Ānandakanda · Chapter 2.8
Āk, 2, 8
śrībhairavaḥ /
mahāmburāśau sariti parvate kānane'pi vā /
ratnānāmākaraṃ devi sthānamādheyagauravāt
teṣu rakṣoviṣavyālavyādhidoṣaharāṇi ca /
prādurbhavanti ratnāni tathaiva viguṇāni ca
praduṣṭenopajātāni jantunopahatāni ca /
doṣaistānyupacīyante hīyante guṇasaṃpadā
<ruby:: synonyms>
māṇikyaṃ śoṇaratnaṃ ca ratnarāṭ raviratnakam /
śṛṅgāri raṅgamāṇikyaṃ taralo ratnanāyakaḥ
rāgadṛk padmarāgaśca ratnaṃ śoṇopalastathā /
saugandhikaṃ lohitakaṃ kuruvindaṃ śarendukam
<nīlagandhika>
māṇikyaṃ padmarāgākhyaṃ dvitīyaṃ nīlagandhi ca /
<ruby:: parīkṣā:: good quality>
kuśeśayadalacchāyaṃ svacchaṃ snigdhaṃ guru sphuṭam
vṛttāyataṃ samaṃ gātraṃ māṇikyaṃ śreṣṭham ucyate /
parīkṣāpariśuddhānāṃ ratnānāṃ pṛthivībhṛtā
dhāraṇaṃ sarvadā kāryaṃ śreyaḥśrīkīrtikāṅkṣiṇā /
tatastu śāstratasteṣāṃ parīkṣādikamucyate
<māṇikyabhedāḥ>
yat siṃhalaṃ kālapuram andhraṃ tumburusaṃsthitam /
kṣetraṃ caturvidhaṃ tasya māṇikyasya samudbhave
siṃhale tu bhavedraktaṃ padmarāgam anuttamam /
pītaṃ kālapurodbhūtaṃ kuruvindamiti smṛtam
aśokapallavacchāyam andhraṃ saugandhikaṃ priye /
tumburau chāyamānīlaṃ nīlagandhi ca kīrtitam
madhyame madhyamaṃ jñeyaṃ māṇikyaṃ kṣetrabhedataḥ /
māṇikyasya guṇāḥ proktāścatvāro munipuṅgavaiḥ
snigdhacchāyā gurutvaṃ ca nairmalyam atiraktatā /
<māṇikyaguṇāḥ>
māṇikyaṃ dīpanaṃ vṛṣyaṃ kaphavātakṣayārtihṛt
bhūtavetālapāpaghnaṃ karmajavyādhināśanam /
māṇikyaṃ ca mahāpuṇyaṃ mahābhāgyakaraṃ param
sarvabhūtagrahonmādaviṣaghnaṃ doṣajitparam /
<muktā>
muktā saumyā mauktikaṃ śauktikeyaṃ tāraṃ tārā śauktikaṃ tārakā ca /
ambhaḥsāraṃ śītalaṃ nīrajaṃ ca nakṣatraṃ syād induratnaṃ valakṣam
muktāphalaṃ binduphalaṃ ca muktā śaukteyakaṃ śuktimaṇiḥ śaśipriyam /
svacchaṃ himaṃ haimavataṃ ca śubhraṃ sudhāṃśuratnaṃ ca bhasaṃkhyakāhvam
<pearl:: origin>
mātaṅgoragamīnapotriśirasastvaksāraśaṅkhāmbubhṛcchuktīnām udarācca mauktikamaṇiḥ spaṣṭaṃ bhavedaṣṭadhā /
chāyāḥ pāṭalanīlapītadhavalāstatrāpi sāmānyataḥ saptānāṃ bahuśo na labdhir itaracchaukteyakaṃ tūlvaṇam
<pearl:: parīkṣā:: good quality>
nakṣatrābhaṃ śuddhamatyantamuktaṃ snigdhaṃ sthūlaṃ nirmalaṃ nirvraṇaṃ ca /
yastaṃ dhatte gauravaṃ yattulāyāṃ tannirmaulyaṃ mauktikaṃ saukhyadāyi
<pearl:: medic. properties>
mauktikaṃ ca madhuraṃ suśītalaṃ dṛṣṭirogaśamanaṃ viṣāpaham /
rājayakṣaparikopanāśanaṃ kṣīṇavīryabalapuṣṭivardhakam
mauktikaṃ śiśiraṃ snigdhaṃ viśadaṃ kāntivardhanam
dāhatṛḍbhramamūrcchāsṛkpittajvaraviṣāpaham /
cakṣuṣyaṃ pavanāsrapittaviṣajit sarvendriyāhlādanaṃ tṛḍdāhajvaraśokamohaśamanaṃ śītaṃ śramaghnaṃ hitam /
dhanyaṃ maṅgalamāyuṣaḥ sthitikaraṃ saubhāgyakāntipradaṃ muktā hāravibhūṣaṇaṃ tad akhilaṃ mūlaṃ śaśī prīyate
<coral:: synonyms>
pravālo'ṅgārakamaṇirvidrumo 'mbhodhipallavaḥ
bhaumaratnaṃ ca raktāṅgo raktāṅkuralatāmaṇiḥ /
<coral:: place of origin>
setau sāgaramadhye yā jāyate vallarī śubhā
vidrumākhyā suraktā sā durlabhā dīptarūpiṇī /
<coral:: parīkṣā:: good quality>
pāṣāṇatvaṃ bhajatyeṣā pākataḥ kaṭhinā satī
pravālanāma tadraktaṃ varṇasaubhāgyakāntidam /
siddhaṃ svacchaṃ snigdharūpaṃ vṛttaṃ kāntaṃ samaṃ guru
raṅgagātraṃ dṛḍhaṃ piṇḍaṃ pravālaṃ śreṣṭhamucyate /
pakvabiṃbaphalābhāsaṃ japākusumasaṃnibham
śukatuṇḍasamacchāyaṃ pravālam atiśobhanam /
<coral:: parīkṣā:: bad quality>
śāradābhaṃ dalaṃ sūkṣmaṃ vakraṃ rūkṣaṃ sakoṭaram
viddhaṃ kṛṣṇaṃ laghutamaṃ pravālaṃ doṣakṛd bhavet /
gauraraṅgaṃ jalākrāntaṃ pravālamaśubhaṃ tyajet
<coral:: parīkṣā:: good quality>
pravālaṃ komalaṃ snigdhaṃ surāgaṃ vidrumaṃ hitam /
dhanadhānyakaraṃ medhyaṃ viṣāhibhayanāśanam
<coral:: medic. properties>
pravālo madhurāmlaśca kaphapittādidoṣanut /
vīryakāntikaraḥ strīṇāṃ dhṛto maṅgaladāyakaḥ
<marakata>
marakataṃ rauhiṇeyaṃ gārutmantaṃ harinmaṇiḥ /
sauparṇaṃ garuḍodgīrṇaṃ budharatnāśmagarbhaje
garalārir vāyavīryaṃ gāruḍaṃ rudrasaṃmitam /
turuṣkaviṣayāṃbhodhau samīrārohaṇācale
tacchāyāśyāmalo deśaḥ so 'bhūnmarakatākaraḥ /
tadviśeṣānmarakataṃ jātaṃ doṣaguṇānvitam
doṣāḥ saptavidhāstasya guṇāḥ pañcavidhāḥ smṛtāḥ /
bhavedaṣṭavidhā chāyā maṇermarakatasya ca
asnigdhaṃ rūkṣamityuktaṃ visphoṭaṃ piṭakaṃ tathā /
jaṭharaṃ kāntihīnaṃ ca vicchāyaṃ malinaṃ tathā
saśarkaraṃ sapāṣāṇaṃ karkaśaṃ sūtrasaṃyutam /
kalmāṣavarṇaṃ śabalaṃ samastabhayadāyakam
nirmalaṃ kathitaṃ svacchaṃ guru syād gurudāyutam /
snigdhaṃ rūkṣaṃ vinirmuktam arajaskam areṇukam
surāgaṃ rāgabahulamiti pañca guṇāḥ smṛtāḥ /
etairyuktaṃ marakataṃ sarvapāpaharaṃ param
marakataṃ viṣaghnaṃ ca śītalaṃ madhuraṃ rase /
āmapittaharaṃ rucyaṃ puṣṭidaṃ bhūtanāśanam
snigdhaṃ marakataṃ svacchaṃ sarvadoṣaharaṃ śubham /
kāntisaubhāgyadaṃ medhyaṃ bhūtagrahaviṣāpaham
<puṣparāga:: synonyms>
pītastu puṣparāgaḥ pītasphuṭikaṃ ca pītaratnaṃ ca /
pītāśmā gururatnaṃ pītamaṇiḥ puṣyarāgaśca
<puṣparāga:: parīkṣā:: true>
īṣat pītaṃ pavicchāyaṃ svacchaṃ kāntyā manoharam /
puṣyarāga iti khyātaṃ ratnaṃ ratnaparīkṣakaiḥ
<puṣparāga:: parīkṣā:: good quality>
hemacchāyaṃ śirovṛttaṃ jyotiraṅgāranirmalam /
pītagātraṃ guru snigdhaṃ puṣyarāgaṃ praśasyate
<puṣparāga:: parīkṣā:: bad quality>
rūkṣaṃ kṣatalaghu śvetaṃ kṛṣṇaṃ gauraṃ saśarkaram /
malinaṃ bindumadratnaṃ puṣyarāgaṃ na śasyate
<puṣparāga:: medic. properties>
puṣyarāgo'mlaśītaśca vātajiddīpanaḥ param /
āyuḥ śriyaṃ ca prajñāṃ ca dhāraṇātkurute nṛṇām
puṣyarāgaṃ śubhaṃ medhyaṃ vastusaubhāgyakīrtidam /
vākpaṭutvakaraṃ hṛdyaṃ viṣaghnaṃ doṣajitparam
<vajra>
vajramindrāyudhaṃ vīraṃ bhiduraṃ kuliśaṃ paviḥ /
abhedyam asiraṃ ratnaṃ dṛḍhaṃ bhārgavakaṃ smṛtam
<vajra:: parīkṣā:: good quality>
svacchaṃ vidyutprabhaṃ snigdhaṃ sundaraṃ laghu lekhanam /
ṣaḍāraṃ tīkṣṇadhāraṃ ca susaumyāraṃ śriyaṃ diśet
<vajrākarā vajrabhedāśca>
pauṇḍramataṅgahimācalasaurāṣṭrasupārakosalakaliṅgāḥ /
peṇṇānadītaṭaś cetyaṣṭau vajrākarā vinirdiṣṭāḥ
śyāmaṃ prapauṇḍraprabhavaṃ kiṃcit pītaṃ mataṅgagirijātam /
himavatsurāṣṭrasaṃbhavam ātāmraṃ kṛṣṇakānti saupāram
phullaśirīṣacchāyaṃ kosalajaṃ kanakakānti kāliṅgam /
peṇṇānadītaṭodbhavam āhur vajraṃ sudhāṃśunibham
kaliṅgakosalau deśau mataṅgādrihimālayau /
saurāṣṭrapauṇḍrakauverākarasūpārakau tathā
kṛtādiṣu yugeṣvetau vajrāṇāmākarau smṛtau /
ākareṣveva vajrāṇāṃ khaniḥ srotaḥ prakīrṇakam
samutpattisthalaṃ tredhā nirdiṣṭaṃ suranāyike /
koṭyaḥ pārśvāni dhārāśca ṣaḍaṣṭau dvādaśaiva ca
ityacchatīkṣṇadhārāgrā vajrasyāhuratho guṇān /
<vajra:: 5 doṣas>
malo binduśca rekhā ca trāsaḥ kākapadaṃ tathā
ete doṣāḥ samākhyātāḥ pañca vajreṣu saṃsthitāḥ /
kuryādaśodhitaṃ vajraṃ kuṣṭhadāhāṅgagauravam
hṛtpārśvapīḍāṃ pāṇḍuṃ ca tatastacchuddhirucyate /
<vajraśuddhi>
gṛhītvātha śubhraṃ vajraṃ vyāghrīkandodare kṣipet
mahiṣīśakṛdālipya karīṣāgnau vipācayet /
ahorātrātsamuddhṛtya hayamūtreṇa secayet
evaṃ punaḥ punaḥ pakvaṃ saptarātrādviśudhyati /
meghanādāśamīśyāmāśṛṅgīmadanakodbhavaiḥ
kulutthavetasāgastyasindhuvārākhukarṇikāḥ /
eteṣāṃ hayamūtreṇa kaṣāyaṃ sādhitaṃ punaḥ
jambīre kuliśaṃ kṣiptvā hayamūtraistryahaṃ pacet /
ḍolāyantravidhānena tataḥ śuddhimavāpnuyāt
kulutthakodravakvāthairḍolāyantre vipācayet /
vyāghrīkandagataṃ vajraṃ saptāhācchuddhimāpnuyāt
kulatthakodravakvāthaṃ hayamūtraṃ snuhīpayaḥ /
kṣiptvā bhāṇḍe pacettasmin vyāghrīkandagataṃ pavim
ḍolāyantre divārātraṃ samuddhṛtya punaḥ kṣipet /
vajrakande mṛdā kandaṃ liptvā gajapuṭe pacet
tatpakvaṃ pācanadrāvaiḥ secitaṃ śuddhimāpnuyāt /
vyāghrīkandagataṃ vajraṃ mṛdā liptaṃ puṭe pacet
ahorātrātsamuddhṛtya hayamūtreṇa secayet /
vajrīkṣīreṇa vā siñcyādevaṃ śuddhaṃ tu mārayet
<viprajātīyavajramāraṇam>
vakṣyate viprajātyādeḥ śuddhavajrasya māraṇam /
aśvatthabadarībhaṇḍīmākṣikaṃ karkaṭāsthi ca
samaṃ snukpayasā piṣṭvā mūṣāmadhye pralepayet /
tanmadhye prakṣipedvajramauṣadhaistaistataḥ param
vajramācchādya yatnena tato mūṣāṃ nirodhayet /
kuñjarākhyena puṭayetpuṭena mahatā punaḥ
viprajātīyakaṃ vajraṃ puṭenaikena sidhyati /
karavīraṃ meṣaśṛṅgī daradaṃ ca hyudumbaram
arkadugdhaiḥ samaṃ piṣṭvā tatkṛte golake kṣipet /
vajraṃ kṣatriyajātīyaṃ pūrvavanmārayed dhruvam
<vaiśyajātīyavajramāraṇam>
sūraṇaṃ laśunaṃ śaṃkhaṃ śilāyāṃ peṣayetsamam /
balāmatibalāṃ gandhaṃ kacchapāsthi ca peṣayet
uttarāvāruṇīdugdhaistatkṛte golake kṣipet /
vajraṃ tu vaiśyajātīyaṃ pūrvavattanmṛtaṃ bhavet
<śūdrajātīyavajramāraṇam>
sūraṇaṃ laśunaṃ śaṅkhaṃ śilāṃ saṃpeṣayetsamam /
vaṭakṣīreṇa tatkḷpte golake pūrvavatpacet
vajraṃ tacchūdrajātīyaṃ tena samyagbhavenmṛtam /
strīpuṃvajraṃ tu pūrvoktairmriyate tattadauṣadhaiḥ
caturjātyauṣadhaireva mṛtirvajre napuṃsake /
<vajramāraṇa (1)>
sāmānyaḥ sarvavajrāṇāṃ vakṣyate māraṇakramaḥ
śuddhaṃ vajraṃ matkuṇānāṃ raktairliptvā dhametpunaḥ /
agnivarṇaṃ kṣipenmūtre gardabhasya punaḥ punaḥ
lepitaṃ dhmāpitaṃ tadvadevaṃ kuryāttrisaptadhā /
tālakaṃ matkuṇaiḥ piṣṭvā tasmingole kṣipettu tam
ruddhvā mūṣāṃ dhamedgāḍhaṃ hayamūtre vinikṣipet /
samuddhṛtya punastadvatsaptavārairmṛto bhavet
<vajramāraṇa (2)>
meṣaśṛṅgaṃ bhujaṅgāsthi kūrmapṛṣṭhaṃ śilājatu /
gandhakaṃ kāntapāṣāṇaṃ munipuṣpaṃ satālakam
trikṣāraṃ pañcalavaṇaṃ meṣaśṛṅgīndravāruṇī /
vajravallī mūṣakarṇī badarī kuḍmalāni ca
mūṣakasya malaṃ stanyaṃ snuhyarkakṣīramatkuṇam /
pañcāṅgaṃ śarapuṃkhasya hyasthinī kharameṣayoḥ
peṭāribījaṃ strīpuṣpaṃ pārāvatamalaṃ śilā /
puṣpāṇi caiva vākucyāḥ pañcāṅgaṃ timirasya ca
dhātrīvṛkṣasya pañcāṅgaṃ gorambhā vājimūtrakam /
haṃsapādī vajrakandaṃ bṛhatīphalasūraṇam
gojihvā karkaṭaṃ māṃsaṃ mūtravargaṃ ca miśrayet /
etatsamastaṃ vyastaṃ vā yathālābhaṃ supiṇḍitam
tatpiṇḍe nikṣipedvajramandhamūṣāgataṃ puṭet /
kulutthakodravaṃ piṣṭvā hayamūtre vilolayet
tanmadhye secayettaptāṃ mūṣāpuṭavinirgatām /
evaṃ punaḥ punaḥ kuryādekaviṃśativārakam
ādāya tatpunarvajraṃ tāle matkuṇapeṣite /
golake nikṣiped ruddhvā mūṣāṃ tīvrānale dhamet
ityevaṃ saptadhā dhmātaṃ hayamūtre niṣecayet /
anena kramayogena mṛto bhavati niścitam
tanmṛtaṃ cūrṇayet khalve siddhayoga udāhṛtaḥ /
<vajramāraṇa (3)>
bhrāmakaṃ ca mṛtaṃ tāpyaṃ peṭālībījaṭaṅkaṇam
kṣīraṃ cottaravāruṇyā gandhakaṃ tālakaṃ śilā /
ciñcābījaṃ meṣaśṛṅgī strīpuṣpaṃ cāmlavetasaḥ
pañcāṅgaṃ śarapuṃkhāyāḥ śaśadantaṃ śilājatu /
etatsamastaṃ vyastaṃ vā yathālābhaṃ sucūrṇayet
snuhyarkottaravāruṇyāḥ kṣīraiḥ stanyairvimardayet /
tadgolake kṣiped vajraṃ ruddhvā caitāndhameddṛḍham
guḍūcī saindhavaṃ hiṅgu samustottaravāruṇī /
kvāthaiḥ kaulutthakaiḥ piṣṭvā tasminkvāthe vinikṣipet
taṃ vajraṃ pūrvavadgole kṛtvā ruddhvā dhamettathā /
secanāntaṃ tataḥ kuryādekaviṃśativārakam
tālakaṃ matkuṇāyoge saptavāraṃ punardhamet /
secayedaśvamūtreṇa tad vajraṃ mriyate dhruvam
<vajramāraṇa (4)>
trivarṣīyotthakārpāsamūlamādāya peṣayet /
trivarṣanāgavallyā vā nijadrāvaiḥ prapeṣayet
tadgolake kṣipedvajraṃ ruddhvā gajapuṭe pacet /
evaṃ saptapuṭaiḥ pakvamekaikena kṛtaṃ bhavet
<vajramāraṇa (5)>
tālakāsīsasaurāṣṭrīmapāmārgasya bhasma ca /
piṣṭvā kaulutthakaiḥ kvāthaistasminvajraṃ sutāpitam
kṣipettrisaptavārāṇi mriyate nātra saṃśayaḥ /
vaikrāntabhasmanā sārdhaṃ peṣayedamlavetasam
tadgole nikṣipedvajramandhamūṣāgataṃ dhamet /
secayedaśvamūtreṇa pūrvagole punaḥ kṣipet
ruddhvā dhmātaḥ punaḥ secyamevaṃ kuryāt trisaptadhā /
mriyate nātra sandehaḥ sarvayogeṣu yojayet
<vajramāraṇa (7)>
uttarāvāruṇīkṣīraiḥ kāntapāṣāṇajaṃ mukham /
kṣaṇaṃ piṣṭvā tu tadgolaṃ kṣiptvā tasminpaceddinam
nṛtaile gandhatailena mriyate nātra saṃśayaḥ /
<vajramāraṇa (8)>
bhūnāgaṃ gandhakaṃ cātha nārīstanyena peṣayet
tadgolasthaṃ pacedvajraṃ pūrvataile mṛtaṃ bhavet /
<vajramāraṇa (9)>
snuhīkṣīreṇa vimalāṃ piṣṭvā tadgolake kṣipet
vajraṃ nirudhya mūṣāṃ tu śuṣkāṃ tīvrāgninā dhamet /
kṣiptāmaśvasya mūtre tu kṣiptvā vajraṃ samāharet
ityevaṃ saptadhā kuryāttatastālakamatkuṇaiḥ /
piṣṭvā golaṃ kṣipettasminvajramūṣāṃ nirudhya ca
dhmāpitaṃ pūrvavatsecyaṃ saptavārairmṛtaṃ bhavet /
<vajramāraṇa (10)>
vajraṃ matkuṇaraktena liptvā liptvātape kṣipet
śuṣkaṃ lepyaṃ punaḥ śoṣyaṃ yāvatsaptadināvadhi /
viṣṇukrāntāpeṭakāryor dravaiḥ siñcetpunaḥ punaḥ
taptaṃ taptaṃ ca tadvajraṃ śatavārairmṛtaṃ bhavet /
<vajramāraṇa (11)>
gandhakaṃ cūrṇitaṃ bhāvyaṃ strīpuṣpeṇa tu saptadhā
punaḥ strīrajasāloḍyaṃ tasmin vajraṃ sutāpitam /
secayettāpayedekaviṃśadvārānmṛtaṃ bhavet
<vajramāraṇa (12)>
vajraṃ nadīmahāśuktau kṣiptvā bhāvyaṃ muhurmuhuḥ /
snuhyarkottamakanyānāṃ draveṇaikena cātape
kṛṣṇakakaṭamāṃsena peṣitaṃ veṣṭayetpunaḥ /
bhūnāgasya mṛdā samyagdhṛtaṃ bhasmatvamāpnuyāt
<vajramāraṇa (13)>
raktamūlasya mūlaiśca meghanādasya kuḍmalaiḥ /
peṣitairveṣṭitaṃ dhmātaṃ vajraṃ bhasma bhavatyalam
<vajramāraṇa (14)>
mātuluṅgagataṃ vajraṃ ruddhvā limpenmṛdā bahiḥ /
puṭe pacetsamuddhṛtya tadvacchatapuṭe pacet
<vajramṛdūkaraṇa (1)>
nāgaparṇīdravairliptaṃ tatpatreṇaiva veṣṭitam /
jānumadhye sthitaṃ yāmaṃ tad vajraṃ mṛdutāṃ vrajet
<vajramṛdūkaraṇa (2)>
mātṛvāhakabījasya madhye vajraṃ vinikṣipet /
jambīrodaragaṃ vātha dolāyantre dinaṃ pacet
kulutthakodravakvāthe traiphale vā kaṣāyake /
ahorātrātsamuddhṛtya jambīrāntaḥ punaḥ kṣipet
mātṛvāhakabīje vā pacetprakṣipya pūrvavat /
punaḥ kṣepyaṃ punaḥ pācyaṃ tridinānte samuddharet
badarīvaṭanimbānāmaṅkurāṇi samāharet /
piṣṭvā tadgolake vajraṃ pūrvapakvaṃ vinikṣipet
aśvatthapatrake veṣṭya tadgolaṃ jānumadhyagam /
dinaṃ vā dhārayetkakṣe mṛdurbhavati niścitam
<vajramṛdūkaraṇa (3)>
pāradaṃ tīkṣṇacūrṇaṃ ca dinamamlena mardayet /
tadgole nikṣipedvajraṃ sūtreṇāveṣṭayedbahiḥ
nāgavallīdalaiścaiva veṣṭitaṃ dhānyarāśigam /
māsānte tatsamuddhṛtya limpennāgalatādravaiḥ
taddalairveṣṭitaṃ jānumadhyasthaṃ mṛdutāṃ vrajet /
<vajramṛdūkaraṇa (4)>
kāntapāṣāṇavaktraṃ vā cūrṇaṃ vā kāntalohajam
sasūtamamlayogena dinamekaṃ vimardayet /
tadgole nikṣipedvajraṃ nimbakārpāsakodravaiḥ
patraiḥ piṣṭaiḥ susaṃpeṣya nāgavallīdalaistataḥ /
veṣṭitaṃ jānumadhyasthaṃ dinānte mṛdutāṃ vrajet
<vajramṛdūkaraṇa (5)>
eraṇḍavṛkṣamadhye tu tatphale vā kṣipetpavim /
māsamātrātsamuddhṛtya jānumadhye ca pūrvavat
komalaṃ jāyate vajraṃ dinānte nātra saṃśayaḥ /
<vajramṛdūkaraṇa (6)>
vajraṃ tittirimāṃsena veṣṭitaṃ nikṣipenmukhe
atisthūlasya bhekasya mukhaṃ sūtreṇa veṣṭayet /
nikhaneddhastamātrāyāṃ kṣoṇyāṃ māsātsamuddharet
maṇḍūkaṃ sampuṭe ruddhvā samyaggajapuṭe pacet /
tadvajraṃ pūrvagolasthaṃ jānumadhyagataṃ dinam
bhavedvajraudanaṃ sākṣātpaścādāhārya yojayet /
sarvavajraudanānāṃ tu māraṇaṃ pūrvavadbhavet
<vajradruti>
kṣāratrayaṃ rāmaṭhaṃ ca caṇakāmlāmlavetasam /
jvālāmukhīṃ cekṣurakaṃ sthalakumbhīphalāni ca
snuhyarkapayasā ślakṣṇaṃ piṣṭvā tadgolake kṣipet /
vajraṃ viśodhitaṃ samyagvastre baddhvā haṭhātpacet
ḍolāyantreṇa dhānyāmle drutaṃ māsāṣṭakādbhavet /
vajravallyantarasthaṃ vā kṛtvā vajraṃ nirodhitam
amlabhāṇḍagataṃ secyaṃ saptāhād dravatāṃ vrajet /
bhasmaudanaṃ drutiśceti trividhaṃ vajramāraṇam
rasabandhakaraṃ proktaṃ nāgārjunapuraḥsaraiḥ /
<vajraguṇāḥ>
vajraṃ ca ṣaḍrasopetaṃ sarvarogāpahārakam
sarvāghaśamanaṃ saukhyaṃ dehadārḍhyaṃ rasāyanam /
vajraṃ ratnottamaṃ puṇyaṃ śrīsaubhāgyavivardhanam
āyuṣyaṃ dhanyamojasyaṃ yaśasyaṃ sarvapāpmajit /
āyurbalaṃ dehasaukhyaṃ rūpaṃ kāntiṃ karoti ca
sevitaṃ hanti rogāṃśca mṛtaṃ vajraṃ na saṃśayaḥ /
<nīla>
nīlastu sauriratnaṃ syānnīlāśmā nīlaratnakaḥ
nīlopalastṛṇagrāhī mahānīlaḥ sunīlakaḥ /
indranīlamaṇistatra caturdhā jātibhedataḥ
<sapphire:: subtypes:: caste>
sitacchāyo bhavedvipro raktaḥ kṣatriyajātikaḥ /
pītastu vaiśyajātiryo vṛṣalaḥ kṛṣṇadīdhitiḥ
<nīlasya guṇadoṣāḥ>
nīlīrasasamābhāsā vaiṣṇavīpuṣpasaṃnibhā /
lavalīpuṣpasaṅkāśā nīlendīvarasaprabhā
atasīpuṣpasaṅkāśā cāṣapakṣasamadyutiḥ /
kṛṣṇatrikarṇikāpuṣpasamānadyutidhāriṇī
mayūrakaṇṭhasacchāyā śambhoḥ kaṇṭhanibhā tathā /
viṣṇudehasamābhāsā bhṛṅgapatrasamaprabhā
etāśchāyāḥ śubhakarā indranīlamahāmaṇeḥ /
gurutvaṃ snigdhakāntitvaṃ surāgaṃ pārśvarañjanam
tṛṇagrāhitvamityete guṇāḥ pañca prakīrtitāḥ /
na vimlo nirmalo gātro masṛṇo gurudīptikaḥ
tṛṇagrāhī mṛdurnīlo durlabho lakṣaṇānvitaḥ /
indranīlaṃ śubhaṃ varṇyaṃ sarvapāpanibarhaṇam
āyuryaśo balaṃ lakṣmīmārogyaṃ ca prayacchati /
nīlaḥ satiktakoṣṇaśca kaphapittānilāpahaḥ
yo dadhāti śarīre'sya saurir maṅgalado bhavet /
<gomedaka>
gomedakastu gomedo rāhuratnaṃ tamomaṇiḥ
svarbhānavaḥ ṣaḍāhvo'yaṃ piṅgasphaṭika ityapi /
gomūtrābhaṃ yanmṛdu snigdhamuṣṇaṃ śuddhacchāyaṃ gauravaṃ yacca dhatte /
hemāraktaṃ śrīmatāṃ yogyametat gomedākhyaṃ ratnam ākhyāti santaḥ
madhubindusamacchāyaṃ gomūtrājyasamaprabham
hemaraktaṃ guru svacchaṃ snigdhaṃ gomedakaṃ śubham /
śvetaṃ kṛṣṇaṃ raṅgahīnaṃ trāsarekhādidūṣitam
karkaśaṃ pāṭalākāraṃ duṣṭaṃ gomedakaṃ tyajet /
<gomedaguṇāḥ>
medhyaṃ gomedakaṃ ratnaṃ yaśasyaṃ śrīvivardhanam
maṅgalyaṃ kāntijananaṃ snigdhaṃ sarvaviṣāpaham /
gomedako'mlamuṣṇaṃ ca vātakopavikārajit
dīpanaṃ pācanaṃ caiva dhṛto'yaṃ pāpanāśanaḥ /
<vaiḍūrya>
vaiḍūryaṃ keturatnaṃ ca khaśabdāṅkurajaṃ tathā
viḍūrabhūmijaṃ ratnaṃ prāvṛṣyaṃ pañcanāma ca /
kalpāntakālakṣubhitāmburāśinidāhakalpād ditijendranādāt /
vaiḍūryamutpannamanekavarṇaṃ śobhābhirāmadyutiratnavaryam
avidūre viḍūrasya girer uttuṅgarodhasaḥ
koṅkacolakasīmānte maṇestasyākaraḥ smṛtaḥ /
tatra daityendraninadaṃ prati meghasugarjitaiḥ
samudbhavanti vaiḍūryamaṇayaḥ prāvṛḍāgame /
sitābhradhūmasaṅkāśamīṣatkṛṣṇaṃ sitaṃ tu yat
vaiḍūryaṃ nāma tatproktaṃ ratnavarṇaparīkṣakaiḥ /
veṇupatrabiḍālākṣiśikhikaṇṭhasamadyuti
snigdhagātraṃ guru svacchaṃ vaiḍūryaṃ guṇavanmatam /
rekhābhinnaṃ laghu spaṣṭaṃ śilāṅgārakakardamam
vivarṇaṃ paruṣaṃ kṛṣṇaṃ vaiḍūryaṃ doṣavattyajet /
<vaiḍūryalakṣaṇa>
vaiḍūryaṃ viśadaṃ snigdhaṃ prītyāyurbalavardhanam
maṅgalyaṃ dhāraṇāttaddhi sarvagrahaviṣāpaham /
vaiḍūryamamlamuṣṇaṃ ca kaphamārutanāśanam
gulmaśūlapraśamanaṃ bhūṣitaṃ ca śubhāvaham /
<pañcaratnāni>
māṇikyaṃ mauktikaṃ vajraṃ nīlaṃ marakataṃ tathā
pañcaratnam iti proktaṃ pāpmālakṣmīviṣāpaham /
<navaratnāni>
gomedakaṃ puṣparāgaṃ vaiḍūryamapi vidrumam
pañcaratnaiḥ sahaitāni navaratnāni nirdiśet /
<sūryakānta>
atha bhavati sūryakāntaḥ tapanamaṇistāpanaśca ravikāntaḥ /
dīptopalo'gnigarbho jvalanāśmārkopalaśca vasunāmā
<sphaṭika>
śvetābhrakasamaṃ varṇairhimādrau candrasannibham
nirmalaṃ ca prabhāyuktaṃ sphaṭikaṃ śreṣṭhamucyate /
himālaye siṃhale ca vindhye revātaṭe tathā
padmarāgodbhave sthāne vividhaṃ sphaṭikaṃ bhavet /
sūryakāntaṃ ca tatraikaṃ candrakāntaṃ tathāparam
sūryāṃśusparśamātreṇa vahniṃ vamati tatkṣaṇāt /
sūryakāntaṃ tadākhyātaṃ sphaṭikaṃ ratnavedhitam
sūryakānto bhaveduṣṇo nirmalaśca rasāyanam /
vātaśleṣmaharo medhyaḥ pūjanādravituṣṭidaḥ
<candrakānta>
indukāntaścandrakāntaścandrāśmā saṃsravopalaḥ /
śītāśmā candrikādrāvaḥ śaśikāntaśca saptadhā
snigdhaṃ śvetaṃ pītam atrāsamantād dhatte cittaṃ svasthatāṃ yanmunīnām /
yacca drāvaṃ yāti candrāṃśusaṅge jātyaṃ ratnaṃ candrakāntākhyametat
candrakāntas tu śiśiraḥ snigdhaḥ pittāsradāhanut /
śivaprītikaraḥ svaccho grahālakṣmīviṣāpahaḥ
<sphaṭika>
sphaṭikaḥ sitopalaḥ syād amalamaṇis tārakopalaḥ svacchaḥ /
śītoṣṇavīryam akṣṇaḥ pittaṃ vātaṃ nihanti śophaghnam
purā proktaṃ hi kāntasya mayā te lakṣaṇādikam /
vaikrāntaṃ caiva vikrāntaṃ nīlavajraṃ kuvajrakam
gonāsaṃ kṣudrakuliśaṃ cūrṇavajraṃ ca gonasam /
śveto raktaśca pītaśca nīlaḥ pārāvatacchaviḥ
śyāmalaḥ kṛṣṇavarṇaśca karburaścāṣṭadhā hi sa /
vajrābhāve tu vaikrāntaṃ rasavīryādike samam
aṣṭāsraś cāṣṭaphalakaḥ ṣaṭkoṇo masṛṇo guruḥ /
śuddhamiśritavarṇaiśca yukto vaikrānta ucyate
kulutthakvāthasaṃsvinno vaikrāntaḥ pariśudhyati /
trikṣāraiḥ pañcalavaṇairvasāmūtrāmlakodravaiḥ
matsyatailaghṛtaistulyaiḥ kulutthaiḥ kāñjikānvitaiḥ /
saptāhaṃ dolikāyantre vyāghrīkandagataṃ pacet
<vaikrāntabhasma>
taptavarṇaṃ tu vaikrāntaṃ śuddhimāyāti niścitam /
hayamūtreṇa tatsecyaṃ taptaṃ taptaṃ dvisaptadhā
tataścottaravāruṇyāḥ pañcāṅgair golake kṣipet /
ruddhvā mūṣāṃ puṭe paktvā punaruddhṛtya golake
kṣiptvā ruddhvā puṭedevaṃ saptadhā bhasmatāṃ vrajet /
<vaikrāntasattva (1)>
vaikrāntasya palaikaṃ tu palaikaṃ ṭaṅkaṇasya ca
ravikṣīre dinaṃ bhāvyaṃ mardyaṃ śigrudravairdinam /
guñjāpiṇyākavahnīnāṃ pratikarṣaṃ viyojayet
anena gulikā kṛtvā koṣṭhīyantre dhameddṛḍham /
śaṅkhakundendusaṅkāśaṃ satvaṃ vaikrāntajaṃ bhavet
<vaikrāntasattva (2)>
vaikrāntaṃ vajrakandaṃ ca samaṃ snukpayasā saha /
mahiṣīnavanītaṃ ca sakṣaudraṃ mardayeddinam
pūrvavaddhamanātsatvamindragopanibhaṃ bhavet /
<vaikrāntasattva (3)>
vandhyācūrṇaṃ savaikrāntaṃ chāyāyāṃ mardayetsamam
ajāmūtrairdinaikaṃ tu sattvaṃ rajatavadbhavet /
<vaikrāntasattva (4)>
mriyate 'ṣṭapuṭairgandhanimbukadravasaṃyutaḥ
sattvapātanayogena marditaśca vaṭīkṛtaḥ /
mūṣāyāṃ ghaṭikāṃ dhmāto vaikrāntaḥ sattvamutsṛjet
<vaikrāntadruti>
śvetavarṇaṃ tu vaikrāntamamlavetasabhāvitam /
saptāhānnātra sandehaḥ khare gharme dravatyalam
ketakīsvarasaṃ tutthaṃ saindhavaṃ svarṇapuṣpikam /
indragopasamaṃ yuktaṃ sarvaṃ bhāṇḍe vinikṣipet
saptāhaṃ svedayettasminvaikrāntaṃ dravatāṃ vrajet /
āyuḥpradaśca balavarṇakaro'tivṛṣyaḥ prajñāpradaḥ sakaladoṣamadāpahārī /
dīptāgnikṛt pavisamānaguṇastarasvī vaikrāntakaḥ khalu vapurbalalohakārī
<rājāvarta>
āvartamaṇirāvarto rājāvarto'nalāhvayaḥ
rājāvartarasasyātha lakṣaṇaṃ kathayāmyaham /
varṇena bhramarābhaḥ syād dviḥprakāraḥ prakarmataḥ
ekaścūrṇākṛtirjñeyo dvitīyo golakātmakaḥ /
svarṇabindusamāyuktaḥ sthirarāgaḥ sthiratvadaḥ
rasadodbhavarāgasya varṇotkarṣe'tidakṣiṇaḥ /
nāgasya rañjane śreṣṭhastāre rañjanakarmaṇi
sarveṣāṃ calarāgāṇāṃ rāgabandhanakṛnmataḥ /
rājāvarto 'lparaktorunīlikāmiśritaprabhaḥ
guruśca masṛṇaḥ śreṣṭhastadanyo madhyamaḥ smṛtaḥ /
nimbudravaiḥ sagomūtraiḥ sakṣāraiḥ sveditāḥ khalu
dvitrivāreṇa śudhyanti rājāvartādidhātavaḥ /
<rājāvartabhasma>
luṅgāmbugandhakopeto rājāvarto vicūrṇitaḥ
puṭanāt saptavāreṇa rājāvarto mṛto bhavet /
<rājāvartasattva>
rājāvartam ayaḥpātre pācayenmāhiṣairghṛtaiḥ
payobhiśca dinaṃ caikaṃ mitrapañcakamiśritam /
rajanyā pañcarātreṇa piṇḍībhūtaṃ tu kārayet
khādirāṅgārayogena koṣṭhyāṃ satvaṃ vimuñcati /
pramehakṣayadurnāmapāṇḍuśleṣmānilāpahaḥ
dīpanaḥ pācano vṛṣyo rājāvarto rasāyanaḥ /
<garuḍodgāra>
sasyako garuḍodgāraḥ kālajid viṣasārakaḥ
kālakūṭaviṣaṃ pītvā garuḍaḥ soḍhumakṣamaḥ /
tadā nirgatya taccañcor bahudhā sasyako'bhavat
mahārasaḥ sasyakaḥ syātprabhābhiḥ pañcabhiryutaḥ /
dhavalo mecakaḥ pīto haritaścātilohitaḥ
atisthito vītihotraḥ sarvataḥ sarvarūpabhāk /
dhavalo haritaścaiva śasyate tārakarmaṇi
lohito mecakaḥ pītaḥ śasyate hemakarmaṇi /
sasyakaḥ sarvarogaghno viṣamṛtyubhayāpahaḥ
<vimala>
vimalo nirmalaḥ svaccho vimalaḥ svacchadhātukaḥ /
bāṇasaṃkhyābhidhaṃ śastaṃ tārahema dvidhākṛtaḥ
vimalastrividhaḥ prokto hemādyastārapūrvikaḥ /
tṛtīyaḥ kāṃsyavimalastatra kāntyā sa lakṣyate
vartulaḥ koṇasaṃyuktaḥ snigdhaśca phalakānvitaḥ /
marutpittaharo vṛṣyo vimalo'tirasāyanaḥ
pūrvo hemakriyāsūkto dvitīyo vṛṣyakarmaṇi /
tṛtīyo bheṣaje teṣu pūrvapūrvo guṇottaraḥ
<vimalaśuddhi>
āṭarūṣarase svinno vimalo vimalo bhavet /
kadalīkandatoyena vimalaṃ prathamaṃ pacet
amlavetasadhānyāmlameṣīmūtre tataḥ pacet /
ḍolāyantre caturyāmaṃ śuddhireṣāṃ mahottamā
kārkoṭīmeṣaśṛṅgyutthair dravair jaṃbīrajair dinam /
bhāvayedātape tīvre vimalā śudhyati dhruvam
<vimalasattva>
vimalaṃ śigrutoyena kāṃkṣīkāsīsaṭaṅkaṇaiḥ /
vajrakandasamāyuktairbhāvayetkadalīrasaiḥ
mokṣakakṣārasaṃyuktamandhamūṣāgataṃ dhamet /
satvaṃ candrārkasaṅkāśaṃ patatyasya na saṃśayaḥ
<peroja>
haritāśmā ca perojo viṣārātirharinmaṇiḥ /
rasavīryavipākeṣu sasyakasya guṇānugaḥ
Original text: Ānandakanda · Edition: S.V. Radhakrishna Sastri, Srirangam: Sri Vilasam Press, 1952. · Data entry Oliver Hellwig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0