Āpastambaśulbasūtra with the commentaries · Chapter 5
iti caturthakhaṇḍaḥ.
apareṇāhavanīyaṃ ekarajjvādibhidīrṅghaṃ caturaśraṃ vihṛtya saṃpādya yajamānamātrī pārśvamānī yathā sannāni havīṃṣi saṃbhavet parasparāsaṃghaṭitāni tiṣṭhanti tathā tiryaṅbhānī /
tasyāstribhāgona vā tiraśvīti bodhāyanīye śulbāntare pratipāditam /
tāvatīṃ rajjumabhyasya ubhayataḥ pāśau kṛtvā dakṣiṇayoḥśroṇyaṃsayorantau niyamya pāśau pratimucya lakṣaṇena jakṣiṇāpāyamya nimittaṃ śaṅkuṃ nihatya tāsmin śaṅkau rajjuṃ saṃyojya pāśāvunmucya tena hastena gṛhītvā dakṣiṇāṃ śroṇimārabhya yāvaddakṣiṇāṃsamālikhet /
evamuttarapārśvamālikhet /
etatsannatatvaṃ vedeḥ /
tiryaṅbhānyāpyevaṃ kuryāt /
tiryaṅbhānīpramāṇāṃ rajjumabhsya madhye lakṣaṇaṃ kṛtvā śroṇyorante pāśau pratimucya pārśvādapasārya tatra śaṅkuṃ nihatya tatra rajju prabadhyāntau samasya dakṣiṇāṃ śroṇimārabhya yāvaduttarā kṣoṇī tāvadālikhet /
evaṃ purastādapi karoti /
evamunnayanaṃ śroṇyaṃsau /
evaṃprakārā hi yoṣā /
hiśabdo rūpaprasiddhau /
prākchirāḥstrī evamevetyarthaḥ /
vimitāyā mevaṃ caturaśramāpāditāyāṃ purastātpārśvamānyāvupasaṃharet, saṅkocayet /
śrutisāmarthyāt--"purastādaṃhīyasī' iti yaiṣā śrutiḥ tasyāḥsāmarthyāt /
itarathā yoṣāsādṛśyamapi na syāt //
iti caturthaḥkhaṇḍaḥ
karavindīyā vyākhyā
etādviharaṇena vyācaṣṭe.
(apareṇāhavanīyam evamuttarataḥ.)
apareṇeti /
apareṇāhavanīyaṃ āhavanīyasya paścātsamīpe /
gārhapatyāhavanīyayoryadyapi mahadantarālaṃ tathāpyāhavanīyasamīpa eva vediḥ /
kecidvistāradviguṇāyāmaṃ dīrghamicchanti /
uktapramāṇaṃ dīrghacaturaśramāhavanīyamapareṇa vihṛtya śroṇyaṃseṣu śaṅkunnihatya yāvadāyāmaḥ tāvatīṃ rajjumabhyasya āyāmadviguṇāṃ rajjuṃ kṛtvā madhye lakṣaṇaṃ nirañjanaṃ kṛtvā dakṣimayoḥśroṇyaṃsayorantau niyamya nirañjanena dakṣiṇāpāyamya śaṅkuṃ nihatya tasmin rajjuṃ pratimucya pāśāvekīkṛtya śroṇyā ārabhya yāvadaṃsaṃ vṛttamārgeṇālikhet /
uttarapārśva uttarato 'pāyamya evameva kuryāt //
(tiryaṅbhānīṃ dviguṇāṃ--likhet)
tiryaṅbhānīmiti /
pūrvāṃ tiryaṅbhānīṃ pūrvavaddviguṇāṃ kṛtvā purato 'pāyamya dakṣiṇasmadaṃsāt prakramya uttaramaṃsamālikhet, paścimayā tiryaṅbhānyā paścādapyevameva kuryāt, vediprācīmitāṃ rajjuṃ gārhapatyāhavanīyayorantarālamityuktaprakāreṇa vedyā dakṣiṇottaramāyamya pūrvavaddvitṛtīyadeśe lakṣaṇaṃ kuryāt udagbahirvederuttarataḥ uttarārthaṃ lakṣaṇaṃ ca kṛtvā vedyāḥ paścādapyavemeva vitṛtīye lakṣaṇaṃ kuryāt. gārhapatyāhavanīyayormadhyaṃ--madhyadeśaḥ tatra lakṣaṇaṃ kuryāt //
(vimitāyāṃaśrutisāmarthyāt.)
vimitāyāmiti /
vimitāyāṃ caturaśrīkṛtamātrāyāṃ lekhākaraṇāt prāgeva pārśvamānyau purastātpurata upasaṃhāret--saṃkocayet /
iti caturthaḥ khaṇḍaḥ.
sundararājīyā vyākhyā.
(apareṇa śrutisāmarthyāt)
tasyā viharaṇamāha--
nimitte rajjuṃ rajjumadhyaṃ niyamya pratimucya dakṣiṇāyai dakṣiṇasyāḥ śroṇerārabhya dakṣiṇamaṃsaṃ pratyālikhet /
tiryaṅbhānyorapi madhye lakṣaṇaṃ kṛtvā śroṇyoraṃsayośvāntau niyamya paścātpurastāccāpāyamyetyādi draṣṭavyam /
etadeva śroṇyaṃsayorunnayanam /
vimitāyāṃ caturaśrīkṛtāyāṃ saṃnamanātpūrvameva kiñcidupasaṃharet, "purastādaṃhīyasī' iti śrutisāmarthyāt /
atra bodhāyanaḥ--
"yajamānamātrī prācī, tasyā evārdhaṃ purastāttiraśvī, tribhāgonā paścāt tiraśvī triṃśatpadāni' iti //
kapardibhāṣyaṃ
triṃśat padāni prakramā vā paścāttiraśvī bhavati | ṣaṭtriṃśat prācī caturviṃśatiḥ purastāt tiraścīti saumikyā veder vijñāyate
ṣaṭtriṃśikāyām aṣṭādaśopasamasya aparasmād antād dvādaśasu lakṣaṇaṃ pañcadaśasu lakṣaṇaṃ pṛṣṭhyāntayor antau niyamya pañcadaśakena dakṣiṇāpāyamya śaṅkuṃ nihantyevam uttarataḥśroṇī | viparyasyāṃsau pañcadaśikenaivāpāyamya dvādaśike śaṅkuṃ nihanti | evam uttaratastāv aṃsau
padānītyasmadīyā śrutiḥ /
triṃśatpadāni prakramā vā paścāttiraśvīti /
tiryaṅbhānī bhavati /
ṣaṭtriṃśatpṛṣṭhyā prācī caturviṃśatiḥ purastāt tiryaṅbhānī bhavatīti saumikyā vedeḥ some śrutiḥ /
ṣaṭtriṃśikāyāṃ rajjvāṃ aṣṭādaśopasamasya prakṣipyāntayoḥ pāśau kṛtvāparasmādantāddvādaśasu lakṣaṇaṃ pañcadaśasu lakṣaṇaṃ nirañjanaṃ kṛtvā pṛṣṭhyāntayoḥ prāgvaṃśasya madhyamāllālāṭikāttīnprācaḥ prakramān prakramya śaṅkuṃ nihatya tasmācca purastāt ṣaṭtriṃśatprakrame śaṅkū nihatya tayoḥ pāśau pratimucya pañcadaśakena dakṣiṇāpāyamya śaṅkaṃ nihanyāt /
sā dakṣiṇā śroṇī /
evamuttarato 'pasārya śaṅkuṃ nihanyāt /
sottarā śroṇī /
viparyastayāṃsau /
pañcadaśikenaivopāyamya dvādaśake śaṅkū nihantyaivamuttaratastāvaṃsau /
śaṅkoḥ pāśāvunmucya pūrvapāśamaparasminpratimuñcet /
aparaṃ pūrvasminpratimuñcet /
sa viparyāsaḥ /
viparyastayā--evaṃ kṛtayā rajjvāṃ'sau mātavyau /
tenaiva nirañjanena dakṣiṇāpasārya dvādaśake śaṅkuṃ nihanyāt /
tenaivodagapasārya dvādaśake śaṅkuḥ /
tāvaṃsau /
mahāvedyā mānaṃ kimirthamidamucyate /
yāvatā siddhametat? anekarajjuviharaṇavivakṣayoktamiti kecitpariharanti /
āyāmaṃ vetyasmin pakṣe dvādaśake lakṣaṇam /
pañcadaśake lakṣaṇe ca saptaviṃśatau nirañjanamiti lakṣaṇabāhulyapratipādanārthamityapare /
samacaturaśrāṇāṃ dīrghacaturaśrāṇāṃ ca viharaṇamuktam /
iha tu dīrghaviṣamacaturaśrasyetyanye /
tadekarajjvā viharaṇam
trikacatuṣkayoḥ pañcikākṣṇayārajjuḥ | tābhis trirabhyastābhir aṃsau | caturabhyastābhiḥśroṇī
yasya caturaśrasya trikā tiryaṅbhānī catuṣkā pārśvamānī tasyā akṣṇayā rajjuḥ pañcikā /
tābhiraṃsau mātavyau /
trikaṃ trirabhyāsayuktaṃ dvādaśa bhavanti /
catuṣkaṃ (ṣoḍaśa pañcikā) viśatiḥṣa /
yupāvaṭīyācchaṅkoḥ paścāt ṣoḍaśasu śaṅkuṃ nihatya tasmin pañcikāṃ sābhyāsaṃ pratimucya yūpāvaṭīye sābhyāsaṃ trikaṃ pratimucyāṃsāvāyacchet /
caturabhyastābhiḥśroṇī /
tābhireva caturabhyāsayuktābhiḥ śroṇī mātavyau /
viṃśeṣu śaṅkuṃ nihatya tasmin pañcikāṃ sābhyāsaṃ pañcaviṃśatiṃ pratimucya pañcadaśikāṃ pratimucya tābhiḥśroṇī viharet //
karavindīyā vyākhyā.
darśapūrṇamāsavediviharaṇānantaraṃ prakṛtau saumyavedivimānamucyate /
(triṃśatpadāni prakramā vā vedervijñāyate)
triṃśaditi //
triṃśatpadān.i paścāttiraśvī bhavatīti taittirīyakaśrutiḥ /
triṃśatprakrameti śāśāntarīyā, ato vikalpaḥ, yadyapi karmopateśaḥ prakramaśabdena prāgvaṃśasya madhyamāllālāṭikātrrīn prācaḥ prakramāniti tatrāpi śrutyorvaikalpikatvena pradarśanārthaḥ prakramaśabdaḥ /
tatra prakramāyata iti prakramāśabdaḥ /
paścāttiraśvī paścāttiryaṅbhānī prācī āyāmaḥ purastāstiraśvī tiryaṅbhānī vimānamucyate //
(ṣaṭtriṃśivaṃsau)
ṣaṭtriṃśikāyāmiti //
ṣaṭtriṃśikā ṣaṭtriṃśatpramāṇā rajjuḥ, tasyāmaṣṭādaśopasamasya saṃyojyāparasmāt paścimādantādārabhya dvādaśasu lakṣaṇamaṃsārthaṃ, pañcadaśasu lakṣaṇaṃ śroṇyarthaṃ, prāgvaṃśasya madhyamāllālāṭikātrrin prācaḥ prakramānatītya tataḥ purastāt ṣaṭtriṃśatpramāṇāṃ prācīṃ lekhāmālikheta sā pṛṣṭhyā tadantayoḥ śaṅku nihatya tayoḥ pāśau pratimucya pañcadaśikena lakṣaṇena dakṣiṇāpāyamya śaṅkuṃ nihanti sā dakṣiṇā śroṇī, evamuttara to 'pāyamya śaṅkuḥ, sottarā śroṇī, viparyastayāṃsau viparyastapā śayāṃ'śau mātavyau /
pañcadaśikenaivāpāyamya dvādaśike śaṅkuḥ, dakṣiṇataḥ uttarataś ca tāvaṃsau /
nanu "tadarthamabhyasyāparasmin' itya nenaiba viharaṇenāsminviharaṇe siddhe kimarthamiha punarvacanam, ucyate--saṅkhyāpūrvāgamārthamiti kecitpariharanti, anekarajjuvivakṣayā ityanye, āyāmābhyāseṣu dvādaśasu lakṣaṇaṃ pañcadaśasu lakṣaṇaṃ saptaviṃśatyādau niraḍhañjanamiti lakṣaṇabāhulyapratipādanārthamityapare /
dīrghacaturaśrāṇāṃ ca tatra viharaṇamuktaṃ /
iha tu viṣamadīrghacaturaśrasyetyapare //
(tadekarajjvā viharaṇam)
taditi //
ekā cāsau rajjuśvetyekarajjuḥ, ekayaiva rajjvā śroṇyaṃsānāṃ viharaṇaṃ /
dviśaṅkunā triśaṅkunā pañjaśaṅkunā vā yogena yadviharaṇamuktaṃ tadidamityuktamanubhāṣate anekarajjuvidhitsayā //
(trikacatuṣkayoḥ--pañcikākṣṇayārajjuḥ)
triketi //
trikā triprāṇā catuṣkā catuṣpramāṇā pañcikā pañcapramāṇā /
trikacatuṣkayoriti āyāmābhyāsaprāptamanūdyate, tadabhyāsena śroṇyaṃsavidhānārthaṃ evamuttareṣvabhyāseṣu //
(tābhistrirabhyastābhiraṃsau)
tābhiḥ pṛthakpṛthakrirabhyastābhiḥ trirupari nikṣeptābhiḥ, trikāt trirabhyastāt dvādaśa, catuṣkātrrirabhyastāt ṣoḍaśa, pañcakāttrirabhyastāt viṃśatiḥ, tābhiraṃsau mātavyau //
(caturabhyastābhiḥśroṇī)
trikāccaturabhyastāt pañcadaśa, catuṣkādviṃśatiḥ, pañcakāt pañcaviṃśatiḥ, tābhiḥśroṇyau mātavyau /
yūpāvaṭīyācchaṅkoḥ paścāt ṣoḍaśasu śaṅkuṃ nnihatya tasmiṃstrirabhyastāṃ pañcikāṃ caturabhyastāṃ pratimucya yūpāvaṭīye trirabhyastāṃ trikāṃ caturabhyastāṃ pratimucya prathamanihitaśaṅkau caturabhyastāṃ trikāṃpratimucya tābhyāṃ śroṇyau, āyāmābhyāsasiddhamidam /
āyāmadviguṇābhyāsasiddhaṃ vā //
sundararājīyā vyākhyā.
(triṃśatpadāni prakramā vā vedervijñāyate)
padaṃ ca dvividhamuktaṃ bodhāyanena--"daśāṅgulaṃ kṣudrapadaṃ padaṃ pañcadaśāṅgulam' iti /
dvādaśāṅgulamiti kātyāyanaḥ /
etānitrividhāni padāni laukikena padena vikalpyante /
tathā vakṣyati--"pade yuge 'radnau' ityādi /
etānyeva caturvindhāni padāni dviguṇāni triguṇāni ca prakramāḥ /
te ca saptavidhāḥ /
tatra sāgnicitye some padairvimānaṃ na labhyate agnikṣetrāsaṃbhavāt /
evaṃ saptavidhe 'gnau viṃśatyaṅgulasya nivṛttir vyākhyātā, anagnicitye tu sarveṣāmeva pradaprakramāṇāmicchayā vikalpa iti kecit /
anye punarevaṃ vyavasthāmicchanti--padaiścaturvidhairviṃśatyaṅgulena vā prakrameṇa mānamanagnicitye /
ekavidhāgnau viṃśatyaṅgulena, dvividhādiṣu pañcavidhaparyanteṣu caturviṃśatyaṅgulena, ṣaḍvidhādiṣu dvāda śavidhaparyanteṣu viṃśatyaṅgulena laukikena vā dvipadena, trayodaśavidhādiṣu ṣaṭ triṃśadaṅgulenetyādi /
sarveṣāmapi pakṣe agnayaḥ pañcacatvāriṃśadaṅgulena prakrameṇa saṃbhavanti /
tatrāgnyanuguṇā vede rvivṛddhiḥ kartavyā /
yṛpaiphādaśinyāṃ nyāyasya prakramāsthānīyaḥ, ekaśatavidhe aśītyaṅgula ityādi /
athāsyā vederviṃharaṇamāha----
(ṣaṭtriṃśikāyāṃaviharaṇam)
yāvadāyām pramāṇamityuktasya mānasyāyaṃ prapañcaḥ /
athāsyā eva vederanekarajjvā viharaṇamāha--
(trikacatuṣkayoḥaśroṇī)
trikacatuṣkayostiryakpāśvamānyoḥ abhyastābhiḥ upakṣiptābhiḥ, yathā-- trikā trirabhyastā dvādaśikā, catuṣkā trirabhyastā ṣoḍāśekā, pañcikā trirabhyastā viṃśatikā /
etābhistisṛbhirabhyastābhiraṃsau mātavyau /
etābhireva caturabhyastābhiḥ pañcadaśikayā viṃśikayā ca śroṇī mātavye /
dvirabhyastābhirapyetābhiraṃsau mātuṃ śakyete /
sarvatra dvādaśikāṃ'sayoḥ /
tiryaṅbhānī pañcadaśikā /
śroṇyoritarā pṛṣṭhyāyāṃ pārśvamānī evaṃ ṣaḍbhīrajjubhirviharaṇam /
evamuttaratra //
kapardīyā bhāṣyam.
prathamanihate śaṅkau trikaṃ sābhyāsam /
dvādaśikāpañcikayos trayodaśikākṣṇayārajjuḥ, tābhir aṃsau dvirabhyastābhiḥ śroṇī
yupāvaṭīyācchaṅkoḥ paścātpañcasu śaṅkuṃ nihatya tasmin trayodaśikāṃ pratimucya yūpāvaṭīye pañcikāṃ dvādaśikāṃ ca pratimucya tābhiraṃsau mātavyau /
dvirabhyastābhiḥśroṇī /
yūpāvaṭīye trayodaśikāṃ sābhyāsāṃ pratimucya sābhyāsāṃ dvādaśikāṃ ca prathamanihate pañcikāṃ ca sābhyāsām, tābhiḥ śroṇī mātavyau /
karavindīyā vyākhyā.
(dvādaśikā rajjuḥ)
spaṣṭārthamidam //
(tābhiḥaśroṇī)
yūpāvaṭīyaśaṅkoḥ paścāt pañcadaśasu śaṅkuṃ nihatya tasmiṃstrayodaśikāṃ pratimucya yūpāvaṭīye dvādaśikāṃ pratimucya tābhyāmaṃsau /
tathā prathamanihataśaṅkau dvirabhyastāṃ pañcikāṃ pratimucya yūpāvaṭīye dvirabhyastāṃ trayodaśikāṃ pratimucya tābhyāṃ śroṇyau /
ardhābhyāsaprāptamidamāyāmacaturguṇābhyāsaprāptaṃ vā //
sundararājīyā vyākhyā.
(dvādadiśikā śroṇī)
dvirabhyastābhiḥ ṣavḍiṃśikādibhiḥ /
kapardikṣāṣyam.
pañcadaśikāṣṭikayoḥ saptadaśikākṣṇayārajjuḥ | tābhiḥśroṇī
prathamanihatācchaṅkoḥ purastādaṣṭasu śaṅkuṃ nihatya tasmin saptadaśikāmāmaṣṭikāṃ ca pratimucya prathamanihate pañcadaśikām /
tābhiḥ śroṇī //
dvādaśikāpañcatriṃśikayoḥ saptatriṃśikākṣṇayārajjuḥ | tābhir aṃsau
prathamanihatācchaṅkoḥ purastātprakrame śaṅkuṃ nihatya tasmin saptātriṃśikāṃ pañcatriṃśikāṃ ca pratimucya yūpāvaṭīye dvādaśikām /
tābhiraṃsau mātavyau //
etāvanti jñeyāni vediviharaṇāni bhavanti
etāvantyeva śuddhamūlāni jñātuṃ śakyāni vediviharaṇāni bhavanti /
anye śuddhamūlāḥ kalpayitumaśakyāḥ /
tasmādetāvantītyavadhāryante--
karavindīyā vyākhyā.
(pañcadaśikā śroṇī)
prathamanihataśaṅkau pañcadaśikā, tataḥ purastādaṣṭāsu saptadaśikā, tābhyāṃ śroṇyau /
āyāmatriguṇābhyāsaptāptamidaṃ āyāmatṛtīyadvikābhyāsaptāptaṃ vā //
(dvādaśikā tābiraṃsau)
dvādaśiketi /
idamapi gatārtham /
yūpāvaṭīye dvādaśikā, prathamanihataśaṅkoḥ purastātprakramamātre śaṅkuṃ nihatya tasmin saptatriṃśikā, tābyāmaṃsau, pañcamadvayābhyāsaprāptamidaṃ, pañcaguṇābhyāsaptāptaṃ vā /
(etāvanti bhavanti)
etāvantīti //
śuddhamūlatay.ā jñātuṃ śakyāni etāvantye vetyavadhāraṇā /
etāvantyuktāni, anyānyapi unneyāni, sacchedābhiḥ rajjubhirnirhrāsavṛddhibhyāṃ ca vediviharaṇāni bhavantyeva, yadyapi idaṃ viharaṇamekarajjvā dvisayogenaiva vyākhyatam, tathā tri śaṅkupañcaśaṅkubhtyāmapi nirhrāsavṛddhibhyāṃ yathā yogaṃ vihartavyaḥ, itarathā tayorvidhānasyādṛṣṭārthatvakalpanāprasaṅgāt, ato nidarśanametat sarvaviharaṇānām /
sundararājīyā.
(pañcadaśikā bhavanti)
chedarahitānyetāvanti /
sacchedānyanyānyapi bahūni santi yathā--
ardhadvādaśikārdhacaturthikayorardhatrayodaśikākṣṇayārajjuḥ, tābhiraṃsau /
pañcadaśikāsapādaikādaśikayoḥ pādonaikānnaviṃśikākṣṇayārajjuḥ, tābhiḥśroṇī ityādi /
kapardibhāṣyam.
aṣṭaviṃśatyonaṃ padasahasraṃ mahāvediḥ
navaśatāni dvisaptatiś ca (972) padakramāṇi prakramapramā ṇāni vā caturaśrāṇi mahāvedeḥ /
mahadrahaṇaṃ kimartham? padapramitāyāṃ mahāvedyāṃ sadohavirdhānādīnāmapi padanevai mānārthaṃ, prakramamitāyāmaratniprakramaireva navāratniḥ tiryaṅbhānatyiratnimānaṃ sadaso vihitam /
navāratni tiryagiti niyatapramāṇavidhānāt aratninaina vidhānamanumīyate /
tathā havirdhānasya tryaratni vistāraṃ navāratnayāyāmamityanumīyate /
tatkathaṃ padena tayor mānaṃ labhyate ityucyate, catvāriṃśadadhikāni pañcadaśāṅgulamiti vacanāt /
sadasaḥ paścāt pañcacatvāriṃśadaṅgulaṃ ṣoḍasādhikaṃ śatadvayaṃ sadohavirdhānayormadhyaṃ pañcacatvāriṃśadaṅgulaṃ ṣoḍaśādhikaṃ śatadvayaṃ sadohavirdhānayormadhyaṃ pañcacatvāriṃśatsaṃcaraḥ /
havirdhānasya ṣoḍaśādhikaṃ śathadvayam /
avaśiṣṭamaṣṭādaśāṅgulam /
tasmāduttaravedisadohavirdhānānāṃ antarvedyasaṃbhavāt vṛddhiḥ kalpanīyā /
aratnervā hrāsaḥ kalpanīyaḥ /
tadubhayamacoditaṃ bhavati /
atoyena vedirmitā tenaiva teṣāṃ mānārthaṃ pahadrahaṇaṃ sthitam /
karavindīyā vyākhyā.
(aṣṭāviṃśatyūnaṃamahāvediḥ)
dvisaptatiḥ navaśatāni ca padaparimitāni kṣetrāṇi mahāvodeḥ, prakramamāne 'pyevam /
padagrahaṇaṃ kimarthaṃ, ucyate--padagrahaṇamahadvrahaṇāmyāmetat jñāyate--vedyāḥ padena māne sadohavirdhānayo rapi padena mānaṃ nāratnibhiḥ, uttaravediś ca yugamātrī na sarvato daśapadeti prakramamitāyāṃ vedyāmaratnivihitayoḥsadohavirdhānayoḥsarvato daśapadāyā uttaravedeśvāsaṃbhavāt padenaiva sadohavirdhāna. yorvimāna yugamātrottaravediriti siddham /
saṃkhyānaprayojanam vodantṛtīye yajata ityādiṣu /
sundararājīyā.
aṣṭāviṃśatyūnaṃamahāvediḥ.
padagrahaṇaṃ prakramasyāpyupalakṣaṇam /
kapardikṣāṣyam
dakṣiṇasmād aṃsād dvādaśasu dakṣiṇasyāṃ śroṇyāṃ nipātayet | chedaṃ viparyasyottarata upadadhyāt | sā dīrghā caturaśrā | tathā yuktāṃ saṃcakṣīta
dakṣiṇasmādaṃsādārabhya dvādaśasveva śroṇyāṃ vipādayet /
trīṇi padāni śroṇideśe, viparyasyottarasminnaṃse manasā sthāpayet /
evaṃ kṛte saptaviṃśativistārā ṣaṭtriṃśadāyatā dīrghacaturaśrā bhavati /
tathābhūtāṃ vediṃ saptaviṃśatiṃ ṣaṭtriṃśatyā guṇite sati aṣṭāviṃśatyūnapadasahasraṃ bhavati /
saumikyā veditṛtīyadeśe yajeteti sautrāmaṇyā veder vijñāyate
veditṛtīye yajeteti dārśikapāśalakayoraśaṃbhavātsaumikaṃ labhyate /
ataḥsaumikyā ityuktam /
prakramāsya dvikaraṇī prakramasthānīyā bhavati trikaraṇyā vā
tṛtīyakaraṇī prakramasthānā, sthānāntādvibhāṣeti chapratyayaḥ /
tṛtīyakaraṇīṃ prakramaṃ kṛtvā ṣaṭtriṃśikāyāmityādinā viharet /
tṛtīyakaraṇyā vā vakṣyamāṇena vidhinā /
aṣṭikā daśiketi tiryaṅmānyau | dvādaśikā pṛṣṭhayā
aṣṭikā purastāttiryaṅbhānī /
dvādaśikā pṛṣṭhayā /
dvādaśasu ṣaḍupasamasyāparasmādantātpañcasu lakṣaṇaṃ caturṣu lakṣaṇaṃ kṛtvā pṛṣṭhayāntayorantau niyamya pañcakena dakṣiṇā pasārya śaṅkuṃ nihanyāt /
evamuttarataste śroṇī /
viparyastayāṃsau /
pañcakena dakṣiṇāpāyamya caturṣu śaṅkuṃ nihanyāt /
evamuttaratastāvaṃsau bhavataḥ /
trīṇi caturviṃśāni padaśatāni sautrāmaṇikī vediḥ
dakṣiṇasmādaṃsādārabhya caturṣvava dakṣiṇasyāṃ śroṇyāṃ vipātya śeṣaṃ viparyasyetyādi pūrvāvat /
dvādaśapadavistārā dvādaśapadāyāmā bhavati evaṃ saṃcakṣīta //
dvistāvā vedir bhavatīty aśvamedhe vijñāyate
Original text: Āpastambaśulbasūtra with the commentaries of Kapardin, Karavinda and Sundararāja · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0