Language

ENहिગુ
Scripture Library

Ānandakanda · Chapter 2.7

2.7.1

Āk, 2, 7
śrībhairavaḥ /
<brass:: synonyms>
rītiḥ kṣudrasuvarṇaṃ sitakanakaṃ piṅgalaṃ ca pittalakam /
lohitakamārakūṭaṃ piṅgalalohaṃ ca pītakaṃ navadhā

2.7.2

<brass:: subtypes>
rītikā kākatuṇḍīti dvividhaṃ pittalaṃ bhavet /
<brass:: parīkṣā>
saṃtaptā kāñjike kṣiptā tāmrābhā rītikā matā

2.7.3

evaṃ yā jāyate kṛṣṇā kākatuṇḍīti sā matā /
<brass:: parīkṣā:: good quality>
gurvī mṛdvī ca pītākapotābhā sārāṅgī tāḍanakṣamā

2.7.4

susnigdhā masṛṇāṅgī ca rītiretādṛśī śubhā /
śuddhā snigdhā mṛduḥ śītā suraṅgā sūtrapattriṇī

2.7.5

hemopamā śubhāśvatthā jātyā rītiḥ prakīrtitā /
<brass:: parīkṣā:: bad quality>
pāṇḍuḥ pītā kharā rūkṣā barbarā ghaṭṭanākṣamā

2.7.6

pūtigandhā tathā laghvī rītirneṣṭā rasādiṣu /
<rītiguṇāḥ>
rītistiktarasā rūkṣā jantughnī sāsrapittanut

2.7.7

kṛṣṇā kuṣṭhaharā yogāduṣṇavīryā ca śītalā /
<rājarīti:: properties>
kākatuṇḍī kṛtasnehā rājarītiguṇānugā

2.7.8

rājarītistu nirdiṣṭā rītikāsadṛśī guṇaiḥ /
<brass:: medic. properties>
rītikāyugalaṃ rūkṣaṃ satiktaṃ lavaṇaṃ saram

2.7.9

śobhanaṃ pāṇḍuvātaghnaṃ balavīryāyurvardhanam /
rītikā kaṭutiktoṣṇā plīhānāhanibarhaṇī

2.7.10

rūkṣā kaphāsrapittaṃ ca hanyātsvādu prayojitā /
<rājarīti:: synonyms>
rājarītiḥ kākatuṇḍī rājaputrī maheśvarī

2.7.11

brāhmaṇī brahmarītiśca kapilā piṅgalāpi ca /
<kāṃsya>
kāṃsyaṃ saurāṣṭrikaṃ ghoṣaṃ kaṃsīyaṃ vahnilohakam

2.7.12

dīptalohaṃ ghoṣayuṣyaṃ dīptakaṃ ca navāhvayam /
<bronze:: production>
aṣṭabhāgena tāmreṇa dvibhāgakuṭilena ca

2.7.13

vidrutena bhavetkāṃsyaṃ tatsaurāṣṭrabhavaṃ śubham /
<bronze:: parīkṣā:: good quality>
tīkṣṇaśabdaṃ mṛdu snigdham īṣacchyāmalaśubhrakam

2.7.14

nirmalaṃ dāharaktaṃ ca ṣoḍhā kāṃsyaṃ praśasyate /
śvetadīptaṃ mṛdujyoti śabdāḍhyaṃ snigdhanirmalam

2.7.15

ghanāgnisahasūtrāṅgaṃ kāṃsyamuttamamīritam /
<bronze:: parīkṣā:: bad quality>
tatpītaṃ dahane tāmraṃ ghanaṃ rūkṣaṃ ghanāsaham

2.7.16

mandanādaṃ gatajyoti saptadhā kāṃsyam utsṛjet /
<bronze:: medic. properties>
ghṛtamekaṃ vinā cānyatsarvaṃ kāṃsyagataṃ nṛṇām

2.7.17

bhuktamārogyasukhadaṃ hitaṃ sātmyakaraṃ tathā /
kāṃsyaṃ tu laghutiktoṣṇaṃ lekhanaṃ dṛkprasādanam

2.7.18

kṛmikoṣṭhaharaṃ vātapittaghnaṃ bhojane hitam /
<vartaloha>
vartalohaṃ vartatīkṣṇaṃ vartakaṃ lohasaṃkaraḥ

2.7.19

nīlikā nīlalohaṃ ca lohakaṃ vaṭṭalohakam /
kāṃsyārkarītilohāhijātaṃ tadvartalohakam

2.7.20

tadeva pañcalohākhyaṃ lohavidbhirudāhṛtam /
tadbhāṇḍasādhitaṃ sarvamanyavyañjanapūrvakam

2.7.21

amlena varjitaṃ cātidīpanaṃ pācanaṃ śubham /
<vartalohaśuddhimāraṇam>
drutamaśvajale kṣiptaṃ vartalohaṃ viśudhyati

2.7.22

mriyate gandhatālābhyāṃ puṭitaṃ vartalohakam /
teṣu teṣu vibhāgeṣu yojanīyaṃ yathāvidhi

2.7.23

vartalohaṃ kaṭūṣṇaṃ ca tiktaṃ ca śiśiraṃ tathā /
kaphajitpittaśamanaṃ madhuraṃ dāhamehanut

2.7.24

rūkṣaṃ rucyaṃ kṛmighnaṃ ca netryaṃ malaviśodhanam /
<pittalādīnāṃ śodhanabhasmavidhiḥ>
trikṣāraṃ pañcalavaṇaṃ saptadhāmlena bhāvayet

2.7.25

kāṃsyāraghoṣapatrāṇi tena kalkena lepayet /
ruddhvā puṭedgajapuṭe śuddhimāyāti nānyathā

2.7.26

tāmravanmāraṇaṃ teṣāṃ kṛtvā sarvatra yojayet /
mṛtāni lohānyamṛtībhavanti nighnanti yuktāni mahāmayāṃśca /
abhyāsayogāddṛḍhadehasiddhiṃ kurvanti rugjanmajarāvināśam

2.7.27

nāgena svarṇaṃ rajataṃ ca tāpyaiḥ gandhena tāmraṃ śilayā ca nāgam /
tālena vaṅgaṃ trividhaṃ tu lohaṃ nārīpayo ghnanti ca hiṅgulena

2.7.28

tathābhrasatvaṃ balinopalohaṃ vajreṇa sūtaṃ vinihanti sadyaḥ

2.7.29

<abhrakasattva>
vajrābhrakasya satsatvaṃ vakṣyāmi śṛṇu bhairavi /
caturdhābhrakasatvaṃ syātkaṭhinaṃ mṛdulaṃ drutiḥ

2.7.30

bījaṃ ca guṇavajjñeyaṃ tatkramād uttarottaram /
<sattvapātanāyābhrakasiddhiḥ>
dhānyābhrakaṃ ravikṣīre gharme sthāpyaṃ dināvadhi

2.7.31

tacchlakṣṇaṃ peṣayetpaṭṭe śarāve taṃ nirodhayet /
samyak pacedgajapuṭe ravikṣīre pacetpunaḥ

2.7.32

mardanaṃ puṭapākaṃ ca kuryādevaṃ tu saptadhā /
tathā jambīranīre ca niculasya rase tathā

2.7.33

etat siddhaghanaṃ śreṣṭhaṃ niścandraṃ sattvapātane /
ghanamārakasārair vā vyastair vātha samastakaiḥ

2.7.34

piṣṭvā dhānyābhrakaṃ ślakṣṇaṃ ruddhvā gajapuṭe pacet /
lākṣāgugguludagdhorṇāsarjasarjarasaṃ paṭu

2.7.35

śaśāsthi kṣudramatsyāśca haridrā mitrapañcakam /
pañcamāhiṣakaṃ cāpi bhallātaṃ ca samaṃ samam

2.7.36

sarvatulyaṃ siddhaghanaṃ niścandraṃ peṣayeddinam /
tatsarvaṃ tena vaṭakāḥ kāryāste karṣamātrakāḥ

2.7.37

koṣṭhīyantre dhamedgāḍhamaṅgāraiḥ khadirodbhavaiḥ /
triyāmadhamanād eva sattvaṃ patati nirmalam

2.7.38

kaṭhinaṃ sūkṣmaravakaṃ kācaṭaṅkaṇavarjitam /
trivāramevaṃ kurvīta tatkiṭṭaiḥ sattvapātane

2.7.39

<abhrakamṛdusattva (1)>
punaranyaṃ pravakṣyāmi mṛdusattvaṃ sureśvari /
gugguluṃ ṭaṅkaṇaṃ guñjāṃ sarjasarjarasaṃ guḍam

2.7.40

kṣudramīnaṃ yavakṣāraṃ kācapiṇyākasūraṇam /
bhūlatā triphalā vahniḥ kṣīrakandaṃ punarnavam

2.7.41

dhuttūraṃ lāṅgalī pārā balā gandhakasevakam /
gokṣīraṃ pañcalavaṇaṃ sarvaṃ ca dviguṇaṃ madhu

2.7.42

ṣaḍbindu kṣudraśaṃbūkamasthīni śaśakasya ca /
pārāvatamalaṃ tryūṣamindragopaṃ saśigrukam

2.7.43

godhūmasarṣapaṃ tāpyaṃ chāgakṣīreṇa mardayet /
evaṃ vyastaṃ samastaṃ vā yāmamātreṇa marditam

2.7.44

asya piṇḍasya bhāgaikaṃ dvibhāgaṃ siddham abhrakam /
pañcamāhiṣabhāgaikaṃ sarvamekatra loḍayet

2.7.45

karṣābhā vaṭikāḥ kāryāḥ kiṃcicchāyāviśoṣitāḥ /
khadirāṅgārasaṃtapte koṣṭhīyantre kṣipetkṣipet

2.7.46

ghuṭīpañcakapañcaiva vaṅkanāle dhameddṛḍham /
mṛdusattvaṃ bhavecchubhraṃ rugjarāmṛtyunāśanam

2.7.47

trivāramevaṃ kurvīta tatkiṭṭaṃ sattvapātanam /
anena kramayogena kāntasasyakamākṣikam

2.7.48

kaṭhinoparasāścānyaiḥ śuddhā bhūnāgamṛttikā /
muñcanti drutisaṅghātaṃ gṛhṇantīmaṃ pṛthakpṛthak

2.7.49

<abhrakamṛdusattva (2)>
abhrasatvaṃ samādāya samāṃśaṃ kācaṭaṅkaṇam /
dattvā dattvā trivāraṃ tadvajramūṣāgataṃ dhamet

2.7.50

amlavargaṃ snuhīpatraṃ bimbībījaṃ savalkalam /
kalkayettatra saṃtaptaṃ saptavāraṃ niṣecayet

2.7.51

mṛdu śubhraṃ bhavet tasya rugjarāmṛtyunāśanam /
<abhrakamṛdusattvam (3)>
siddhābhraṃ daśabhāgaṃ syācchuddhabhāgaṃ tribhāgakam

2.7.52

ṭaṅkaṇaṃ mākṣikaṃ sūtaṃ bhāgaikaṃ ca suśodhitam /
ūrṇāsarjayavakṣāraṃ bhāgaṃ bhāgaṃ vimiśrayet

2.7.53

mardyaṃ mūtrāmlavargābhyāṃ yathā proktaṃ dināvadhi /
ajāpañcāṅgasaṃyuktaṃ pūrvavat sattvapātanam

2.7.54

kṛtvādāya mṛtaṃ sākṣānnirmalaṃ mṛdu jāyate /
<abhrakabījapāka>
bījapākaṃ pravakṣyāmi ghanasyaitatparaṃ hitam

2.7.55

siddhābhrakaṃ śatapalaṃ svarṇarūpyārkakāntakam /
rasatrigandhamākṣīkaṃ vimalābhūlatādrijam

2.7.56

nīlāñjanaṃ ca kaṅkuṣṭhaṃ kāsīsaṃ daradaṃ tathā /
pratyekaṃ daśaniṣkaṃ syāttato gairikaṭaṅkaṇam

2.7.57

indragopaṃ guḍaṃ guñjā madhu sarpiśca gugguluḥ /
sarjakṣāro yavakṣāro matkuṇā navapañcakam

2.7.58

kṣudramīnaśaśāsthīni māhiṣaṃ śṛṅgamālakam /
pṛthakpṛthakpañcamūlaṃ pañcamāhiṣaṃ mardayet

2.7.59

teṣāṃ ca vaṭikā kāryā kiṃcicchāyāviśoṣitā /
pūrvavat pātayet sattvaṃ rugjarādainyamṛtyuhṛt

2.7.60

bījasatvamidaṃ śreṣṭhaṃ vaidye vāde rasāyane /
<abhrakasattvanirmalīkaraṇa>
nirmalīkaraṇaṃ vakṣye ghanasatvasya pārvati

2.7.61

tatsatvaṃ kaṇaśaḥ kṛtvā mitrapañcakasaṃyutam /
mūṣāyāṃ tadvinikṣipya kācaṃ tadadharottaram

2.7.62

ruddhvā haṭhāgnau dhamayetkhadirāṅgārayogataḥ /
evaṃ krameṇa dhamayetsaptadhā nirmalaṃ bhavet

2.7.63

sasatvaṃ nirmalībhūtaṃ lohakhalve vicūrṇayet /
mardayet triphalākvāthair yāmaṃ gharme viśoṣayet

2.7.64

pākaṃ puṭaṃ ca vidhivatkuryādevaṃ punaḥ punaḥ /
catvāriṃśatpuṭaṃ kuryādevaṃ mārkavajairdravaiḥ

2.7.65

pṛthakpañcāmṛtaiḥ pañcapuṭaṃ cekṣurasais tridhā /
udayādityasaṅkāśaṃ ghanasatvaṃ susiddhidam

2.7.66

<abhrakasattvasindūravidhi (1)>
cūrṇīkuryāllohakhalve nirmalīkṛtamabhrakam /
niṣkāṇāṃ śatakaṃ tasmin niṣkaikaṃ gandhakaṃ kṣipet

2.7.67

peṣayeddinamekaṃ tu kumārīrasayogataḥ /
yāmaṃ tattāpayed gharme tato gajapuṭe pacet

2.7.68

evaṃ śatapuṭaṃ kuryādgandhaṃ dadyātpunaḥ punaḥ /
sindūrapāṭalacchāyam abhrasatvaṃ bhavecchive

2.7.69

<abhrakasattvasindūravidhi (2)>
ghanasatvaṃ suvimalaṃ lohakhalve vicūrṇayet /
śataniṣkaṃ tatastasmin niṣkārdhaṃ mākṣikaṃ kṣipet

2.7.70

arkakṣīrairdinaṃ mardya ruddhvā gajapuṭe pacet /
evaṃ śatapuṭaṃ kuryānmākṣīkaṃ ca puṭe puṭe

2.7.71

etatsyāt sattvasindūraṃ rugjarāmṛtyunāśanam /
<abhrakasattvasindūravidhi (3)>
tatsatvaṃ ravakānhitvā lohakhalve subuddhimān

2.7.72

mardayellohadaṇḍena varākvāthasamanvitam /
yāmamātraṃ khare gharme sthāpayellohapātragam

2.7.73

sthālīpākaṃ kharaṃ kṛtvā rātrau gajapuṭe pacet /
evaṃ saptapuṭaṃ kuryānmārkavasvarasaistathā

2.7.74

kumārīsvarasaistadvaccitramūlarasaistathā /
nīlīpatrarasaistadvatpunarnavarasaistathā

2.7.75

meghanādadravaiḥ sapta kvāthairvaṭajaṭodbhavaiḥ /
evaṃ susūkṣmacūrṇaṃ tu śatāṃśaṃ gandhakaṃ kṣipet

2.7.76

mardayedāranālena gharme sthālyāṃ puṭe pacet /
evaṃ daśadinaṃ kuryāt punastāpyaṃ śatāṃśataḥ

2.7.77

kṣiptvāranālaiḥ saṃmardya gharme sthālyāṃ puṭe pacet /
evaṃ daśadinaṃ kuryātpunaḥ pañcāmṛtaiḥ pacet

2.7.78

pañcapañcekṣujarasaiḥ pañcadhā puṭamācaret /
sindūrābhe'bhrabhasite nikṣipecchuddhahiṅgulam

2.7.79

viṃśatyaṃśaṃ ghanasyātha stanyaiḥ saṃmardya saṃpuṭe /
ruddhvātha bhūdhare yantre kṣiptvā laghupuṭaṃ vidhet

2.7.80

evaṃ viṃśatpuṭaṃ kuryād dattvā dattvātha hiṅgulam /
anena kramayogena satvaṃ sindūrasannibham

2.7.81

ayaṃ sāmānyasaṃskāro viśeṣastu nigadyate /
yadyadrogaharair dravyais tattadrogaharaṃ bhavet

2.7.82

<abhrakasattvasindūravidhi (4)>
ghanasatvaṃ suvimalaṃ lohakhalve vicūrṇayet /
muṇḍīpatrarasair mardyaṃ dinaṃ gajapuṭe pacet

2.7.83

evaṃ daśapuṭaṃ kāryaṃ nirguṇḍīsvarasaistathā /
tathā vaṭajaṭākvāthaiḥ peṭārīmūlajai rasaiḥ

2.7.84

kakubhasya rasaistadvajjambūtvaksvarasaistathā /
evaṃ ṣaṣṭipuṭaṃ kāryaṃ tatastasminvinikṣipet

2.7.85

viṃśatyaṃśena daradaṃ stanyaiḥ saṃmardayed dinam /
tatastatsampuṭe ruddhvā bhūdhare tu puṭaṃ laghu

2.7.86

evaṃ viṃśatidhā kuryātsindūrābhaṃ bhaveddhruvam /
<sthālīpāka>
sthālīpākastridhā prokto mṛdur madhyaḥ kharātmakaḥ

2.7.87

paṅkotkarasamaḥ pūrvaḥ piṇḍapākastu madhyamaḥ /
tṛtīyaḥ kharapākaḥ syād vālukāsadṛśaḥ priye

2.7.88

sthālīpāko rase yuktaḥ saṃyukto daradena vā /
mṛdumadhyamapākābhyāṃ kartavyo bhūdhare tataḥ

2.7.89

kṣiptvā laghupuṭe deyaṃ rasahiṅgulavarjitaḥ /
kharapākaḥ prakartavyo vidhirgajapuṭe pacet

2.7.90

<lohabhasmanāmamṛtīkaraṇavidhiḥ>
sarveṣāṃ māritānāṃ ca lohānāmabhrakasya ca /
vakṣyāmi paramaṃ guhyamamṛtīkaraṇaṃ śṛṇu

2.7.91

triphalotthakaṣāyasya bhāgānādāya ṣoḍaśa /
goghṛtasya palānyaṣṭau mṛtābhrakapalāndaśa

2.7.92

ekīkṛtvā lohapātre pācayenmṛduvahninā /
drave jīrṇe samādāya sarvayogeṣu yojayet

2.7.93

anupānaṃ vinā hyabhraṃ jarāmṛtyurujāpaham /
yojayedanupānairvā tattadrogaharaṃ bhavet

2.7.94

kaṭhinasyābhrasatvasya sindūraṃ palitaṃ valim /
indriyāṇāṃ paṭutvaṃ ca patrābhrakaguṇā api

2.7.95

mṛdusatvasya sindūraṃ sarvāmayanibarhaṇam /
valīpalitadāridryamṛtyughnaṃ surasāyanam

2.7.96

tridoṣaśamanaṃ saumyaṃ dīpanaṃ pācanaṃ śubham /
nihanti jvarajālaṃ ca grahaṇīmatisārakam

2.7.97

aśmarīṃ mūtrakṛcchraṃ ca kṣayaṃ pāṇḍuhalīmakam /
durnāmamehakuṣṭhāni vātajān pittajānapi

2.7.98

kaphajāndustarānrogān vidradhyādivraṇānapi /
nānāvidhāni śūlāni puṃstrīvandhyatvabhañjanam

2.7.99

yadyadrogaharair yogais tattadroganibarhaṇam /
pārade ye guṇāḥ santi bījasatve'pi te guṇāḥ

2.7.100

<maṇḍūra, śuddhi>
akṣāṅgārairdhamet kiṭṭaṃ lohajaṃ tadgavāṃ jalaiḥ /
secayedakṣapātrāntaḥ ṣaḍvāraṃ ca punaḥ punaḥ

2.7.101

maṇḍūro'yaṃ samākhyātaḥ śuddhaṃ ślakṣṇaṃ niyojayet /
gomūtre triphalā kvāthyā tatkvāthe secayecchanaiḥ

2.7.102

<maṇḍūrabhasma>
lohakiṭṭaṃ sutaptaṃ ca yāvacchīryati tatsvayam /
tacchīrṇaṃ grāhayetpeṣyaṃ maṇḍūraṃ yaṃ prayojayet

2.7.103

ye guṇā mārite muṇḍe te guṇā muṇḍakiṭṭake /
tasmātsarvatra maṇḍūraṃ rogaśāntyai prayojayet

2.7.104

kiṭṭāddaśaguṇaṃ muṇḍaṃ muṇḍāttīkṣṇaṃ śatonmitam /
tīkṣṇāllakṣaguṇaṃ kāntaṃ bhakṣaṇāt kurute guṇam

2.7.105

maṇḍūraṃ pāṇḍuśoṣārśograhaṇīkāmalāpaham /
sarvaśūlapramehaghnaṃ dīpanaṃ paramaṃ hitam

2.7.106

śītaṃ tiktaṃ kaṣāyāmlaṃ hṛdrogaplīhanāśanam /
<rasādimāraṇāyadravyamānam>
rasendraṃ śodhayeddevi palānāṃ dvisahasrakam

2.7.107

sahasraṃ vā śataṃ vāpi pañcāśadvā tadardhakam /
na kuryādrasakarmāṇi hīnaṃ vai pañcaviṃśateḥ

2.7.108

lohasya pacanaṃ triṃśatpalādūrdhvaṃ na kārayet /
arvāk pañcapalāddevi ghanasatvaṃ tathā pacet

2.7.109

svarṇaṃ pañcapalād ūrdhvaṃ palādarvāṅna śodhayet /
tathā rūpyaṃ ca tāmraṃ ca śodhayenmārayet priye

2.7.110

lohavadghanasatvaṃ ca ghanapatraṃ tathaiva ca /
hīnaṃ pañcapalādūrdhvaṃ na kuryātpalaviṃśateḥ

2.7.111

drāvaṇaṃ śodhanaṃ devi māraṇaṃ nāgavaṅgayoḥ /
vajraṃ niṣkādadhaścordhvaṃ na kuryācchodhanaṃ mṛtim

2.7.112

padmarāgādiratnāni tathā kuryātsureśvari

Original text: Ānandakanda · Edition: S.V. Radhakrishna Sastri, Srirangam: Sri Vilasam Press, 1952. · Data entry Oliver Hellwig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc