Āpastambaśulbasūtra with the commentaries · Chapter 4
ardhasya dvipramāṇā puruṣamātrī /
pādānāṃ pūraṇaṃ yataḥ /
taduktaṃ--"dvābhyāṃ catvāri' iti /
tṛtīyena navamī kalā, pramāṇatṛtīyena navamī kalā -- navamoṃ'śa ityarthaḥ /
tadapyuktaṃ-- tribhirnaveti.
ityāpastambhasūtravivaraṇe kapardibhāṣye
śulbākhyapraśne prathamaḥ paṭalaḥ
tṛtīyaḥ khaṇḍaḥ
karavindīyā vyākhyā.
idānīṃ sacchedapramāṇamucyate--adhyardheti /
(adhyardhapuruṣā navamī kalā)
adhyardhapuruṣapramāṇenādhyardhapuruṣamabhyasya phalaṃ dvau sapādau--pādasahitau dvaupu ruṣau karoti /
ardhatṛtīyapuruṣā ṣaṭ sapādān, ardhaṃ tṛtīyaṃ yeṣāṃ te ardhatṛyīyāḥ, te ca pramāṇaṃ yasyāḥ sār'dhatṛtīyapuruṣā /
sā yenābhyastāḥ phalaṃ sapādān ṣadpuruṣān karoti /
upalabdhirapi tathā adhyardhapuruṣacaturaśrasyārdhena caikena cāpacchedaḥ prākcodakca eka me kena dvāvardhau pādaśva, evamanyadapi ubhyataḥ sacchede sapādarajjumadhyardhaṃ ṣoḍaśāṃśaṃ karoti /
caturaśrakṣetravipṛddhau vṛddhakṣetraparijñānaprakāramāha--antaḥsamīpaṃ prakaraṇaṃ tadatītya vartata ityatyantaḥ atyantaḥ pradeśaḥ vidhiryasya so 'tyantapradeśaḥ--sārvatrika ityarthaḥ /
samacaturaśra viṣayo 'yam /
yāvatā--yāvatpramāṇena, yāvatādhikena--yāvatpra māṇonādhikena /
eko yāvacchabdaḥ pramāṇamātraviṣayaḥ, anyo yāvacchabda āganduviṣayaḥ /
yāvatā pramāṇena yāvanmātrādhikenetyarthaḥ /
parilikhati yaccaturaśrakaraṇārthaṃ parilikhati tatra tat adhikamāgantumūlacaturaśrakṣetraṃ pārśvayoḥ prācī codīcī ca kṣetramupadadhāti--saṃyojayati /
yacca tenadhikamātreṇa caturaśraṃ kriyate tatkṣetraṃ koṭyāṃ saṃyojayati /
etaduktaṃ bhavati--sarvatra samacaturaśrakṣetravivṛddhau vivṛddhasya caturaśrasya ca dakṣiṇapa śvima bhāge mūlapramāṇakṛtacaturaśraṃ parikalpya tasyatasya pūrvottarapārśvayostatpār śvamitapārśvamānīkaṃ pramāṇādhikamātratiryaṅbhānīkaṃ kṣetraṃ parikalpya yacca tenā dhikamātreṇa ekenaikaṃ dvābhyāṃ catvāri tribhirnavetyādiphalakaraṇaṃ caturaśraṃ kriyate tatkṣetraṃ prāgudakkoṭyā parikalpayediti /
evaṃ sarvatra samacaturaśrasya kṣetravṛddhau kṣetrasya parigaṇanaṃ kuryādityarthaḥ /
ardhapramāṇena--pramāṇārdhenāpādapramāṇaṃ--pādo 'tra caturthobhāgaḥ, tatpramāṇaṃ vidhīyate saṃpādyate pramāṇārdhamitaṃ kṣetraṃ prameyasya catu rthabhāgo bavati /
kutaḥ? ardhasya dvipramāṇāyāḥ pādapūraṇatvāt ardhasya dvipramāṇakatayā bhūmeścaturbhāgaḥ pūryate /
tṛtīyena navamī kalā--pramāṇatṛtīyena kṣetrasya navamoṃ'śaḥ pūryate /
upalabdhi s tathā /
ekapramāṇāyā bhūmerardhena prākyodakcāpacchede kṛter'dhapramāṇakṛtā bhūmirekapramāṇāyāḥ pādo dṛśyate, tasyā evaṃ prākcodakcāpacchede pramāṇatṛtīyamitā bhūmirekapramāṇāyā navamāśo dṛśyate /
tathā caturthena ṣoḍaśa kalā, pañcamena pañcaviṃśatikalā, ṣaṣṭhena ṣaṭratriṃśoṃ'śaḥ pūryate /
evamanyānyapi chedaphalāni draṣṭavyāni //
iti śrīkaravindasvāmikṛtāyāṃ śulbapradīpikāyāṃ prathamaḥ paṭalaḥ.
sundararājīyā vyākhyā
atha sacchedānāṃ phalamāha----
(adhyardhapuruṣā ṣaṭ sapādān)
evaṃ ardhacaturthapuruṣād dādaśa sapādān, ardhapañcamapuruṣā viṃśatiṃ sapādānityādi /
sapādapuruṣā adhyardhaṃ ṣoḍaśabhāgaṃ cetyādi draṣṭavyam /
sārvatriko 'yaṃ vidhiḥ--kṛtsnaṃ caturaśraṃ vardhayitumicchan yāvatā pramāṇena vardhayitumicchati tatpurastāduttarataśvopadadhāti /
adhikapramāṇena yaccaturaśraṃ kriyate taduttarapūrvasyāṃ koṭyām /
idānīṃ tacchedānāṃ phalamāha--
(athātyantapradeśaḥ)
dvipramāṇāyā rajjvāḥ ardhasya pramāṇamātrasya pādapūraṇa tvāt /
dvipramā ṇāyā rajjvāḥ phalaṃ catvāri /
tasya pāda ekam, tasya pūraṇatvādityarthaḥ //
(tṛtīye navamī kalā)
kalābhāgastripramāṇāyāstattṛtīyasya navamapūṇatvāditi gamyamānatvānnoktam /
caturthena ṣoḍaśa, pañcamena pañcaviṃśatirityādi draṣṭavyam //
iti sundararājīye āpastambaśulbasūtravyākhyāne
śulbapradīpe prathamaḥ paṭalaḥ.
kapardibhāṣyam
pūrvamaviśeṣeṇa mānamuktam, asyeyānāyāmaḥ iyānvistara evaṃ ca vihartavyamiti /
viśeṣavidhānārthamāha--
āgnyādheyike vihāre gārhapatyāhavanīyayor antarāle vijñāyate
gārhapatyāhavanīyayorantarālaṃ yathā syānnāhavanīyadakṣiṇāgnayoḥ dakṣiṇāgnigārhapatyayorvā mā bhūdityevamarthaṃ gārhapatyāhavanīyagrahaṇam /
vijñāyate--śrūyate /
śrutirvakṣyamāṇā /
aṣṭāsu prakrameṣu brāhmaṇo 'gnim ādadhīta | ekādaśasu rājanyaḥ | dvādaśasu vaiśyaḥ
caturviṃśatyām aparimite yāvatā vā cakṣuṣā manyate tasmān nātidūram ādheya iti sarveṣām aviśeṣeṇa śrūyate
prakrameṇa pramāṇaṃ vakṣyati /
aṣṭau prakramānatītya gārhapatyādāhavanīyaṃ pratiṣṭhāpayati /
evamekādaśasu rājanyasya /
vaiśyasyadvādaśasu /
caturviṃśatyā vā parimite vā yāvātā vā cakṣuṣā manyate /
tasmānnādidūramādheyaḥ iti sarveṣāmaviśeṣeṇa śrūyate /
yāvatā veti sarveṣāṃ vidhirvikalvena /
iyatāntarālena vihārasaṃpattirbhavatīti mananam /
atidūrapratiṣedho vyavāyaparihārārthaḥ /
yadyatidūramādhīyate tadā śvādayo vyaveyuḥ /
karavindiyā vyākhyā
uktāḥsāmānyato vihārāḥ /
idānīṃ darśapūrṇamāsādiṣu viśeṣavivakṣayā prathamabhūtāgnayādheyavihārayāgavidhirucyate /
agnaya adhīyante 'smin karmaṇīti tadagnayādheyaṃ /
tabhdava āgnayā dheyikaḥ /
vihriyante 'smin agnaya iti vihāraḥ, devayajanedaśaḥ, tamadhikṛtya /
gārhapatyāhavanīyayorantarāle--gārhapatyāhavanīya śabdābhyāṃ tattadāyatane lakṣaṇā antarāla śrutisāmarśyāt, antarāle antarālaṃ prastutya vijñāyate śrūyate /
sarvatra vijñāyata ityasyāyamevārthaḥ gārhapatyāhavanīyagrahaṇāt, tayorevāntarāle /
śrutirevaṃ paṭhyate--
aṣṭāsu prakrameṣu brāhnaṇo 'gnīnādadhītaikādaśasu rājanyo dvādaśasu vaiśyaḥ caturviṃśatyāmaparimite yāvatā vā caśruṣā manyate tasmānnātidūramādheya iti //
sarveṣāmaviśeṣeṇ.a śrūyate /
prakramaṃ vakṣyati dvipadastripado veti /
aṣṭaprakramādayo 'ntarālaviśeṣaṇaṃ /
aṣṭāsu prakrameṣvantarāle ityādi /
aparimitasaṃkhyāyāṃ taccaturviṃśateḥ parataḥ tadānantaryāt, aparimitaṃ pramāṇāt bhūyaḥ, iti kātyāyanaḥ /
yāvatā vā cakṣuṣā manyate tāvatā pramāṇena cakṣuṣā gṛhītena manyate yathā iyāṃścaturviṃśati prakrama iti cakṣuṣā mānaṃ /
yadyapi caturviśateḥ parata eva paṭhyate tathāpi dvādaśasu vikrameṣvityārabhya yaṃ dvādaśasu vikrāmeṣu ityāditaittirīyakaśrutyanurodhādaṣṭaprakramādīnamapi sarveṣāṃ grāhyaṃ, tena iyānaṣṭaprakrama iyānekadaśa iyāndvādaśaprakrama iti saṃbhavati /
tasmāccaturviṃśateradūramatidūrenādheyaṃ /
anenāparimitavacanaprāptātidūratā niṣidhyate /
caturviṃśatividhānādevetaḥ prāgatidūrā yogāḥ /
catuviṃśatyādi vidhicatuṣṭayaṃ sarveṣāṃ brāhmaṇādīnāmaviśeṣeṇa bhavati /
dvādaśasu vikrameṣvityapi sarveṣāmaviśeṣeṇa labhyate //
sundahahājīyā vyākhyā
(āgnayādheyike vaiśyaḥ)
gārhapatyasya purastādeteṣu prakrameṣvatīteṣviti vijñāyate atha sāvarṇikī śrutiḥ /
(caturviṃśatyā śrūyate.)
aparimitaṃ "pramāṇābhdūya' iti kalpāntaram /
cakṣuṣā manyata iti daṇḍādimānaniṣedhaḥ /
iyānaṣṭau prakramāḥ, iyānekādaśa iyān dvādaśeti cakṣukṣā yāvantaṃ deśaṃ manyate tasmānnātidaraṃ tasyāvadheḥsamīpa ādheyaḥ /
etatsarvaṃ prayogakāla evoktamanūdyate /
kapardibhāṣyam
dakṣiṇataḥ purastād vitṛtīyadeśe gārhapatyasya nedīyasi dakṣiṇāgner vijñāyate
dakṣiṇataḥ purastāt dakṣiṇāprākkoṇe deśe vitṛtīyadeśe--īṣadūnatṛtīyadeśe--kasya vitṛtīyadeśaḥ--gārhapatyāhavanīyayorantarālasya nedīyasi āsannatṛtīyadeśe pārśvādityarthaḥ /
tatra dakṣiṇāgnerāyatanamiti śrūyate /
karavindīyā vyākhyā.
(dakṣimataḥavijñāyate)
dakṣiṇataḥ purastāt dakṣiṇāprākkoṇadeśe tasya gārhapatyasya nedīyasi sannikṛṣṭe tasyaiva vitṛtīyadeśe viśabdo hīnavacanaḥ kiñciddhīnatṛtīyadeśāntarāle dakṣiṇāgrerāyatanaṃ śrūyate //
sundararājīyā vyākhyā.
dakṣiṇāgrayāyatanavidhānāthamāha /
(dakṣiṇataḥavijñāyate)
vitṛtīyadeśe vikalatṛtīyadeśe īṣadūnatṛtīyadeśa ityarthaḥ /
gārhapatyasya dakṣiṇataḥ purastāttasyaiva nedīyasi vitṛtīyadeśe dakṣiṇāgrerāyatanamiti //
kapardibhāṣyam.
tatkathaṃ gṛhyata ityāya /
gārhapatyāhavanīyayor antarālaṃ pañcadhā ṣaḍdhā vā saṃvibhajya ṣaṣṭhaṃ saptamaṃ vā bhāgam āgantum upasamasya samaṃ traidhaṃ vibhajyāparasmiṃs tṛtīye lakṣaṇaṃ kṛtvā gārhapatyāhavanīyayor antau niyamya lakṣaṇena dakṣiṇāpāyamya nimittaṃ karoti tad dakṣiṇāgner āyatanam | śrutisāmarthyāt
gārhapatyāhavanīyayorantarālaṃ pañcadhā vibhajya ṣaḍdhā vā vibhajyetyanvayaḥ /
yadi pañcadhā tadā ṣaṣṭho bhāga āgantuḥ /
ṣaṣṭhaṃ saptamaṃ vā bhāgaṃ āgantumupasamasya samaṃ traidhaṃ vibhajya /
yadi ṣoḍhā tadā saptamo bhāgaḥ āgantiḥ /
tamupasamasya saṃyojya, samaṃ traidhaṃ vibhajya; āgantunā saha viṣamaṃ mābhūditi samagrahaṇam /
aparasmiṃstṛtīye lakṣaṇaṃ kṛtvā gārhapatyāvahanīyayorantau niyamya pāśau pratimucya lakṣaṇena dakṣiṇāpāyamya śaṅkaṃ nihanyāt /
dakṣiṇāgnisthānaṃ śrutisāmarthyāt /
sāmarthyamabhidhānaśaktiḥ asyāḥśruterayamevārthaṃ iti /
tena gārhapatyāhavanīya yorantarālaṃ, triprathamavistārāyāmāni trīṇi caturaśrāṇi kṛtvāparasmin caturaśre uttarasyāṃ śroṇyāṃ gārhapatyaṃ dakṣiṇeṃ'sedakṣiṇāgnayāyatanaṃ pūrvasmin caturaśre, uttareṃsa āhavanīyamityevamādayo nirastā bhavanti /
sarvatrāgnayāyatanāni caturaśrāṇi maṇḍalāni vā /
iha tu maṇḍalaṃ gārhapatyamardhamaṇḍalākāramanvāhāryapacanaṃ /
caturaśramāhavanīyamiti smaranti maṇḍalacaturaśrayorukto vidhiḥ /
idānīṃ dakṣiṇāgneḥ dhanurākāra ucyate--piśīladvikaraṇyā caturaśraṃ kṛtvā pūrvoktena vidhānena maṇḍalaṃ kuryāt /
tasya maṇḍalasya viṣkambhacaturbhāgaṃ dakṣiṇāgneḥ pūrvanihatācchaṅkorudagapasārya śaṅkaṃ nihatya tasminpāśaṃ pratimucya viṣkambhārdhena maṇḍalaṃ parilikhyottaramardhaṃ tyajet /
tatra ślokau bhavataḥ----
dakṣiṇāgnerhatācchaṅkorudakchaṅkurdaśāṅgule /
ekādaśatilairūne kāryasya dhanuṣā samaḥ //
tasminpāśaṃ pratimucya viṃśatyāyatayā likhet /
ūnayā tu dvāviṃśatitilairardhaṃ tyajedudak //
iti /
karavindīyā vyākhyā
gārhapatyāhavanīyayoḥ--śrutisāmarthāt.
etasya viharaṇamāha--
gārhapatyāhavanīyayorantarālamaṣṭaprakramādikaṃ dañcadhā ṣoḍhā vā saṃbhujya guṇayitvā ṣaṣṭhaṃ saptamaṃ vā bhāgamāgantumupasamas pañcadhā guṇane ṣaṣṭhaṃ ṣoḍhā guṇane bhāgamumasamasya saṃyojyāgantun tṛtīye gārhapatyasannihite tṛtīye lakṣaṇaṃ nirañjanaṃ kṛtvā gārhapatyāhavanīyayorantau niyamya rajjvantau pāśau gārhapatyasya pūrvaśaṅkau paścimaṃ pāśamāhavanīyasya paścimaśaṅkau pūrvaṃ pāśe pratimucya lakṣaṇena dakṣiṇāpāyamya nimittaṃ cihnaṃ tatra kuryāt /
tannimittaṃ dhanurākṛterdakṣiṇāgnermadhyamaṃ, viśeṣāśravaṇāt /
gārhapatyāhavanīyayormadhyamaśaṅkvorantau niyamyeti kecit /
śrutisāmarthyāt /
"dakṣiṇataḥ purastāt' ityādi śrutibalādityarthaḥ /
atra pañcadhāpakṣe gārhapatyāhavanīyayorantarālasya dakṣiṇāgnayāyatanamadhyopakrāntāddakṣiṇottaralambāt paścimo bhāga ekatriṃśadaṅgulayaḥ tribhāgonasaptatilāś ca /
pūrvabhāgo 'ṣṭāviṃśatiraṅgulayaḥ tribhāgādhikasaptaviṃśatitilāś ca /
lambakaḥ ṣaṭtriṃśadaṅgulayaḥ pādonaṣoḍaśatilāś ca /
ṣaḍdhāpakṣe dvātriṃśadaṅgulayaḥ sārdhasaptaviṃśatitilāś ca pūrvabhāgaḥ /
lambakastriṃśadaṅgulayaḥ saptatilāś ca /
pādāṣṭakamite 'ntarālavat prakramite ekādaśādiṣu ca bhāgayorlambakasya pramāṇamunneyaṃ, unnayanaprakāraṃ cātraiva vakṣyāmaḥ /
atrāpyāyatanāni piśīlamātrāṇi, athavā asyaiṣa dhiṣṇyo līyata iti prājahitasyāpi dhiṣṇyatvadarśanādāyatanānāṃ caturaśramaṇḍalatvayoraniyamena prāptayorapi maṇḍajalameva gārhapatyāyatanaṃ agnanayo vai trayī vidyetyatrānuvākaparyāye tasya pṛthivīstuteḥ tadākāratvāccatasyāḥ ardhamaṇḍalākāraṃ dhanurākāraṃ dakṣiṇāgnayāyatanaṃ, tatraivāntarīkṣastuteḥ tadākāratvācca nabhasaścaturaśramāhavanīyam, tatraiva dyulokastuteḥ caturaśramaindrasthānamiti śāstrāntare darśanācca sabhyāvasathyayorapi caturaśrameva, tayostaddvikāratvāt /
atra yogaḥ gārhapatyāyatane piśīlamātraṃ caturaśraṃ vihṛtya maṇḍalaṃ kuryāddakṣiṇāgnerapi vacanāt, viśīladvikaraṇyā caturaśraṃ vihṛtya maṇḍalakṭitya maṇḍalaviṣkambhacaturbhāgena dakṣiṇāgnanayāyatanaṃ tannimittāduttarataḥśaṅkuṃ nihatya tatra śaṅkau tadviṣkambhamadhyaṃ niyamyāntau samau kṛtvā maṇḍalaṃ vilikhya maṇḍaladhye prācīṃ lekhāṃ vilikhya udagardhaṃ tyajet /
dakṣiṇārdha āyatanaṃ gārhapatyasya purastādaṣṭaprakramādīnatītya piśīlamātraṃ caturaśramāhavanīyaṃ kuryāt tatpurastāt sañcaramavaśiṣya āhavanīyavat sabhyaṃ tatpurastādāvasathyamapi /
tadvat piśīlapramāṇaṃ ca /
dviprādeśaṃ piśīlam /
muṣṭikṛto 'ratniḥ piśīlamityeke /
bāhvorantarālaṃ piśīlamityeka iti kecit /
prakramyata iti pakrama iti padasyāpi prakramatāmicchanti /
tathāpi labhyate, ayamatra vimānakramaḥ--gārhapatyāhavanīyadhiṣṇiyau vimāya gārhapatyāhavanīyayorantarālamityādi dakṣiṇāpāyamya niyamya nimittaṃ kṛtvā tenaiva lakṣaṇenottarataś ca nimittaṃ viparyasya dakṣiṇata uttarataś ca nimittaṃ kṛtvā piśīladvikaraṇīcaturaśramaṇḍalīvaṣkambhacaturthāṃśena dakṣiṇayornimittayorudakkṛtanimittadvayānukūlyena śaṅkuṃ nikhanet /
anayoḥ paścimaśaṅkau piśīladvikaraṇī caturaśramaṇḍalaviṣkambhārdhena maṇḍalamālikhya purvaśaṅkvānukūlyena prācīṃ jñātvā maṇḍalasyottarārdhaṃ tyajet /
dakṣiṇārdho dakṣiṇāgnidhiṣṇiyo bhavati /
sundararājīyā vyākhyā.
(gārhapatyāhavanīyayoḥaśrutisāmarthāt.)
tatkathaṃ grāhyamityata āha----
samaṃ sarvaṃ, gārhapatyāhavanīyayoḥ gārhapatyasya paurastye śaṅkau āhavanīyasya pāśvātye śaṅkau ca dakṣiṇato dakṣiṇāgnayāyatanam /
tadāyatanamadhyamityanye /
tasmin, pakṣe gārhapatyāhavanīyayorāpi madhyayoreva grahaṇam /
sarvāṇyevāgrayāyatanāni piśīlamātrāṇi caturaśrāṇi parimaṇḍalāni vā dhiṣṇiyatvānmaṇḍalaṃ gārhapatyasya /
ardhamaṇḍalaṃ dakṣiṇāgneścaturaśramāhavanīyasyetyaitihāsikāḥsarvāṇi cāyatanāni kṣetratastulyānītyāhuḥ /
tatrokto maṇḍalavidhiḥ āhavanīyasyākṣṇayārajjvā caturaśraṃ vihṛtya vidhānena maṇḍalaṃ kṛtvā uttarārvaṃ jahyāttaddakṣiṇāgnayāyatanam //
kapardikṣāṣyam
yajamānamātrī prācy aparimitā vā yathāsannāni havīṃṣi saṃbhaved evaṃ tiraścī prāñcau vedyaṃsāv unnayati | pratīcī śroṇī purastād aṃhīyasī paścāt prathīyasī madhye saṃnatataraivam iva hi yoṣeti dārśikyā veder vijñāyate
yajamānamātrītyādi dārśikyāvedeḥśrutiḥ /
asyāḥśruterarthaṃ vimānavidhinaiva vyācaṣṭe /
karavindiyā vyākhyā
āyatanaviharaṇānantaraṃ prakṛtibhūtayordarśapūrṇamāsayorviharaṇamucyate /
(yajamānamātrī--vedervijñāyate.)
yajamānamātrīti // .//
yajamāmātrī ṣaṇṇavatyaṅgulā prāktvenāpari mitā /
tadadhikā prācī prāṅmukhā, saṃbhavo vyāptiḥ, yathā havīṃṣi parasparasaṃbandhena āsannāni bhavanti tathā tiraśvī tiryaṅbhānī syāt, āyāmasya tribhāgonā paścattiraśvī /
"āyāmāsyārdhena purastāttiraśvī' iti bodhāyanaḥ /
paśubandhe ca tathā dṛśyate, aratnibhirvā caturbhiḥ paścāt ṣaḍbhiḥ prācī tribhiḥ purastāditi, vikṛtiṣu vahuhaviḥṣu bhahuvistārā, alpahaviḥ ṣu prakṛtivat /
prāñcau vedyaṃsāvunnayati prāktvena pūrvāntamatītāvaṃsau kuryāt pratīcī śroṇī tathā pṛthaktvena śroṇyākuryāt aṃhīyasī--tanvī prathīyasī-- vistīrṇā sannatatarā atiśayena tanuḥ, evamiva hi yoṣeti /
evamivahīti śabdo nipātasamudāyaḥ prasiddhavacanaḥ /
yathā--evamiva hi paśuḥ, evamiva hyannamadyata iti /
etadeva hi yoṣā sādṛśyamasyāḥ /
yanmadhye kṛśatvaṃ pṛthvaṃsatvaṃ pṛthutaraśroṇītvaṃ ca /
etat "catuḥśikhaṇḍā yuvatiḥsupeśā' iti mantravarṇācca labhyeta, dārśikyā vedeḥ darśapurṇamāsayoḥsādhāraṇā ' pi vediḥ darśe pūrvedyurddaśyatayā dārśikītyucyate /
yadvā--darśapūrṇamāsayorekaśeṣaṃ kṛtvā nirdeśaḥ,
sundararājīyā vyākhyā
(yajamānamātrī vijñāyate.)
yajamānamātrī caturaratniḥ pañcāratnirvā yathā'sannāni havīṣi saṃbhavet saṃgṛhṇīyāt /
evaṃ tiraśvī ardhalakṣaṇaṃ tiryagityarthaḥ /
unnayati dīrghaṃ nayati /
pratīcī pratīcyā yoṣāsādṛśyaṃ ca "catuḥśikhaṇḍā' iti mantravarṇāt darśikyāḥ-- darśapūrṇamāsikyāḥ /
kapardikṣāṣyam
apareṇāhavanīyaṃ yajamānamātrī dīrghaṃ caturaśraṃ vihṛtya tāvatīṃ rajjum āyamya madhye lakṣaṇaṃ kṛtvā dakṣiṇayoḥ śroṇyaṃsayor antarā niyamya lakṣaṇena dakṣiṇāpāyamya nimittaṃ karoti | nimitte rajjuṃ niyamyāntau samasya | dakṣiṇāyāḥ śroṇer dakṣiṇam aṃsam ālikhet | evam uttarataḥ | tiryaṅmānīṃ dviguṇāṃ tathā kṛtvā paścāt purastāc copalikhet | vimitāyāṃ purastāt pārśvamānyāv upasaṃharet | śrutisāmarthyāt
Original text: Āpastambaśulbasūtra with the commentaries of Kapardin, Karavinda and Sundararāja · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0