Arthashastra · Chapter 02.9
amātya.sampadā^upetāḥ sarva.adhyakṣāḥ śaktitaḥ karmasu niyojyāḥ //
karmasu ca^eṣāṃ nityaṃ parīkṣāṃ kārayet, citta.anityatvāt^ manuṣyānām //
aśva.sadharmāṇo hi manuṣyā niyuktāḥ karmasu vikurvate //
tasmāt kartāraṃ karaṇaṃ deśaṃ kālaṃ kāryaṃ prakṣepam udayaṃ ca^eṣu vidyāt //
te yathā.saṃdeśam asaṃhatā avigṛhītāḥ karmāṇi kuryuḥ //
saṃhatā bhakṣayeyuḥ, vigṛhītā vināśayeyuḥ //
na ca^anivedya bhartuḥ kaṃcid ārambhaṃ kuryuḥ, anyatra^āpat.pratīkārebhyaḥ //
pramāda.sthāneṣu ca^eṣām atyayaṃ sthāpayed divasa.vetana.vyaya.dvi.guṇam //
yaś ca^eṣāṃ yathā.ādiṣṭam arthaṃ saviśeṣaṃ vā karoti sa sthāna.mānau labheta //
"alpa.āyatiś cet^ mahā.vyayo bhakṣayati //
viparyaye yathā.āyati.vyayaś ca na bhakṣayati" ity ācāryāḥ //
apasarpeṇa^eva^upalabhyeta^iti kauṭilyaḥ //
yaḥ samudayaṃ parihāpayati sa rāja.arthaṃ bhakṣayati //
sa ced ajñāna.ādibhiḥ parihāpayati tad enaṃ yathā.guṇaṃ dāpayet //
yaḥ samudayaṃ dvi.guṇam udbhāvayati sa jana.padaṃ bhakṣayati //
sa ced rāja.artham upanayaty alpa.aparādhe vārayitavyaḥ, mahati yathā.aparādhaṃ daṇḍayitavyaḥ //
yaḥ samudayaṃ vyayam upanayati sa puruṣa.karmāṇi bhakṣayati //
sa karma.divasa.dravya.mūlya.puruṣa.vetana.apahāreṣu yathā.aparādhaṃ daṇḍayitavyaḥ //
tasmād asya yo yasminn adhikaraṇe śāsanasthaḥ sa tasya karmaṇo yāthātathyam āya.vyayau ca vyāsa.samāsābhyām ācakṣīta //
mūla.hara.tādātvika.kadaryāṃś ca pratiṣedhayet //
yaḥ pitṛ.paitāmaham artham anyāyena bhakṣayati sa mūla.haraḥ //
yo yad yad utpadyate tat tad bhakṣayati sa tādātvikaḥ //
yo bhṛtya.ātma.pīḍābhyām upacinoty arthaṃ sa kadaryaḥ //
sa pakṣavāṃś ced anādeyaḥ, viparyaye paryādātavyaḥ //
yo mahaty artha.samudaye sthitaḥ kadaryaḥ samnidhatte^avanidhatte^avasrāvayati vā - samnidhatte sva.veśmani, avanidhatte paura.jānapadeṣu, avasrāvayati para.viṣaye - tasya sattrī mantri.mitra.bhṛtya.bandhu.pakṣam āgatiṃ gatiṃ ca dravyāṇām upalabheta //
yaś ca^asya para.viṣaye saṃcāraṃ kuryāt tam anupraviśya mantraṃ vidyāt //
suvidite śatru.śāsana.apadeśena^enaṃ ghātayet //
tasmād asya^adhyakṣāḥ saṃkhyāyaka.lekhaka.rūpa.darśaka.nīvī.grāhaka.uttara.adhyakṣa.sakhāḥ karmaṇi kuryuḥ //
uttara.adhyakṣā hasti.aśva.ratha.ārohāḥ //
teṣām antevāsinaḥ śilpa.śauca.yuktāḥ saṃkhyāyaka.ādīnām apasarpāḥ //
bahu.mukhyam anityaṃ ca^adhikaraṇaṃ sthāpayet //
KAZ02.9.32ab/ yathā hy anāsvādayituṃ na śakyaṃ jihvā.talasthaṃ madhu7 vā viṣaṃ vā / [ś]
KAZ02.9.32cd/ arthas tathā hy artha.careṇa rājñaḥ svalpo^apy anāsvādayituṃ na śakyaḥ //[ś]
KAZ02.9.33ab/ matsyā yathā^antaḥ salile caranto jñātuṃ na śakyāḥ salilaṃ pibantaḥ /[ś]
KAZ02.9.33cd/ yuktās tathā kārya.vidhau niyuktā jñātuṃ na śakyā dhanam ādadānāḥ //[ś]
KAZ02.9.34ab/ api śakyā gatir jñātuṃ patatāṃ khe patatriṇām /[ś]
KAZ02.9.34cd/ na tu pracchanna.bhāvānāṃ yuktānāṃ caratāṃ gatiḥ //[ś]
KAZ02.9.35ab/ āsrāvayec ca^upacitān viparyasyec ca karmasu /[ś]
KAZ02.9.35cd/ yathā na bhakṣayanty arthaṃ bhakṣitaṃ nirvamanti vā //[ś]
KAZ02.9.36ab/ na bhakṣayanti ye tv arthān nyāyato vardhayanti ca /[ś]
KAZ02.9.36cd/ nitya.adhikārāḥ kāryās te rājñaḥ priya.hite ratāḥ //[ś] E
(On edicts)
#
Original text: Arthaśāstra · Edition: R. P. Kangle's edition: The Kauṭilīya Arthaśāstra, A critical Edtion with a Glossary, Second edition, University of Bombay 1969. · Data entry Muneo Tokunaga · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0