Language

ENहिગુ
Scripture Library

Arthashastra · Chapter 02.10

02.10.01

śāsane śāsanam ity ācakṣate //

02.10.02

śāsana.pradhānā hi rājānaḥ, tan.mūlatvāt saṃdhi.vigrahayoḥ //

02.10.03

tasmād amātya.sampadā^upetaḥ sarva.samayavid āśu.granthaś cāru.akṣaro lekhana.vācana.samartho lekhakaḥ syāt //

02.10.04

so^avyagra.manā rājñaḥ saṃdeśaṃ śrutvā niścita.arthaṃ lekhaṃ vidadhyāt deśa.aiśvarya.vaṃśa.nāmadheya.upacāram īśvarasya, deśa.nāmadheya.upacāram anīśvarasya //
KAZ02.10.05ab/ jātiṃ kulaṃ sthāna.vayaḥ.śrutāni karma.ṛddhi.śīlāny atha deśa.kālau /[ś]
KAZ02.10.05cd/ yauna.anubandhaṃ ca samīkṣya kārye lekhaṃ vidadhyāt puruṣa.anurūpam //[ś]

02.10.06

artha.kramaḥ sambandhaḥ paripūrṇatā mādhuryam audāryaṃ spaṣṭatvam iti lekha.sampat //

02.10.07

tatra yathāvad anupūrva.kriyā pradhānasya^arthasya pūrvam abhiniveśa ity artha.kramaḥ //

02.10.08

prastutasya^arthasya^anuparodhād uttarasya vidhānam ā.samāpter iti sambandhaḥ //

02.10.09

artha.pada.akṣarāṇām anyūna.atiriktatā hetu.udāharaṇa.dṛṣṭāntair artha.upavarṇanā^aśrānta.padatā^iti paripūrṇatā //

02.10.10

sukha.upanīta.cāru.artha.śabda.abhidhānaṃ mādhuryam //

02.10.11

agrāmya.śabda.abhidhānam audāryam //

02.10.12

pratīta.śabda.prayogaḥ spaṣṭatvam iti //

02.10.13

a.kāra.ādayo varṇās triṣaṣṭiḥ //

02.10.14

varṇa.saṃghātaḥ padam //

02.10.15

tac caturvidhaṃ nāma.ākhyāta.upasarga.nipātāś ca^iti //

02.10.16

tatra nāma sattva.abhidhāyi //

02.10.17

aviśiṣṭa.liṅgam ākhyātaṃ kriyā.vāci //

02.10.18

kriyā.viśeṣakāḥ pra.ādaya upasargāḥ //

02.10.19

avyayāś ca.ādayo nipātāḥ //

02.10.20

pada.samūho vākyam artha.parisamāptau //

02.10.21

eka.pada.avaras tri.pada.paraḥ para.pada.artha.anuparodhena vargaḥ kāryaḥ //

02.10.22

lekha.parisaṃharaṇa.artha iti.śabdo vācikam asya^iti ca //
KAZ02.10.23ab/ nindā praśaṃsā pṛcchā ca tathā^ākhyānam atha^arthanā /[ś]
KAZ02.10.23cd/ pratyākhyānam upālambhaḥ pratiṣedho^atha codanā //[ś]
KAZ02.10.24ab/ sāntvam abhyupapattiś ca bhartsana.anunayau tathā /[ś]
KAZ02.10.24cd/ eteṣv arthāḥ pravartante trayodaśasu lekhajāḥ //[ś]

02.10.25

tatra^abhijana.śarīra.karmaṇāṃ doṣa.vacanaṃ nindā //

02.10.26

guṇa.vacanam eteṣām eva praśaṃsā //

02.10.27

"katham etad" iti pṛcchā //

02.10.28

"evam" ity ākhyānam //

02.10.29

"dehi" ity arthanā //

02.10.30

"na prayacchāmi" iti pratyākhyānam //

02.10.31

"ananurūpaṃ bhavataḥ" ity upālambhaḥ //

02.10.32

"mā kārṣīḥ" iti pratiṣedhaḥ //

02.10.33

"idaṃ kriyatām" iti codanā //

02.10.34

"yo^ahaṃ sa bhavān, yan mama dravyaṃ tad bhavataḥ" ity upagrahaḥ sāntvam //

02.10.35

vyasana.sāhāyyam abhyupapattiḥ //

02.10.36

sadoṣam āyati.pradarśanam abhibhartsanam //

02.10.37

anunayas trividho^artha.kṛtāv atikrame puruṣa.ādi.vyasane ca^iti //
KAZ02.10.38ab/ prajñāpana.ājñā.paridāna.lekhās tathā parīhāra.nisṛṣṭi.lekhau /[ś]
KAZ02.10.38cd/ prāvṛttikaś ca pratilekha eva sarvatragaś ca^iti hi śāsanāni //[ś]
KAZ02.10.39ab/ anena vijñāpitam evam āha tad dīyatāṃ ced yadi tattvam asti /[ś]
KAZ02.10.39cd/ rājñaḥ samīpe vara.kāram āha prajñāpanā^eṣā vividhā^upadiṣṭā //[ś]
KAZ02.10.40ab/ bhartur ājñā bhaved yatra nigraha.anugrahau prati /[ś]
KAZ02.10.40cd/ viśeṣeṇa tu bhṛtyeṣu tad.ājñā.lekha.lakṣaṇam //[ś]
KAZ02.10.41ab/ yathā.arha.guṇa.samyuktā pūjā yatra^upalakṣyate /[ś]
KAZ02.10.41cd/ apy ādhau paridāne vā bhavatas tāv upagrahau //[ś]
KAZ02.10.42ab/ jāter viśeṣeṣu pareṣu caiva grāmeṣu deśeṣu ca teṣu teṣu /[ś]
KAZ02/10.42cd/ anugraho yo nṛpter nideśāt taj.jñaḥ parīhāra iti vyavasyet //[ś]
KAZ02.10.43ab/ nisṛṣṭisthā^āpanā kārya.karaṇe vacane tathā /[ś]
KAZ02.10.43cd/ eṣa vācika.lekhaḥ syād bhaven naisṛṣṭiko^api vā //[ś]
KAZ02.10.44ab/ vividhāṃ daiva.samyuktāṃ tattvajāṃ caiva mānuṣīm /[ś]
KAZ02.10.44cd/ dvi.vidhāṃ tāṃ vyavasyanti pravṛttiṃ śāsanaṃ prati //[ś]
KAZ02.10.45ab/ dṛṣṭvā lekhaṃ yathā.tattvaṃ tataḥ pratyanubhāṣya ca /[ś]
KAZ02.10.45cd/ pratilekho bhavet kāryo yathā rāja.vacas tathā //[ś]
KAZ02.10.46ab/ yatra^īśvarāṃś ca^adhikṛtāṃś ca rājā rakṣā.upakārau pathika.artham āha /[ś]
KAZ02.10.46cd/ sarvatrago nāma bhavet sa mārge deśe ca sarvatra ca veditavyaḥ //

02.10.47

upāyāḥ sāma.upapradāna.bheda.daṇḍāḥ //

02.10.48

tatra sāma pañcavidhaṃ - guṇa.saṃkīrtanam, sambandha.upākhyānam, paraspara.upakāra.saṃdarśanam, āyati.pradarśanam, ātma.upanidhānam iti //

02.10.49

tatra^abhijana.śarīra.karma.prakṛti.śruta.dravya.ādīnāṃ guṇa.grahaṇaṃ praśaṃsā stutir guṇa.saṃkīrtanam //

02.10.50

jñāti.yauna.maukha.srauva.kula.hṛdaya.mitra.saṃkīrtanaṃ sambandha.upākhyānam //

02.10.51

sva.pakṣa.para.pakṣayor anyonya.upakāra.saṃkīrtanaṃ paraspara.upakāra.saṃdarśanam //

02.10.52

"asminn evaṃ kṛta idam āvayor bhavati" ity āśā.jananam āyati.pradarśanam //

02.10.53

"yo^ahaṃ sa bhavān, yan mama dravyaṃ tad bhavatā sva.kṛtyeṣu prayojyatām" ity ātma.upanidhānam / iti //

02.10.54

upapradānam artha.upakāraḥ //

02.10.55

śaṅkā.jananaṃ nirbhartsanaṃ ca bhedaḥ //

02.10.56

vadhaḥ parikleśo^artha.haraṇaṃ daṇḍaḥ / iti //

02.10.57

akāntir vyāghātaḥ punar.uktam apaśabdaḥ samplava iti lekha.doṣaḥ //

02.10.58

tatra kāla.pattrakam acāru.viṣam avirāga.akṣaratvam akāntiḥ //

02.10.59

pūrveṇa paścimasya^anupapattir vyāghātaḥ //

02.10.60

uktasya^aviśeṣeṇa dvitīyam uccāraṇaṃ punar.uktam //

02.10.61

liṅga.vacana.kāla.kārakāṇām anyathā.prayogo^apaśabdaḥ //

02.10.62

avarge varga.karaṇaṃ ca^avarga.kriyā guṇa.viparyāsaḥ samplavaḥ / iti //
KAZ02.10.63ab/ sarva.śāstrāṇy anukramya prayogam upalabhya ca /[ś]
KAZ02.10.63cd/ kauṭilyena nara.indra.arthe śāsanasya vidhiḥ kṛtaḥ //[ś] E
(Examination of the precious articles to be received into the treasury)

Original text: Arthaśāstra · Edition: R. P. Kangle's edition: The Kauṭilīya Arthaśāstra, A critical Edtion with a Glossary, Second edition, University of Bombay 1969. · Data entry Muneo Tokunaga · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc