ્ એક.મુખમ્, અત્યયં ચ^અન્યત્ર કર્તૃ.ક્રેતૃ.વિક્રેતૃઋણાં સ્થાપયેત્ ॥

આકરિકમ્ અપહરન્તમ્ અષ્ટ.ગુણં દાપયેદ્ અન્યત્ર રત્નેભ્યઃ ॥

સ્તેનમ્ અનિસૃષ્ટ.ઉપજીવિનં ચ બદ્ધં કર્મ કારયેત્, દણ્ડ.ઉપકારિણં ચ ॥

વ્યય.ક્રિયા.ભારિકમ્ આઅકરં ભાગેન પ્રક્રયેણ વા દદ્યાત્, લાઘવિકમ્ આત્મના કારયેત્ ॥

લોહ.અધ્યક્ષસ્ તામ્ર.સીસ.ત્રપુ.વૈકૃન્ત.કાર.કૂટ.વૃત્ત.કંસ.તાલ.લોહ.કર્મ.અન્તાન્ કારયેત્, લોહ.ભાણ્ડ.વ્યવહારં ચ ॥

લક્ષણ.અધ્યક્ષશ્ ચતુર્.ભાગ.તામ્રં રૂપ્ય.રૂપં તીક્ષ્ણ.ત્રપુ.સીસ.અઞ્જનાનામ્ અન્યતમ.માષ.બીજ.યુક્તં કારયેત્ - પણમ્ અર્ધ.પણં પાદમ્, અષ્ટ.ભાગમ્ ઇતિ, પાદ.આજીવં તામ્ર.રૂપં - માષકમ્ અર્ધ.માષકં કાકણીમ્
અર્ધ.કાકણીમ્ ઇતિ ॥

રૂપ.દર્શકઃ પણ.યાત્રાં વ્યાવહારિકીં કોશ.પ્રવેશ્યાં ચ સ્થાપયેત્ ॥

રૂપિકમ્ અષ્ટકં શતમ્, પઞ્ચકં શતં વ્યાજીમ્, પારીક્ષિકમ્ અષ્ટ.ભાગિકમ્, શતમ્, પઞ્ચ.વિંશતિ.પણમ્ અત્યયં ચ અન્યત્ર.કર્તૃ.ક્રેતૃ.વિક્રેતૃ.પરીક્ષિતૃભ્યઃ ॥

ખન્ય્.અધ્યક્ષઃ શઙ્ખ.વજ્ર.મણિ.મુક્તા.પ્રવાલ.ક્ષાર.કર્મ.અન્તાન્ કારયેત્, પણન.વ્યવહારં ચ ॥

લવણ.અધ્યક્ષઃ પાક.મુક્તં લવણ.ભાગં પ્રક્રયં ચ યથા.કાલં સંગૃહ્ણીયાદ્, વિક્રયાચ્ ચ મૂલ્યં રૂપં વ્યાજીં ચ ॥

આગન્તુ.લવણં ષડ્.ભાગં દદ્યાત્ ॥

દત્ત.ભાગ.વિભાગસ્ય વિક્રયઃ, પઞ્ચકં શતં વ્યાજીં રૂપં રૂપિકં ચ ॥

ક્રેતા શુલ્કં રાજ.પણ્યચ્.છેદ.અનુરૂપં ચ વૈધરણં દદ્યાત્, અન્યત્ર ક્રેતા ષટ્.છતમ્ અત્યયં ચ ॥

વિલવણમ્ ઉત્તમં દણ્ડં દદ્યાદ્, અનિષૃષ્ટ.ઉપજીવી ચ^અન્યત્ર વાનપ્રસ્થેભ્યઃ ॥

શ્રોત્રિયાસ્ તપસ્વિનો વિષ્ટયશ્ ચ ભક્ત.લવણં હરેયુઃ ॥

અતો^અન્યો લવણ.ક્ષાર.વર્ગઃ શુલ્કં દદ્યાત્ ॥
કz02.12.35અબ્। એવં મૂલ્યં ચ ભાગં ચ વ્યાજીં પરિઘમ્ અત્યયમ્ ।
કz02.12.35ચ્દ્। શુલ્કં વૈધરણં દણ્ડં રૂપં રૂપિકમ્ એવ ચ ॥
કz02.12.36અબ્। ખનિભ્યો દ્વાદશ.વિધં ધાતું પણ્યં ચ સંહરેત્ ।
કz02.12.36ચ્દ્। એવં સર્વેષુ પણ્યેષુ સ્થાપયેન્ મુખ.સંગ્રહમ્ ॥
કz02.12.37અબ્। આકર.પ્રભઃ કોશઃ કોશાદ્ દણ્ડઃ પ્રજાયતે ।
કz02.12.37ચ્દ્। પૃથિવી કોશ.દણ્ડાભ્યાં પ્રાપ્યતે કોશ.ભૂષણા ॥એ
(ષુપેરિન્તેન્દેન્ત્ ઓf ગોલ્દ્ ઇન્ થે ઋઓર્ક્સ્હોપ્)