આનન્દકન્દ · અધ્યાય 2.8

આક્, 2, 8
શ્રીભૈરવઃ ।
મહામ્બુરાશૌ સરિતિ પર્વતે કાનનેઽપિ વા ।
રત્નાનામાકરં દેવિ સ્થાનમાધેયગૌરવાત્

તેષુ રક્ષોવિષવ્યાલવ્યાધિદોષહરાણિ ચ ।
પ્રાદુર્ભવન્તિ રત્નાનિ તથૈવ વિગુણાનિ ચ

પ્રદુષ્ટેનોપજાતાનિ જન્તુનોપહતાનિ ચ ।
દોષૈસ્તાન્યુપચીયન્તે હીયન્તે ગુણસંપદા

<રુબ્ય્:: સ્ય્નોન્ય્મ્સ્>
માણિક્યં શોણરત્નં ચ રત્નરાટ્ રવિરત્નકમ્ ।
શૃઙ્ગારિ રઙ્ગમાણિક્યં તરલો રત્નનાયકઃ

રાગદૃક્ પદ્મરાગશ્ચ રત્નં શોણોપલસ્તથા ।
સૌગન્ધિકં લોહિતકં કુરુવિન્દં શરેન્દુકમ્

<નીલગન્ધિક>
માણિક્યં પદ્મરાગાખ્યં દ્વિતીયં નીલગન્ધિ ચ ।
<રુબ્ય્:: પરીક્ષા:: ગોઓદ્ qઉઅલિત્ય્>
કુશેશયદલચ્છાયં સ્વચ્છં સ્નિગ્ધં ગુરુ સ્ફુટમ્

વૃત્તાયતં સમં ગાત્રં માણિક્યં શ્રેષ્ઠમ્ ઉચ્યતે ।
પરીક્ષાપરિશુદ્ધાનાં રત્નાનાં પૃથિવીભૃતા

ધારણં સર્વદા કાર્યં શ્રેયઃશ્રીકીર્તિકાઙ્ક્ષિણા ।
તતસ્તુ શાસ્ત્રતસ્તેષાં પરીક્ષાદિકમુચ્યતે

<માણિક્યભેદાઃ>
યત્ સિંહલં કાલપુરમ્ અન્ધ્રં તુમ્બુરુસંસ્થિતમ્ ।
ક્ષેત્રં ચતુર્વિધં તસ્ય માણિક્યસ્ય સમુદ્ભવે

સિંહલે તુ ભવેદ્રક્તં પદ્મરાગમ્ અનુત્તમમ્ ।
પીતં કાલપુરોદ્ભૂતં કુરુવિન્દમિતિ સ્મૃતમ્

અશોકપલ્લવચ્છાયમ્ અન્ધ્રં સૌગન્ધિકં પ્રિયે ।
તુમ્બુરૌ છાયમાનીલં નીલગન્ધિ ચ કીર્તિતમ્

મધ્યમે મધ્યમં જ્ઞેયં માણિક્યં ક્ષેત્રભેદતઃ ।
માણિક્યસ્ય ગુણાઃ પ્રોક્તાશ્ચત્વારો મુનિપુઙ્ગવૈઃ

સ્નિગ્ધચ્છાયા ગુરુત્વં ચ નૈર્મલ્યમ્ અતિરક્તતા ।
<માણિક્યગુણાઃ>
માણિક્યં દીપનં વૃષ્યં કફવાતક્ષયાર્તિહૃત્

ભૂતવેતાલપાપઘ્નં કર્મજવ્યાધિનાશનમ્ ।
માણિક્યં ચ મહાપુણ્યં મહાભાગ્યકરં પરમ્

સર્વભૂતગ્રહોન્માદવિષઘ્નં દોષજિત્પરમ્ ।
<મુક્તા>
મુક્તા સૌમ્યા મૌક્તિકં શૌક્તિકેયં તારં તારા શૌક્તિકં તારકા ચ ।
અમ્ભઃસારં શીતલં નીરજં ચ નક્ષત્રં સ્યાદ્ ઇન્દુરત્નં વલક્ષમ્

મુક્તાફલં બિન્દુફલં ચ મુક્તા શૌક્તેયકં શુક્તિમણિઃ શશિપ્રિયમ્ ।
સ્વચ્છં હિમં હૈમવતં ચ શુભ્રં સુધાંશુરત્નં ચ ભસંખ્યકાહ્વમ્

<પેઅર્લ્:: ઓરિગિન્>
માતઙ્ગોરગમીનપોત્રિશિરસસ્ત્વક્સારશઙ્ખામ્બુભૃચ્છુક્તીનામ્ ઉદરાચ્ચ મૌક્તિકમણિઃ સ્પષ્ટં ભવેદષ્ટધા ।
છાયાઃ પાટલનીલપીતધવલાસ્તત્રાપિ સામાન્યતઃ સપ્તાનાં બહુશો ન લબ્ધિર્ ઇતરચ્છૌક્તેયકં તૂલ્વણમ્

<પેઅર્લ્:: પરીક્ષા:: ગોઓદ્ qઉઅલિત્ય્>
નક્ષત્રાભં શુદ્ધમત્યન્તમુક્તં સ્નિગ્ધં સ્થૂલં નિર્મલં નિર્વ્રણં ચ ।
યસ્તં ધત્તે ગૌરવં યત્તુલાયાં તન્નિર્મૌલ્યં મૌક્તિકં સૌખ્યદાયિ

<પેઅર્લ્:: મેદિચ્. પ્રોપેર્તિએસ્>
મૌક્તિકં ચ મધુરં સુશીતલં દૃષ્ટિરોગશમનં વિષાપહમ્ ।
રાજયક્ષપરિકોપનાશનં ક્ષીણવીર્યબલપુષ્ટિવર્ધકમ્

મૌક્તિકં શિશિરં સ્નિગ્ધં વિશદં કાન્તિવર્ધનમ્

દાહતૃડ્ભ્રમમૂર્ચ્છાસૃક્પિત્તજ્વરવિષાપહમ્ ।
ચક્ષુષ્યં પવનાસ્રપિત્તવિષજિત્ સર્વેન્દ્રિયાહ્લાદનં તૃડ્દાહજ્વરશોકમોહશમનં શીતં શ્રમઘ્નં હિતમ્ ।
ધન્યં મઙ્ગલમાયુષઃ સ્થિતિકરં સૌભાગ્યકાન્તિપ્રદં મુક્તા હારવિભૂષણં તદ્ અખિલં મૂલં શશી પ્રીયતે

<ચોરલ્:: સ્ય્નોન્ય્મ્સ્>
પ્રવાલોઽઙ્ગારકમણિર્વિદ્રુમો ઽમ્ભોધિપલ્લવઃ

ભૌમરત્નં ચ રક્તાઙ્ગો રક્તાઙ્કુરલતામણિઃ ।
<ચોરલ્:: પ્લચે ઓf ઓરિગિન્>
સેતૌ સાગરમધ્યે યા જાયતે વલ્લરી શુભા

વિદ્રુમાખ્યા સુરક્તા સા દુર્લભા દીપ્તરૂપિણી ।
<ચોરલ્:: પરીક્ષા:: ગોઓદ્ qઉઅલિત્ય્>
પાષાણત્વં ભજત્યેષા પાકતઃ કઠિના સતી

પ્રવાલનામ તદ્રક્તં વર્ણસૌભાગ્યકાન્તિદમ્ ।
સિદ્ધં સ્વચ્છં સ્નિગ્ધરૂપં વૃત્તં કાન્તં સમં ગુરુ

રઙ્ગગાત્રં દૃઢં પિણ્ડં પ્રવાલં શ્રેષ્ઠમુચ્યતે ।
પક્વબિંબફલાભાસં જપાકુસુમસંનિભમ્

શુકતુણ્ડસમચ્છાયં પ્રવાલમ્ અતિશોભનમ્ ।
<ચોરલ્:: પરીક્ષા:: બદ્ qઉઅલિત્ય્>
શારદાભં દલં સૂક્ષ્મં વક્રં રૂક્ષં સકોટરમ્

વિદ્ધં કૃષ્ણં લઘુતમં પ્રવાલં દોષકૃદ્ ભવેત્ ।
ગૌરરઙ્ગં જલાક્રાન્તં પ્રવાલમશુભં ત્યજેત્

<ચોરલ્:: પરીક્ષા:: ગોઓદ્ qઉઅલિત્ય્>
પ્રવાલં કોમલં સ્નિગ્ધં સુરાગં વિદ્રુમં હિતમ્ ।
ધનધાન્યકરં મેધ્યં વિષાહિભયનાશનમ્

<ચોરલ્:: મેદિચ્. પ્રોપેર્તિએસ્>
પ્રવાલો મધુરામ્લશ્ચ કફપિત્તાદિદોષનુત્ ।
વીર્યકાન્તિકરઃ સ્ત્રીણાં ધૃતો મઙ્ગલદાયકઃ

<મરકત>
મરકતં રૌહિણેયં ગારુત્મન્તં હરિન્મણિઃ ।
સૌપર્ણં ગરુડોદ્ગીર્ણં બુધરત્નાશ્મગર્ભજે

ગરલારિર્ વાયવીર્યં ગારુડં રુદ્રસંમિતમ્ ।
તુરુષ્કવિષયાંભોધૌ સમીરારોહણાચલે

તચ્છાયાશ્યામલો દેશઃ સો ઽભૂન્મરકતાકરઃ ।
તદ્વિશેષાન્મરકતં જાતં દોષગુણાન્વિતમ્

દોષાઃ સપ્તવિધાસ્તસ્ય ગુણાઃ પઞ્ચવિધાઃ સ્મૃતાઃ ।
ભવેદષ્ટવિધા છાયા મણેર્મરકતસ્ય ચ

અસ્નિગ્ધં રૂક્ષમિત્યુક્તં વિસ્ફોટં પિટકં તથા ।
જઠરં કાન્તિહીનં ચ વિચ્છાયં મલિનં તથા

સશર્કરં સપાષાણં કર્કશં સૂત્રસંયુતમ્ ।
કલ્માષવર્ણં શબલં સમસ્તભયદાયકમ્

નિર્મલં કથિતં સ્વચ્છં ગુરુ સ્યાદ્ ગુરુદાયુતમ્ ।
સ્નિગ્ધં રૂક્ષં વિનિર્મુક્તમ્ અરજસ્કમ્ અરેણુકમ્

સુરાગં રાગબહુલમિતિ પઞ્ચ ગુણાઃ સ્મૃતાઃ ।
એતૈર્યુક્તં મરકતં સર્વપાપહરં પરમ્

મરકતં વિષઘ્નં ચ શીતલં મધુરં રસે ।
આમપિત્તહરં રુચ્યં પુષ્ટિદં ભૂતનાશનમ્

સ્નિગ્ધં મરકતં સ્વચ્છં સર્વદોષહરં શુભમ્ ।
કાન્તિસૌભાગ્યદં મેધ્યં ભૂતગ્રહવિષાપહમ્

<પુષ્પરાગ:: સ્ય્નોન્ય્મ્સ્>
પીતસ્તુ પુષ્પરાગઃ પીતસ્ફુટિકં ચ પીતરત્નં ચ ।
પીતાશ્મા ગુરુરત્નં પીતમણિઃ પુષ્યરાગશ્ચ

<પુષ્પરાગ:: પરીક્ષા:: ત્રુએ>
ઈષત્ પીતં પવિચ્છાયં સ્વચ્છં કાન્ત્યા મનોહરમ્ ।
પુષ્યરાગ ઇતિ ખ્યાતં રત્નં રત્નપરીક્ષકૈઃ

<પુષ્પરાગ:: પરીક્ષા:: ગોઓદ્ qઉઅલિત્ય્>
હેમચ્છાયં શિરોવૃત્તં જ્યોતિરઙ્ગારનિર્મલમ્ ।
પીતગાત્રં ગુરુ સ્નિગ્ધં પુષ્યરાગં પ્રશસ્યતે

<પુષ્પરાગ:: પરીક્ષા:: બદ્ qઉઅલિત્ય્>
રૂક્ષં ક્ષતલઘુ શ્વેતં કૃષ્ણં ગૌરં સશર્કરમ્ ।
મલિનં બિન્દુમદ્રત્નં પુષ્યરાગં ન શસ્યતે

<પુષ્પરાગ:: મેદિચ્. પ્રોપેર્તિએસ્>
પુષ્યરાગોઽમ્લશીતશ્ચ વાતજિદ્દીપનઃ પરમ્ ।
આયુઃ શ્રિયં ચ પ્રજ્ઞાં ચ ધારણાત્કુરુતે નૃણામ્

પુષ્યરાગં શુભં મેધ્યં વસ્તુસૌભાગ્યકીર્તિદમ્ ।
વાક્પટુત્વકરં હૃદ્યં વિષઘ્નં દોષજિત્પરમ્

<વજ્ર>
વજ્રમિન્દ્રાયુધં વીરં ભિદુરં કુલિશં પવિઃ ।
અભેદ્યમ્ અસિરં રત્નં દૃઢં ભાર્ગવકં સ્મૃતમ્

<વજ્ર:: પરીક્ષા:: ગોઓદ્ qઉઅલિત્ય્>
સ્વચ્છં વિદ્યુત્પ્રભં સ્નિગ્ધં સુન્દરં લઘુ લેખનમ્ ।
ષડારં તીક્ષ્ણધારં ચ સુસૌમ્યારં શ્રિયં દિશેત્

<વજ્રાકરા વજ્રભેદાશ્ચ>
પૌણ્ડ્રમતઙ્ગહિમાચલસૌરાષ્ટ્રસુપારકોસલકલિઙ્ગાઃ ।
પેણ્ણાનદીતટશ્ ચેત્યષ્ટૌ વજ્રાકરા વિનિર્દિષ્ટાઃ

શ્યામં પ્રપૌણ્ડ્રપ્રભવં કિંચિત્ પીતં મતઙ્ગગિરિજાતમ્ ।
હિમવત્સુરાષ્ટ્રસંભવમ્ આતામ્રં કૃષ્ણકાન્તિ સૌપારમ્

ફુલ્લશિરીષચ્છાયં કોસલજં કનકકાન્તિ કાલિઙ્ગમ્ ।
પેણ્ણાનદીતટોદ્ભવમ્ આહુર્ વજ્રં સુધાંશુનિભમ્

કલિઙ્ગકોસલૌ દેશૌ મતઙ્ગાદ્રિહિમાલયૌ ।
સૌરાષ્ટ્રપૌણ્ડ્રકૌવેરાકરસૂપારકૌ તથા

કૃતાદિષુ યુગેષ્વેતૌ વજ્રાણામાકરૌ સ્મૃતૌ ।
આકરેષ્વેવ વજ્રાણાં ખનિઃ સ્રોતઃ પ્રકીર્ણકમ્

સમુત્પત્તિસ્થલં ત્રેધા નિર્દિષ્ટં સુરનાયિકે ।
કોટ્યઃ પાર્શ્વાનિ ધારાશ્ચ ષડષ્ટૌ દ્વાદશૈવ ચ

ઇત્યચ્છતીક્ષ્ણધારાગ્રા વજ્રસ્યાહુરથો ગુણાન્ ।
<વજ્ર:: 5 દોષસ્>
મલો બિન્દુશ્ચ રેખા ચ ત્રાસઃ કાકપદં તથા

એતે દોષાઃ સમાખ્યાતાઃ પઞ્ચ વજ્રેષુ સંસ્થિતાઃ ।
કુર્યાદશોધિતં વજ્રં કુષ્ઠદાહાઙ્ગગૌરવમ્

હૃત્પાર્શ્વપીડાં પાણ્ડું ચ તતસ્તચ્છુદ્ધિરુચ્યતે ।
<વજ્રશુદ્ધિ>
ગૃહીત્વાથ શુભ્રં વજ્રં વ્યાઘ્રીકન્દોદરે ક્ષિપેત્

મહિષીશકૃદાલિપ્ય કરીષાગ્નૌ વિપાચયેત્ ।
અહોરાત્રાત્સમુદ્ધૃત્ય હયમૂત્રેણ સેચયેત્

એવં પુનઃ પુનઃ પક્વં સપ્તરાત્રાદ્વિશુધ્યતિ ।
મેઘનાદાશમીશ્યામાશૃઙ્ગીમદનકોદ્ભવૈઃ

કુલુત્થવેતસાગસ્ત્યસિન્ધુવારાખુકર્ણિકાઃ ।
એતેષાં હયમૂત્રેણ કષાયં સાધિતં પુનઃ

જમ્બીરે કુલિશં ક્ષિપ્ત્વા હયમૂત્રૈસ્ત્ર્યહં પચેત્ ।
ડોલાયન્ત્રવિધાનેન તતઃ શુદ્ધિમવાપ્નુયાત્

કુલુત્થકોદ્રવક્વાથૈર્ડોલાયન્ત્રે વિપાચયેત્ ।
વ્યાઘ્રીકન્દગતં વજ્રં સપ્તાહાચ્છુદ્ધિમાપ્નુયાત્

કુલત્થકોદ્રવક્વાથં હયમૂત્રં સ્નુહીપયઃ ।
ક્ષિપ્ત્વા ભાણ્ડે પચેત્તસ્મિન્ વ્યાઘ્રીકન્દગતં પવિમ્

ડોલાયન્ત્રે દિવારાત્રં સમુદ્ધૃત્ય પુનઃ ક્ષિપેત્ ।
વજ્રકન્દે મૃદા કન્દં લિપ્ત્વા ગજપુટે પચેત્

તત્પક્વં પાચનદ્રાવૈઃ સેચિતં શુદ્ધિમાપ્નુયાત્ ।
વ્યાઘ્રીકન્દગતં વજ્રં મૃદા લિપ્તં પુટે પચેત્

અહોરાત્રાત્સમુદ્ધૃત્ય હયમૂત્રેણ સેચયેત્ ।
વજ્રીક્ષીરેણ વા સિઞ્ચ્યાદેવં શુદ્ધં તુ મારયેત્

<વિપ્રજાતીયવજ્રમારણમ્>
વક્ષ્યતે વિપ્રજાત્યાદેઃ શુદ્ધવજ્રસ્ય મારણમ્ ।
અશ્વત્થબદરીભણ્ડીમાક્ષિકં કર્કટાસ્થિ ચ

સમં સ્નુક્પયસા પિષ્ટ્વા મૂષામધ્યે પ્રલેપયેત્ ।
તન્મધ્યે પ્રક્ષિપેદ્વજ્રમૌષધૈસ્તૈસ્તતઃ પરમ્

વજ્રમાચ્છાદ્ય યત્નેન તતો મૂષાં નિરોધયેત્ ।
કુઞ્જરાખ્યેન પુટયેત્પુટેન મહતા પુનઃ

વિપ્રજાતીયકં વજ્રં પુટેનૈકેન સિધ્યતિ ।
કરવીરં મેષશૃઙ્ગી દરદં ચ હ્યુદુમ્બરમ્

અર્કદુગ્ધૈઃ સમં પિષ્ટ્વા તત્કૃતે ગોલકે ક્ષિપેત્ ।
વજ્રં ક્ષત્રિયજાતીયં પૂર્વવન્મારયેદ્ ધ્રુવમ્

<વૈશ્યજાતીયવજ્રમારણમ્>
સૂરણં લશુનં શંખં શિલાયાં પેષયેત્સમમ્ ।
બલામતિબલાં ગન્ધં કચ્છપાસ્થિ ચ પેષયેત્

ઉત્તરાવારુણીદુગ્ધૈસ્તત્કૃતે ગોલકે ક્ષિપેત્ ।
વજ્રં તુ વૈશ્યજાતીયં પૂર્વવત્તન્મૃતં ભવેત્

<શૂદ્રજાતીયવજ્રમારણમ્>
સૂરણં લશુનં શઙ્ખં શિલાં સંપેષયેત્સમમ્ ।
વટક્ષીરેણ તત્કૢપ્તે ગોલકે પૂર્વવત્પચેત્

વજ્રં તચ્છૂદ્રજાતીયં તેન સમ્યગ્ભવેન્મૃતમ્ ।
સ્ત્રીપુંવજ્રં તુ પૂર્વોક્તૈર્મ્રિયતે તત્તદૌષધૈઃ

ચતુર્જાત્યૌષધૈરેવ મૃતિર્વજ્રે નપુંસકે ।
<વજ્રમારણ (1)>
સામાન્યઃ સર્વવજ્રાણાં વક્ષ્યતે મારણક્રમઃ

શુદ્ધં વજ્રં મત્કુણાનાં રક્તૈર્લિપ્ત્વા ધમેત્પુનઃ ।
અગ્નિવર્ણં ક્ષિપેન્મૂત્રે ગર્દભસ્ય પુનઃ પુનઃ

લેપિતં ધ્માપિતં તદ્વદેવં કુર્યાત્ત્રિસપ્તધા ।
તાલકં મત્કુણૈઃ પિષ્ટ્વા તસ્મિન્ગોલે ક્ષિપેત્તુ તમ્

રુદ્ધ્વા મૂષાં ધમેદ્ગાઢં હયમૂત્રે વિનિક્ષિપેત્ ।
સમુદ્ધૃત્ય પુનસ્તદ્વત્સપ્તવારૈર્મૃતો ભવેત્

<વજ્રમારણ (2)>
મેષશૃઙ્ગં ભુજઙ્ગાસ્થિ કૂર્મપૃષ્ઠં શિલાજતુ ।
ગન્ધકં કાન્તપાષાણં મુનિપુષ્પં સતાલકમ્

ત્રિક્ષારં પઞ્ચલવણં મેષશૃઙ્ગીન્દ્રવારુણી ।
વજ્રવલ્લી મૂષકર્ણી બદરી કુડ્મલાનિ ચ

મૂષકસ્ય મલં સ્તન્યં સ્નુહ્યર્કક્ષીરમત્કુણમ્ ।
પઞ્ચાઙ્ગં શરપુંખસ્ય હ્યસ્થિની ખરમેષયોઃ

પેટારિબીજં સ્ત્રીપુષ્પં પારાવતમલં શિલા ।
પુષ્પાણિ ચૈવ વાકુચ્યાઃ પઞ્ચાઙ્ગં તિમિરસ્ય ચ

ધાત્રીવૃક્ષસ્ય પઞ્ચાઙ્ગં ગોરમ્ભા વાજિમૂત્રકમ્ ।
હંસપાદી વજ્રકન્દં બૃહતીફલસૂરણમ્

ગોજિહ્વા કર્કટં માંસં મૂત્રવર્ગં ચ મિશ્રયેત્ ।
એતત્સમસ્તં વ્યસ્તં વા યથાલાભં સુપિણ્ડિતમ્

તત્પિણ્ડે નિક્ષિપેદ્વજ્રમન્ધમૂષાગતં પુટેત્ ।
કુલુત્થકોદ્રવં પિષ્ટ્વા હયમૂત્રે વિલોલયેત્

તન્મધ્યે સેચયેત્તપ્તાં મૂષાપુટવિનિર્ગતામ્ ।
એવં પુનઃ પુનઃ કુર્યાદેકવિંશતિવારકમ્

આદાય તત્પુનર્વજ્રં તાલે મત્કુણપેષિતે ।
ગોલકે નિક્ષિપેદ્ રુદ્ધ્વા મૂષાં તીવ્રાનલે ધમેત્

ઇત્યેવં સપ્તધા ધ્માતં હયમૂત્રે નિષેચયેત્ ।
અનેન ક્રમયોગેન મૃતો ભવતિ નિશ્ચિતમ્

તન્મૃતં ચૂર્ણયેત્ ખલ્વે સિદ્ધયોગ ઉદાહૃતઃ ।
<વજ્રમારણ (3)>
ભ્રામકં ચ મૃતં તાપ્યં પેટાલીબીજટઙ્કણમ્

ક્ષીરં ચોત્તરવારુણ્યા ગન્ધકં તાલકં શિલા ।
ચિઞ્ચાબીજં મેષશૃઙ્ગી સ્ત્રીપુષ્પં ચામ્લવેતસઃ

પઞ્ચાઙ્ગં શરપુંખાયાઃ શશદન્તં શિલાજતુ ।
એતત્સમસ્તં વ્યસ્તં વા યથાલાભં સુચૂર્ણયેત્

સ્નુહ્યર્કોત્તરવારુણ્યાઃ ક્ષીરૈઃ સ્તન્યૈર્વિમર્દયેત્ ।
તદ્ગોલકે ક્ષિપેદ્ વજ્રં રુદ્ધ્વા ચૈતાન્ધમેદ્દૃઢમ્

ગુડૂચી સૈન્ધવં હિઙ્ગુ સમુસ્તોત્તરવારુણી ।
ક્વાથૈઃ કૌલુત્થકૈઃ પિષ્ટ્વા તસ્મિન્ક્વાથે વિનિક્ષિપેત્

તં વજ્રં પૂર્વવદ્ગોલે કૃત્વા રુદ્ધ્વા ધમેત્તથા ।
સેચનાન્તં તતઃ કુર્યાદેકવિંશતિવારકમ્

તાલકં મત્કુણાયોગે સપ્તવારં પુનર્ધમેત્ ।
સેચયેદશ્વમૂત્રેણ તદ્ વજ્રં મ્રિયતે ધ્રુવમ્

<વજ્રમારણ (4)>
ત્રિવર્ષીયોત્થકાર્પાસમૂલમાદાય પેષયેત્ ।
ત્રિવર્ષનાગવલ્લ્યા વા નિજદ્રાવૈઃ પ્રપેષયેત્

તદ્ગોલકે ક્ષિપેદ્વજ્રં રુદ્ધ્વા ગજપુટે પચેત્ ।
એવં સપ્તપુટૈઃ પક્વમેકૈકેન કૃતં ભવેત્

<વજ્રમારણ (5)>
તાલકાસીસસૌરાષ્ટ્રીમપામાર્ગસ્ય ભસ્મ ચ ।
પિષ્ટ્વા કૌલુત્થકૈઃ ક્વાથૈસ્તસ્મિન્વજ્રં સુતાપિતમ્

ક્ષિપેત્ત્રિસપ્તવારાણિ મ્રિયતે નાત્ર સંશયઃ ।
વૈક્રાન્તભસ્મના સાર્ધં પેષયેદમ્લવેતસમ્

તદ્ગોલે નિક્ષિપેદ્વજ્રમન્ધમૂષાગતં ધમેત્ ।
સેચયેદશ્વમૂત્રેણ પૂર્વગોલે પુનઃ ક્ષિપેત્

રુદ્ધ્વા ધ્માતઃ પુનઃ સેચ્યમેવં કુર્યાત્ ત્રિસપ્તધા ।
મ્રિયતે નાત્ર સન્દેહઃ સર્વયોગેષુ યોજયેત્

<વજ્રમારણ (7)>
ઉત્તરાવારુણીક્ષીરૈઃ કાન્તપાષાણજં મુખમ્ ।
ક્ષણં પિષ્ટ્વા તુ તદ્ગોલં ક્ષિપ્ત્વા તસ્મિન્પચેદ્દિનમ્

નૃતૈલે ગન્ધતૈલેન મ્રિયતે નાત્ર સંશયઃ ।
<વજ્રમારણ (8)>
ભૂનાગં ગન્ધકં ચાથ નારીસ્તન્યેન પેષયેત્

તદ્ગોલસ્થં પચેદ્વજ્રં પૂર્વતૈલે મૃતં ભવેત્ ।
<વજ્રમારણ (9)>
સ્નુહીક્ષીરેણ વિમલાં પિષ્ટ્વા તદ્ગોલકે ક્ષિપેત્

વજ્રં નિરુધ્ય મૂષાં તુ શુષ્કાં તીવ્રાગ્નિના ધમેત્ ।
ક્ષિપ્તામશ્વસ્ય મૂત્રે તુ ક્ષિપ્ત્વા વજ્રં સમાહરેત્

ઇત્યેવં સપ્તધા કુર્યાત્તતસ્તાલકમત્કુણૈઃ ।
પિષ્ટ્વા ગોલં ક્ષિપેત્તસ્મિન્વજ્રમૂષાં નિરુધ્ય ચ

ધ્માપિતં પૂર્વવત્સેચ્યં સપ્તવારૈર્મૃતં ભવેત્ ।
<વજ્રમારણ (10)>
વજ્રં મત્કુણરક્તેન લિપ્ત્વા લિપ્ત્વાતપે ક્ષિપેત્

શુષ્કં લેપ્યં પુનઃ શોષ્યં યાવત્સપ્તદિનાવધિ ।
વિષ્ણુક્રાન્તાપેટકાર્યોર્ દ્રવૈઃ સિઞ્ચેત્પુનઃ પુનઃ

તપ્તં તપ્તં ચ તદ્વજ્રં શતવારૈર્મૃતં ભવેત્ ।
<વજ્રમારણ (11)>
ગન્ધકં ચૂર્ણિતં ભાવ્યં સ્ત્રીપુષ્પેણ તુ સપ્તધા

પુનઃ સ્ત્રીરજસાલોડ્યં તસ્મિન્ વજ્રં સુતાપિતમ્ ।
સેચયેત્તાપયેદેકવિંશદ્વારાન્મૃતં ભવેત્

<વજ્રમારણ (12)>
વજ્રં નદીમહાશુક્તૌ ક્ષિપ્ત્વા ભાવ્યં મુહુર્મુહુઃ ।
સ્નુહ્યર્કોત્તમકન્યાનાં દ્રવેણૈકેન ચાતપે

કૃષ્ણકકટમાંસેન પેષિતં વેષ્ટયેત્પુનઃ ।
ભૂનાગસ્ય મૃદા સમ્યગ્ધૃતં ભસ્મત્વમાપ્નુયાત્

<વજ્રમારણ (13)>
રક્તમૂલસ્ય મૂલૈશ્ચ મેઘનાદસ્ય કુડ્મલૈઃ ।
પેષિતૈર્વેષ્ટિતં ધ્માતં વજ્રં ભસ્મ ભવત્યલમ્

<વજ્રમારણ (14)>
માતુલુઙ્ગગતં વજ્રં રુદ્ધ્વા લિમ્પેન્મૃદા બહિઃ ।
પુટે પચેત્સમુદ્ધૃત્ય તદ્વચ્છતપુટે પચેત્

<વજ્રમૃદૂકરણ (1)>
નાગપર્ણીદ્રવૈર્લિપ્તં તત્પત્રેણૈવ વેષ્ટિતમ્ ।
જાનુમધ્યે સ્થિતં યામં તદ્ વજ્રં મૃદુતાં વ્રજેત્

<વજ્રમૃદૂકરણ (2)>
માતૃવાહકબીજસ્ય મધ્યે વજ્રં વિનિક્ષિપેત્ ।
જમ્બીરોદરગં વાથ દોલાયન્ત્રે દિનં પચેત્

કુલુત્થકોદ્રવક્વાથે ત્રૈફલે વા કષાયકે ।
અહોરાત્રાત્સમુદ્ધૃત્ય જમ્બીરાન્તઃ પુનઃ ક્ષિપેત્

માતૃવાહકબીજે વા પચેત્પ્રક્ષિપ્ય પૂર્વવત્ ।
પુનઃ ક્ષેપ્યં પુનઃ પાચ્યં ત્રિદિનાન્તે સમુદ્ધરેત્

બદરીવટનિમ્બાનામઙ્કુરાણિ સમાહરેત્ ।
પિષ્ટ્વા તદ્ગોલકે વજ્રં પૂર્વપક્વં વિનિક્ષિપેત્

અશ્વત્થપત્રકે વેષ્ટ્ય તદ્ગોલં જાનુમધ્યગમ્ ।
દિનં વા ધારયેત્કક્ષે મૃદુર્ભવતિ નિશ્ચિતમ્

<વજ્રમૃદૂકરણ (3)>
પારદં તીક્ષ્ણચૂર્ણં ચ દિનમમ્લેન મર્દયેત્ ।
તદ્ગોલે નિક્ષિપેદ્વજ્રં સૂત્રેણાવેષ્ટયેદ્બહિઃ

નાગવલ્લીદલૈશ્ચૈવ વેષ્ટિતં ધાન્યરાશિગમ્ ।
માસાન્તે તત્સમુદ્ધૃત્ય લિમ્પેન્નાગલતાદ્રવૈઃ

તદ્દલૈર્વેષ્ટિતં જાનુમધ્યસ્થં મૃદુતાં વ્રજેત્ ।
<વજ્રમૃદૂકરણ (4)>
કાન્તપાષાણવક્ત્રં વા ચૂર્ણં વા કાન્તલોહજમ્

સસૂતમમ્લયોગેન દિનમેકં વિમર્દયેત્ ।
તદ્ગોલે નિક્ષિપેદ્વજ્રં નિમ્બકાર્પાસકોદ્રવૈઃ

પત્રૈઃ પિષ્ટૈઃ સુસંપેષ્ય નાગવલ્લીદલૈસ્તતઃ ।
વેષ્ટિતં જાનુમધ્યસ્થં દિનાન્તે મૃદુતાં વ્રજેત્

<વજ્રમૃદૂકરણ (5)>
એરણ્ડવૃક્ષમધ્યે તુ તત્ફલે વા ક્ષિપેત્પવિમ્ ।
માસમાત્રાત્સમુદ્ધૃત્ય જાનુમધ્યે ચ પૂર્વવત્

કોમલં જાયતે વજ્રં દિનાન્તે નાત્ર સંશયઃ ।
<વજ્રમૃદૂકરણ (6)>
વજ્રં તિત્તિરિમાંસેન વેષ્ટિતં નિક્ષિપેન્મુખે

અતિસ્થૂલસ્ય ભેકસ્ય મુખં સૂત્રેણ વેષ્ટયેત્ ।
નિખનેદ્ધસ્તમાત્રાયાં ક્ષોણ્યાં માસાત્સમુદ્ધરેત્

મણ્ડૂકં સમ્પુટે રુદ્ધ્વા સમ્યગ્ગજપુટે પચેત્ ।
તદ્વજ્રં પૂર્વગોલસ્થં જાનુમધ્યગતં દિનમ્

ભવેદ્વજ્રૌદનં સાક્ષાત્પશ્ચાદાહાર્ય યોજયેત્ ।
સર્વવજ્રૌદનાનાં તુ મારણં પૂર્વવદ્ભવેત્

<વજ્રદ્રુતિ>
ક્ષારત્રયં રામઠં ચ ચણકામ્લામ્લવેતસમ્ ।
જ્વાલામુખીં ચેક્ષુરકં સ્થલકુમ્ભીફલાનિ ચ

સ્નુહ્યર્કપયસા શ્લક્ષ્ણં પિષ્ટ્વા તદ્ગોલકે ક્ષિપેત્ ।
વજ્રં વિશોધિતં સમ્યગ્વસ્ત્રે બદ્ધ્વા હઠાત્પચેત્

ડોલાયન્ત્રેણ ધાન્યામ્લે દ્રુતં માસાષ્ટકાદ્ભવેત્ ।
વજ્રવલ્લ્યન્તરસ્થં વા કૃત્વા વજ્રં નિરોધિતમ્

અમ્લભાણ્ડગતં સેચ્યં સપ્તાહાદ્ દ્રવતાં વ્રજેત્ ।
ભસ્મૌદનં દ્રુતિશ્ચેતિ ત્રિવિધં વજ્રમારણમ્

રસબન્ધકરં પ્રોક્તં નાગાર્જુનપુરઃસરૈઃ ।
<વજ્રગુણાઃ>
વજ્રં ચ ષડ્રસોપેતં સર્વરોગાપહારકમ્

સર્વાઘશમનં સૌખ્યં દેહદાર્ઢ્યં રસાયનમ્ ।
વજ્રં રત્નોત્તમં પુણ્યં શ્રીસૌભાગ્યવિવર્ધનમ્

આયુષ્યં ધન્યમોજસ્યં યશસ્યં સર્વપાપ્મજિત્ ।
આયુર્બલં દેહસૌખ્યં રૂપં કાન્તિં કરોતિ ચ

સેવિતં હન્તિ રોગાંશ્ચ મૃતં વજ્રં ન સંશયઃ ।
<નીલ>
નીલસ્તુ સૌરિરત્નં સ્યાન્નીલાશ્મા નીલરત્નકઃ

નીલોપલસ્તૃણગ્રાહી મહાનીલઃ સુનીલકઃ ।
ઇન્દ્રનીલમણિસ્તત્ર ચતુર્ધા જાતિભેદતઃ

<સપ્ફિરે:: સુબ્ત્ય્પેસ્:: ચસ્તે>
સિતચ્છાયો ભવેદ્વિપ્રો રક્તઃ ક્ષત્રિયજાતિકઃ ।
પીતસ્તુ વૈશ્યજાતિર્યો વૃષલઃ કૃષ્ણદીધિતિઃ

<નીલસ્ય ગુણદોષાઃ>
નીલીરસસમાભાસા વૈષ્ણવીપુષ્પસંનિભા ।
લવલીપુષ્પસઙ્કાશા નીલેન્દીવરસપ્રભા

અતસીપુષ્પસઙ્કાશા ચાષપક્ષસમદ્યુતિઃ ।
કૃષ્ણત્રિકર્ણિકાપુષ્પસમાનદ્યુતિધારિણી

મયૂરકણ્ઠસચ્છાયા શમ્ભોઃ કણ્ઠનિભા તથા ।
વિષ્ણુદેહસમાભાસા ભૃઙ્ગપત્રસમપ્રભા

એતાશ્છાયાઃ શુભકરા ઇન્દ્રનીલમહામણેઃ ।
ગુરુત્વં સ્નિગ્ધકાન્તિત્વં સુરાગં પાર્શ્વરઞ્જનમ્

તૃણગ્રાહિત્વમિત્યેતે ગુણાઃ પઞ્ચ પ્રકીર્તિતાઃ ।
ન વિમ્લો નિર્મલો ગાત્રો મસૃણો ગુરુદીપ્તિકઃ

તૃણગ્રાહી મૃદુર્નીલો દુર્લભો લક્ષણાન્વિતઃ ।
ઇન્દ્રનીલં શુભં વર્ણ્યં સર્વપાપનિબર્હણમ્

આયુર્યશો બલં લક્ષ્મીમારોગ્યં ચ પ્રયચ્છતિ ।
નીલઃ સતિક્તકોષ્ણશ્ચ કફપિત્તાનિલાપહઃ

યો દધાતિ શરીરેઽસ્ય સૌરિર્ મઙ્ગલદો ભવેત્ ।
<ગોમેદક>
ગોમેદકસ્તુ ગોમેદો રાહુરત્નં તમોમણિઃ

સ્વર્ભાનવઃ ષડાહ્વોઽયં પિઙ્ગસ્ફટિક ઇત્યપિ ।
ગોમૂત્રાભં યન્મૃદુ સ્નિગ્ધમુષ્ણં શુદ્ધચ્છાયં ગૌરવં યચ્ચ ધત્તે ।
હેમારક્તં શ્રીમતાં યોગ્યમેતત્ ગોમેદાખ્યં રત્નમ્ આખ્યાતિ સન્તઃ

મધુબિન્દુસમચ્છાયં ગોમૂત્રાજ્યસમપ્રભમ્

હેમરક્તં ગુરુ સ્વચ્છં સ્નિગ્ધં ગોમેદકં શુભમ્ ।
શ્વેતં કૃષ્ણં રઙ્ગહીનં ત્રાસરેખાદિદૂષિતમ્

કર્કશં પાટલાકારં દુષ્ટં ગોમેદકં ત્યજેત્ ।
<ગોમેદગુણાઃ>
મેધ્યં ગોમેદકં રત્નં યશસ્યં શ્રીવિવર્ધનમ્

મઙ્ગલ્યં કાન્તિજનનં સ્નિગ્ધં સર્વવિષાપહમ્ ।
ગોમેદકોઽમ્લમુષ્ણં ચ વાતકોપવિકારજિત્

દીપનં પાચનં ચૈવ ધૃતોઽયં પાપનાશનઃ ।
<વૈડૂર્ય>
વૈડૂર્યં કેતુરત્નં ચ ખશબ્દાઙ્કુરજં તથા

વિડૂરભૂમિજં રત્નં પ્રાવૃષ્યં પઞ્ચનામ ચ ।
કલ્પાન્તકાલક્ષુભિતામ્બુરાશિનિદાહકલ્પાદ્ દિતિજેન્દ્રનાદાત્ ।
વૈડૂર્યમુત્પન્નમનેકવર્ણં શોભાભિરામદ્યુતિરત્નવર્યમ્

અવિદૂરે વિડૂરસ્ય ગિરેર્ ઉત્તુઙ્ગરોધસઃ

કોઙ્કચોલકસીમાન્તે મણેસ્તસ્યાકરઃ સ્મૃતઃ ।
તત્ર દૈત્યેન્દ્રનિનદં પ્રતિ મેઘસુગર્જિતૈઃ

સમુદ્ભવન્તિ વૈડૂર્યમણયઃ પ્રાવૃડાગમે ।
સિતાભ્રધૂમસઙ્કાશમીષત્કૃષ્ણં સિતં તુ યત્

વૈડૂર્યં નામ તત્પ્રોક્તં રત્નવર્ણપરીક્ષકૈઃ ।
વેણુપત્રબિડાલાક્ષિશિખિકણ્ઠસમદ્યુતિ

સ્નિગ્ધગાત્રં ગુરુ સ્વચ્છં વૈડૂર્યં ગુણવન્મતમ્ ।
રેખાભિન્નં લઘુ સ્પષ્ટં શિલાઙ્ગારકકર્દમમ્

વિવર્ણં પરુષં કૃષ્ણં વૈડૂર્યં દોષવત્ત્યજેત્ ।
<વૈડૂર્યલક્ષણ>
વૈડૂર્યં વિશદં સ્નિગ્ધં પ્રીત્યાયુર્બલવર્ધનમ્

મઙ્ગલ્યં ધારણાત્તદ્ધિ સર્વગ્રહવિષાપહમ્ ।
વૈડૂર્યમમ્લમુષ્ણં ચ કફમારુતનાશનમ્

ગુલ્મશૂલપ્રશમનં ભૂષિતં ચ શુભાવહમ્ ।
<પઞ્ચરત્નાનિ>
માણિક્યં મૌક્તિકં વજ્રં નીલં મરકતં તથા

પઞ્ચરત્નમ્ ઇતિ પ્રોક્તં પાપ્માલક્ષ્મીવિષાપહમ્ ।
<નવરત્નાનિ>
ગોમેદકં પુષ્પરાગં વૈડૂર્યમપિ વિદ્રુમમ્

પઞ્ચરત્નૈઃ સહૈતાનિ નવરત્નાનિ નિર્દિશેત્ ।
<સૂર્યકાન્ત>
અથ ભવતિ સૂર્યકાન્તઃ તપનમણિસ્તાપનશ્ચ રવિકાન્તઃ ।
દીપ્તોપલોઽગ્નિગર્ભો જ્વલનાશ્માર્કોપલશ્ચ વસુનામા

<સ્ફટિક>
શ્વેતાભ્રકસમં વર્ણૈર્હિમાદ્રૌ ચન્દ્રસન્નિભમ્

નિર્મલં ચ પ્રભાયુક્તં સ્ફટિકં શ્રેષ્ઠમુચ્યતે ।
હિમાલયે સિંહલે ચ વિન્ધ્યે રેવાતટે તથા

પદ્મરાગોદ્ભવે સ્થાને વિવિધં સ્ફટિકં ભવેત્ ।
સૂર્યકાન્તં ચ તત્રૈકં ચન્દ્રકાન્તં તથાપરમ્

સૂર્યાંશુસ્પર્શમાત્રેણ વહ્નિં વમતિ તત્ક્ષણાત્ ।
સૂર્યકાન્તં તદાખ્યાતં સ્ફટિકં રત્નવેધિતમ્

સૂર્યકાન્તો ભવેદુષ્ણો નિર્મલશ્ચ રસાયનમ્ ।
વાતશ્લેષ્મહરો મેધ્યઃ પૂજનાદ્રવિતુષ્ટિદઃ

<ચન્દ્રકાન્ત>
ઇન્દુકાન્તશ્ચન્દ્રકાન્તશ્ચન્દ્રાશ્મા સંસ્રવોપલઃ ।
શીતાશ્મા ચન્દ્રિકાદ્રાવઃ શશિકાન્તશ્ચ સપ્તધા

સ્નિગ્ધં શ્વેતં પીતમ્ અત્રાસમન્તાદ્ ધત્તે ચિત્તં સ્વસ્થતાં યન્મુનીનામ્ ।
યચ્ચ દ્રાવં યાતિ ચન્દ્રાંશુસઙ્ગે જાત્યં રત્નં ચન્દ્રકાન્તાખ્યમેતત્

ચન્દ્રકાન્તસ્ તુ શિશિરઃ સ્નિગ્ધઃ પિત્તાસ્રદાહનુત્ ।
શિવપ્રીતિકરઃ સ્વચ્છો ગ્રહાલક્ષ્મીવિષાપહઃ

<સ્ફટિક>
સ્ફટિકઃ સિતોપલઃ સ્યાદ્ અમલમણિસ્ તારકોપલઃ સ્વચ્છઃ ।
શીતોષ્ણવીર્યમ્ અક્ષ્ણઃ પિત્તં વાતં નિહન્તિ શોફઘ્નમ્

પુરા પ્રોક્તં હિ કાન્તસ્ય મયા તે લક્ષણાદિકમ્ ।
વૈક્રાન્તં ચૈવ વિક્રાન્તં નીલવજ્રં કુવજ્રકમ્

ગોનાસં ક્ષુદ્રકુલિશં ચૂર્ણવજ્રં ચ ગોનસમ્ ।
શ્વેતો રક્તશ્ચ પીતશ્ચ નીલઃ પારાવતચ્છવિઃ

શ્યામલઃ કૃષ્ણવર્ણશ્ચ કર્બુરશ્ચાષ્ટધા હિ સ ।
વજ્રાભાવે તુ વૈક્રાન્તં રસવીર્યાદિકે સમમ્

અષ્ટાસ્રશ્ ચાષ્ટફલકઃ ષટ્કોણો મસૃણો ગુરુઃ ।
શુદ્ધમિશ્રિતવર્ણૈશ્ચ યુક્તો વૈક્રાન્ત ઉચ્યતે

કુલુત્થક્વાથસંસ્વિન્નો વૈક્રાન્તઃ પરિશુધ્યતિ ।
ત્રિક્ષારૈઃ પઞ્ચલવણૈર્વસામૂત્રામ્લકોદ્રવૈઃ

મત્સ્યતૈલઘૃતૈસ્તુલ્યૈઃ કુલુત્થૈઃ કાઞ્જિકાન્વિતૈઃ ।
સપ્તાહં દોલિકાયન્ત્રે વ્યાઘ્રીકન્દગતં પચેત્

<વૈક્રાન્તભસ્મ>
તપ્તવર્ણં તુ વૈક્રાન્તં શુદ્ધિમાયાતિ નિશ્ચિતમ્ ।
હયમૂત્રેણ તત્સેચ્યં તપ્તં તપ્તં દ્વિસપ્તધા

તતશ્ચોત્તરવારુણ્યાઃ પઞ્ચાઙ્ગૈર્ ગોલકે ક્ષિપેત્ ।
રુદ્ધ્વા મૂષાં પુટે પક્ત્વા પુનરુદ્ધૃત્ય ગોલકે

ક્ષિપ્ત્વા રુદ્ધ્વા પુટેદેવં સપ્તધા ભસ્મતાં વ્રજેત્ ।
<વૈક્રાન્તસત્ત્વ (1)>
વૈક્રાન્તસ્ય પલૈકં તુ પલૈકં ટઙ્કણસ્ય ચ

રવિક્ષીરે દિનં ભાવ્યં મર્દ્યં શિગ્રુદ્રવૈર્દિનમ્ ।
ગુઞ્જાપિણ્યાકવહ્નીનાં પ્રતિકર્ષં વિયોજયેત્

અનેન ગુલિકા કૃત્વા કોષ્ઠીયન્ત્રે ધમેદ્દૃઢમ્ ।
શઙ્ખકુન્દેન્દુસઙ્કાશં સત્વં વૈક્રાન્તજં ભવેત્

<વૈક્રાન્તસત્ત્વ (2)>
વૈક્રાન્તં વજ્રકન્દં ચ સમં સ્નુક્પયસા સહ ।
મહિષીનવનીતં ચ સક્ષૌદ્રં મર્દયેદ્દિનમ્

પૂર્વવદ્ધમનાત્સત્વમિન્દ્રગોપનિભં ભવેત્ ।
<વૈક્રાન્તસત્ત્વ (3)>
વન્ધ્યાચૂર્ણં સવૈક્રાન્તં છાયાયાં મર્દયેત્સમમ્

અજામૂત્રૈર્દિનૈકં તુ સત્ત્વં રજતવદ્ભવેત્ ।
<વૈક્રાન્તસત્ત્વ (4)>
મ્રિયતે ઽષ્ટપુટૈર્ગન્ધનિમ્બુકદ્રવસંયુતઃ

સત્ત્વપાતનયોગેન મર્દિતશ્ચ વટીકૃતઃ ।
મૂષાયાં ઘટિકાં ધ્માતો વૈક્રાન્તઃ સત્ત્વમુત્સૃજેત્

<વૈક્રાન્તદ્રુતિ>
શ્વેતવર્ણં તુ વૈક્રાન્તમમ્લવેતસભાવિતમ્ ।
સપ્તાહાન્નાત્ર સન્દેહઃ ખરે ઘર્મે દ્રવત્યલમ્

કેતકીસ્વરસં તુત્થં સૈન્ધવં સ્વર્ણપુષ્પિકમ્ ।
ઇન્દ્રગોપસમં યુક્તં સર્વં ભાણ્ડે વિનિક્ષિપેત્

સપ્તાહં સ્વેદયેત્તસ્મિન્વૈક્રાન્તં દ્રવતાં વ્રજેત્ ।
આયુઃપ્રદશ્ચ બલવર્ણકરોઽતિવૃષ્યઃ પ્રજ્ઞાપ્રદઃ સકલદોષમદાપહારી ।
દીપ્તાગ્નિકૃત્ પવિસમાનગુણસ્તરસ્વી વૈક્રાન્તકઃ ખલુ વપુર્બલલોહકારી

<રાજાવર્ત>
આવર્તમણિરાવર્તો રાજાવર્તોઽનલાહ્વયઃ

રાજાવર્તરસસ્યાથ લક્ષણં કથયામ્યહમ્ ।
વર્ણેન ભ્રમરાભઃ સ્યાદ્ દ્વિઃપ્રકારઃ પ્રકર્મતઃ

એકશ્ચૂર્ણાકૃતિર્જ્ઞેયો દ્વિતીયો ગોલકાત્મકઃ ।
સ્વર્ણબિન્દુસમાયુક્તઃ સ્થિરરાગઃ સ્થિરત્વદઃ

રસદોદ્ભવરાગસ્ય વર્ણોત્કર્ષેઽતિદક્ષિણઃ ।
નાગસ્ય રઞ્જને શ્રેષ્ઠસ્તારે રઞ્જનકર્મણિ

સર્વેષાં ચલરાગાણાં રાગબન્ધનકૃન્મતઃ ।
રાજાવર્તો ઽલ્પરક્તોરુનીલિકામિશ્રિતપ્રભઃ

ગુરુશ્ચ મસૃણઃ શ્રેષ્ઠસ્તદન્યો મધ્યમઃ સ્મૃતઃ ।
નિમ્બુદ્રવૈઃ સગોમૂત્રૈઃ સક્ષારૈઃ સ્વેદિતાઃ ખલુ

દ્વિત્રિવારેણ શુધ્યન્તિ રાજાવર્તાદિધાતવઃ ।
<રાજાવર્તભસ્મ>
લુઙ્ગામ્બુગન્ધકોપેતો રાજાવર્તો વિચૂર્ણિતઃ

પુટનાત્ સપ્તવારેણ રાજાવર્તો મૃતો ભવેત્ ।
<રાજાવર્તસત્ત્વ>
રાજાવર્તમ્ અયઃપાત્રે પાચયેન્માહિષૈર્ઘૃતૈઃ

પયોભિશ્ચ દિનં ચૈકં મિત્રપઞ્ચકમિશ્રિતમ્ ।
રજન્યા પઞ્ચરાત્રેણ પિણ્ડીભૂતં તુ કારયેત્

ખાદિરાઙ્ગારયોગેન કોષ્ઠ્યાં સત્વં વિમુઞ્ચતિ ।
પ્રમેહક્ષયદુર્નામપાણ્ડુશ્લેષ્માનિલાપહઃ

દીપનઃ પાચનો વૃષ્યો રાજાવર્તો રસાયનઃ ।
<ગરુડોદ્ગાર>
સસ્યકો ગરુડોદ્ગારઃ કાલજિદ્ વિષસારકઃ

કાલકૂટવિષં પીત્વા ગરુડઃ સોઢુમક્ષમઃ ।
તદા નિર્ગત્ય તચ્ચઞ્ચોર્ બહુધા સસ્યકોઽભવત્

મહારસઃ સસ્યકઃ સ્યાત્પ્રભાભિઃ પઞ્ચભિર્યુતઃ ।
ધવલો મેચકઃ પીતો હરિતશ્ચાતિલોહિતઃ

અતિસ્થિતો વીતિહોત્રઃ સર્વતઃ સર્વરૂપભાક્ ।
ધવલો હરિતશ્ચૈવ શસ્યતે તારકર્મણિ

લોહિતો મેચકઃ પીતઃ શસ્યતે હેમકર્મણિ ।
સસ્યકઃ સર્વરોગઘ્નો વિષમૃત્યુભયાપહઃ

<વિમલ>
વિમલો નિર્મલઃ સ્વચ્છો વિમલઃ સ્વચ્છધાતુકઃ ।
બાણસંખ્યાભિધં શસ્તં તારહેમ દ્વિધાકૃતઃ

વિમલસ્ત્રિવિધઃ પ્રોક્તો હેમાદ્યસ્તારપૂર્વિકઃ ।
તૃતીયઃ કાંસ્યવિમલસ્તત્ર કાન્ત્યા સ લક્ષ્યતે

વર્તુલઃ કોણસંયુક્તઃ સ્નિગ્ધશ્ચ ફલકાન્વિતઃ ।
મરુત્પિત્તહરો વૃષ્યો વિમલોઽતિરસાયનઃ

પૂર્વો હેમક્રિયાસૂક્તો દ્વિતીયો વૃષ્યકર્મણિ ।
તૃતીયો ભેષજે તેષુ પૂર્વપૂર્વો ગુણોત્તરઃ

<વિમલશુદ્ધિ>
આટરૂષરસે સ્વિન્નો વિમલો વિમલો ભવેત્ ।
કદલીકન્દતોયેન વિમલં પ્રથમં પચેત્

અમ્લવેતસધાન્યામ્લમેષીમૂત્રે તતઃ પચેત્ ।
ડોલાયન્ત્રે ચતુર્યામં શુદ્ધિરેષાં મહોત્તમા

કાર્કોટીમેષશૃઙ્ગ્યુત્થૈર્ દ્રવૈર્ જંબીરજૈર્ દિનમ્ ।
ભાવયેદાતપે તીવ્રે વિમલા શુધ્યતિ ધ્રુવમ્

<વિમલસત્ત્વ>
વિમલં શિગ્રુતોયેન કાંક્ષીકાસીસટઙ્કણૈઃ ।
વજ્રકન્દસમાયુક્તૈર્ભાવયેત્કદલીરસૈઃ

મોક્ષકક્ષારસંયુક્તમન્ધમૂષાગતં ધમેત્ ।
સત્વં ચન્દ્રાર્કસઙ્કાશં પતત્યસ્ય ન સંશયઃ

<પેરોજ>
હરિતાશ્મા ચ પેરોજો વિષારાતિર્હરિન્મણિઃ ।
રસવીર્યવિપાકેષુ સસ્યકસ્ય ગુણાનુગઃ