Āptamīmāṃsā · Verses 81-100

bahiraṅgārthataikānte pramāṇābhāsanihnavāt /
sarveṣāṃ kāryasiddhiḥ syādviruddhārthābhidhāyinām

virodhānnobhayaikātmyaṃ syādvādanyāyavidviṣām /
avācyataikānte 'pyuktirnāvācyamiti yujyate

bhāvaprameyāpekṣāyāṃ pramāṇābhāsanihnavaḥ /
bahiḥprameyāpekṣāyāṃ pramāṇaṃ tannibhaṃ ca te

jīvaśabdaḥ sabāhyārthaḥ saṃjñātvāddhetuśabdavat /
māyādibhrāntisaṃjñāśca māyādyaiḥ svaiḥ pramoktivat

buddhiśabdārthasaṃjñāstāstisro buddhyādivācikāḥ /
tulyā buddhyādibodhāśca trayastatpratibimbikāḥ

vaktṛśrotṛpramātṝṇāṃ vākyabodhapramāḥ pṛthak /
bhrāntāveva pramābhrāntau bāhyārthau tādṛśetarau

buddhiśabdapramāṇatvaṃ bāhyārthe sati nāsati /
satyānṛtavyavasthaivaṃ yujyate 'rthāptyanāptiṣu

daivādevārthasiddhiśceddaivaṃ pauruṣataḥ katham /
daivataścedanirmokṣaḥ pauruṣaṃ niṣphalaṃ bhavet

pauruṣādeva siddhiścetpauruṣaṃ daivataḥ katham /
pauruṣāccedamoghaṃ syātsarvaprāṇiṣu pauruṣam

virodhānnobhayaikātmyaṃ syādvādanyāyavidviṣām /
avācyataikānte 'pyuktirnāvācyamiti yujyate

abuddhipūrvāpekṣāyāmiṣṭāniṣṭaṃ svadaivataḥ /
buddhipūrvavyapekṣāyāmiṣṭāniṣṭaṃ svapauruṣāt

pāpaṃ dhruvaṃ pare duḥkhātpuṇyaṃ ca sukhato yadi /
acetanākaṣāyau ca badhyeyātāṃ nimittataḥ

puṇyaṃ dhruvaṃ svato duḥkhātpāpaṃ ca sukhato yadi /
vītarāgo munirvidvāṃstābhyāṃ yuñjyānnimittataḥ

virodhānnobhayaikātmyaṃ syādvādanyāyavidviṣām /
avācyataikānte 'pyuktirnāvācyamiti yujyate

viśuddhisaṃkleśāṅgaṃ cetsvaparasthaṃ sukhāsukham /
puṇyapāpāsravau yuktau na cedvyarthastavārhataḥ

ajñānācceddhruvo bandho jñeyānantyānna kevalī /
jñānastokādvimokṣaścedajñānād bahuto 'nyathā

virodhānnobhayaikātmyaṃ syādvādanyāyavidviṣām /
avācyataikānte 'pyuktirnāvācyamiti yujyate

ajñānānmohato bandho nājñānādvītamohataḥ /
jñānastokācca mokṣaḥ syādamohānmohito 'nyathā

kāmādiprabhavaścitraḥ karmabandhānurūpataḥ /
tacca karma svahetubhyo jīvāste śuddhyaśuddhitaḥ

śuddhyaśuddhī punaḥ śaktī te pākyāpākyaśaktivat /
sādyanādī tayorvyaktī svabhāvo 'tarkagocaraḥ