Āptamīmāṃsā · Verses 61-80

kāryakāraṇanānātvaṃ guṇaguṇyanyatāpi ca /
sāmānyatadvadanyatvaṃ caikāntena yadīṣyate

ekasyānekavṛttirna bhāgābhāvādbahūni vā /
bhāgitvādvāsya naikatvaṃ doṣo vṛtteranārhate

deśakālaviśeṣe 'pi syādvṛttiryutasiddhivat /
samānadeśatā na syānmūrtakāraṇakāryayoḥ

āśrayāśrayibhāvānna svātantryaṃ samavāyinām /
ityayuktaḥ sa sambandho na yuktaḥ samavāyibhiḥ

sāmānyaṃ samavāyaścāpyekaikatra samāptitaḥ /
antareṇāśrayaṃ na syānnāśotpādiṣu ko vidhiḥ

sarvathānabhisambandhaḥ sāmānyasamavāyayoḥ /
tābhyāmartho na sambaddhastāni trīṇi khapuṣpavat

ananyataikānte 'ṇūnāṃ saṃghāte 'pi vibhāgavat /
asaṃhatatvaṃ syādbhūtacatuṣkaṃ bhrāntireva sā

kāryabhrānteraṇubhrāntiḥ kāryaliṅgaṃ hi kāraṇam /
ubhayābhāvatastatsthaṃ guṇajātītaracca na

ekatve 'nyatarābhāvaḥ śeṣābhāvo 'vinābhuvaḥ /
dvitvasaṅkhyāvirodhaśca saṃvṛtiścenmṛṣaiva sā

virodhānnobhayaikātmyaṃ syādvādanyāyavidviṣām /
avācyataikānte 'pyuktirnāvācyamiti yujyate

dravyaparyāyayoraikyaṃ tayoravyatirekataḥ /
pariṇāmaviśeṣācca śaktimacchaktibhāvataḥ

saṃjñāsaṃkhyāviśeṣācca svalakṣaṇaviśeṣataḥ /
prayojanādibhedācca tannānātvaṃ na sarvathā

yadyāpekṣikasiddhiḥ syānna dvayaṃ vyavatiṣṭhate /
anāpekṣikasiddhau ca na sāmānyaviśeṣatā

virodhānnobhayaikātmyaṃ syādvādanyāyavidviṣām /
avācyataikānte 'pyuktirnāvācyamiti yujyate

dharmadharmyavinābhāvaḥ sidhyatyanyonyavīkṣayā /
na svarūpaṃ svato hyetatkārakajñāpakāṅgavat

siddhaṃ ceddhetutaḥ sarvaṃ na pratyakṣādito gatiḥ /
siddhaṃ cedāgamātsarvaṃ viruddhārthamatānyapi

virodhānnobhayaikātmyaṃ syādvādanyāyavidviṣām /
avācyataikānte 'pyuktirnāvācyamiti yujyate

vaktaryanāpte yaddhetoḥ sādhyaṃ taddhetusādhitam /
āpte vaktari tadvākyātsādhyamāgamasādhitam

antaraṅgārthataikānte buddhivākyaṃ mṛṣākhilam /
pramāṇābhāsamevātastatpramāṇādṛte katham

sādhyasādhanavijñapteryadi vijñaptimātratā /
na sādhyaṃ na ca hetuśca pratijñāhetudoṣataḥ