Language

ENहिગુ
Scripture Library

Ānandakanda · Chapter 1.20

1.20.1

Āk, 1, 20
<yogarasāyanam>
śrībhairavī /
devadeva kṛpāmbhodhe kālakandarpanāśana /
aṣṭamūrte mahāmūrte pañcakṛtyaparāyaṇa

1.20.2

prapañcitaṃ jagatsarvaṃ tryambaka tripurāntaka /
jaṭākalitabhogīndraphūtkāraklāntacandramaḥ

1.20.3

sūryenduvahninayana smerapañcānana prabho /
kuṇḍalāhiphaṇāratnadyotamānakapolabhūḥ

1.20.4

kundāgradantasubhagapallavādharaśobhita /
hālāhalāsitagala saptabhogīndrabhūṣaṇa

1.20.5

mahāhivalayaprodyadaṣṭādaśabhujojjvala /
sarvadivyāyudhopeta varavyāghrājināṃbara

1.20.6

namatsurāsurādhīśamakuṭotpalaraśmibhiḥ /
nīrājitapadadvandva yogijanmajarāpaha

1.20.7

saccidānandavibhava prasanna karuṇāmbudhe /
oṅkāragamya vimalātarkyācintyāprameya bhoḥ

1.20.8

stotā stutyaḥ stutistvaṃ hi kartā kāryaṃ ca kārakaḥ /
sarvo'pi hi tvamevāsi prasīda parameśvara

1.20.9

tvanmāyayā jagatsarvaṃ sṛṣṭaṃ trātaṃ hataṃ tathā /
tvaṃ bhūstvamāpastvaṃ vahnistvaṃ vāyustvaṃ nabhaḥ śaśī

1.20.10

ravistvaṃ paramātmā tvaṃ guṇāstvaṃ prakṛtistathā /
puruṣastvaṃ manastvaṃ ca buddhiścittamahaṃkṛtiḥ

1.20.11

rasāyanaṃ ca sakalamākhyātuṃ ca savistaram /
ājñāpayāhaṃ yadi te hṛdyā prāṇapriyā vibho

1.20.12

jīvanmuktiḥ kathaṃ nātha yogarūpaṃ ca kīdṛśam /
anugṛhṇīṣva deveśa sukhopāyaṃ bhavāpaham

1.20.13

śrutvā stutiṃ smitamukho bhairavaḥ parayā mudā /
uvāca devīṃ kalyāṇīṃ parvatādhipanandinīm

1.20.14

śrībhairavaḥ /
sādhu sādhu mahāmāye sarvaṃ vetsi sanātane /
tathāpi pṛcchasīśāni lokānāṃ hitakāmyayā

1.20.15

pravakṣyāmi samāsena sāvadhānaṃ śṛṇu priye /
tvatto'nyā vallabhā kā me rahasyārthavibhāṣaṇe

1.20.16

<jīvanmuktalakṣaṇam>
śṛṇu vakṣyāmi deveśi jīvanmuktasya lakṣaṇam /
kāmaṃ krodhaṃ bhayaṃ lobhaṃ madaṃ mohaṃ ca matsaram

1.20.17

mānaṃ lajjāṃ kulaṃ śīlaṃ kutsāṃ dambhaṃ ca vañcanām /
avidyāṃ jaḍatāṃ garvaṃ śītamuṣṇaṃ tathātapam

1.20.18

vātaṃ sukhaṃ ca duḥkhaṃ ca pāpaṃ puṇyaṃ hitāhitam /
tāpatrayaṃ putramitrakalatrādīni yastyajet

1.20.19

na saktaḥ sarvaviṣaye tattvacintāparāyaṇaḥ /
padmapatram ivāmbhobhir nirliptahṛdayo bhavet

1.20.20

maitrīkṛtātaṭopekṣāmadaitair maṇḍitāśayaḥ /
aihikāmuṣmikasukhaprāptikāryāviraktadhīḥ

1.20.21

nityānityavivekajño hyantaḥkaraṇanigrahaḥ /
jarāmaraṇahīnaśca śivasāmarasātmavān

1.20.22

jīvanmuktaḥ sa vijñeyastīrṇasaṃsārasāgaraḥ /
devadaityādibhirvandyaḥ sa sevyaḥ sa guruḥ śivaḥ

1.20.23

yathāhaṃ sarvalokeṣu pūjanīyo maheśvari /
tathāsau sarvalokeṣu sarvaiḥ sampūjyate sadā

1.20.24

dehānteṣu tu muktiryā prāṇināṃ sāprayojanā /
dehānte dehinaḥ sarve muktiṃ yānti na saṃśayaḥ

1.20.25

bhagasaṃdrāvaṇānmuktir bhavecced gardabhādayaḥ /
pakṣiṇo vṛṣabhā meṣāḥ kiṃ muktāstripurāmbike

1.20.26

retoviṇmūtrasevāyāṃ yadi muktirbhavetpriye /
kapiśca sūkarādyāśca kathaṃ muktā bhavanti te

1.20.27

na kevalāmaratvācca na śivatvādbhavettathā /
taddvayor melanācca syājjīvanmuktiriyaṃ smṛtā

1.20.28

sarvasminsamaye śāstre muktirastyantakālajā /
na dṛśyate karāntasthamaṇivatsā ca śāmbhavi

1.20.29

atigopyamavācyaṃ yaddevānāmapi durlabham /
kathayiṣyāmi deveśi dehasthairyaṃ sadātanam

1.20.30

<jīvanmuktisādhakaśarīrasthairyasaṃpādanopāyaḥ; yogasiddhiḥ>
śivatvaṃ khecaratvaṃ ca sarvasiddhipradaṃ śubham /
dehaṃ vinā na kiṃcit syāddeho'yaṃ sarvasādhanam

1.20.31

tasmāddehaṃ prayatnena rakṣayetsarvataḥ sadā /
dehapāte dharmanāśo dharmanāśe kriyācyutiḥ

1.20.32

kriyācyutau kuto yogo yogabhraṃśe na cidbhavet /
cidabhāve kuto mokṣo mokṣe bhraṣṭe na kiṃcana

1.20.33

anyopāyaśatenāpi na deho dhāryate sadā /
pāradaḥ pavanaśca syātsarvasiddhida uttamaḥ

1.20.34

saṃmūrchitau mṛtau baddhāvubhau pavanapāradau /
kramādrogaharau nityaṃ mṛtyughnau khecarapradau

1.20.35

rasaḥ pūrvaṃ mayā khyāto'dhunā vāyuḥ praśasyate /
vāyoḥ saṃdhāraṇājjñānaṃ jñānānmokṣaḥ prajāyate

1.20.36

sarveṣāṃ dehamūlaṃ syāttatsthairye pavanaḥ prabhuḥ /
parasmādakṣarāttasmādākāśaṃ samabhūttataḥ

1.20.37

vāyustasmācca dahanastasmādāpastato mahī /
eteṣāṃ pañcabhūtānāmakṣaraṃ kāraṇaṃ param

1.20.38

vyoma śabdātmakaṃ vāyuḥ śabdasparśātmako bhavet /
vahniḥ śabdasparśarūpamayaḥ salilamucyate

1.20.39

śabdarūpasparśarasātmakaṃ bhūmirviśeṣataḥ /
śabdarūparasasparśagandharūpā bhavet priye

1.20.40

bhūvāyvagnyanilākāśādhiṣṭhātryaścaiva devatāḥ /
brahmā viṣṇuśca rudraśca maheśvarasadāśivau

1.20.41

bhūmir naṣṭāmbusaṃmagnā tāśca grastā mahāgninā /
sa ca caṇḍasamīreṇa śamitaḥ so'pi pārvati

1.20.42

vyomni līnaḥ kramāt tasmād ākāśād udbhavanti te /
antarbahiḥ sthitaṃ vyāptaṃ nirādhāraṃ nirāśrayam

1.20.43

ākāśaṃ cetasā dhyāyan pracchindyād bhavabandhanam /
jagatprāṇamayaṃ vāyuṃ cidānandapradaṃ jalam

1.20.44

niścalīkurute yuktyā vāyuvatsyātsa khecaraḥ /
anantārkāgnisaṃdīptaṃ dahantaṃ jagatāṃ trayam

1.20.45

tejo dhyātvā svahṛdaye nāgninā sa tu bādhyate /
sudhātaraṅganikaraplāvyamānamahītalam

1.20.46

aptattvaṃ bhāvayan svānte vāri taṃ na hi bādhate /
abhūtalacarākrāntaṃ bhūtalaṃ bhūtasaṃplavam

1.20.47

hṛdaye bhāvayannityaṃ tasya no pārthivaṃ bhayam /
yadyadbhāvayate citte tattadrūpam avāpnuyāt

1.20.48

yathāgnitvaṃ vrajet kāṣṭhaḥ kīṭo bhramaratāṃ yathā /
<yogāṅgāni>
āsanaṃ prāṇaniyamaḥ pratyāhāraśca dhāraṇā

1.20.49

dhyānaṃ samādhiḥ ṣoḍhā syuryogāṅgāni krameṇa ca /
<1. āsanavidhiḥ>
caturaśītilakṣāṇi hyāsanāni bhavanti hi

1.20.50

teṣu mukhyāsane dve ca siddhapadmāsane smṛte /
<siddhāsanam>
svayoniṃ pādamūlena caikena ghaṭayed dṛḍham

1.20.51

anyaccaraṇamūlaṃ ca mehanopari vinyaset /
avakrāṅgaḥ samāsīno vaśībhūtendriyaḥ priye

1.20.52

niścalākṣo bhruvormadhyaṃ paśyanniścalamānasaḥ /
siddhāsanamidaṃ jñeyaṃ muktimārgapradāyakam

1.20.53

<padmāsanam>
dakṣiṇorau padaṃ vāmaṃ vāmorau dakṣiṇaṃ padam /
vinyasya karayugmena pṛṣṭhabhāgagatena ca

1.20.54

viparītena cāṅguṣṭhaṃ vāmaṃ vāmakareṇa ca /
dakṣiṇaṃ dakṣiṇenaiva dṛḍhaṃ dhṛtvā nijorasi

1.20.55

vinyasya cubukaṃ dhyāyennāsāgraṃ saṃyatendriyaḥ /
etatpadmāsanaṃ khyātaṃ sarvaroganibarhaṇam

1.20.56

<2. prāṇāyāmaḥ; ajapāmudrā>
ādhāraṃ tu gudasthāne caturdalasaroruham /
vādisāntākṣaropetaṃ bālāruṇasamaprabham

1.20.57

svādhiṣṭhānaṃ ṣaḍdalābjaṃ bādilāntākṣarānvitam /
vidyutprabhaṃ tato devi ratnābhaṃ maṇipūrakam

1.20.58

ḍādiphāntārṇasaṃyuktaṃ nābhau dalaśatātmakam /
anāhataṃ suvarṇābhaṃ dvādaśacchadapaṅkajam

1.20.59

hṛdaye kādiṭhāntārṇaṃ viśuddhistu praśasyate /
ṣoḍaśāraṃ mahāpadmaṃ ṣoḍaśasvarabhūṣitam

1.20.60

ājñācakraṃ dvayadalaṃ padmahastavirājitam /
śvetamevaṃ kramāddevi ṣaṭcakraṃ samudāhṛtam

1.20.61

nābher adhastānmeḍhrasyopariṣṭāt kanda ucyate /
vihaṃgamāṇḍasaṅkāśastatra nāḍīsamudbhavaḥ

1.20.62

saptatidvisahasrāḥ syustāsu mukhyā daśa smṛtāḥ /
iḍā ca prathamā nāḍī piṅgalā ca dvitīyakā

1.20.63

suṣumnā ca tṛtīyā syādgāndhārī ca caturthikā /
pañcamī hastijihvā syātṣaṣṭhī pūṣā tarasvinī

1.20.64

saptamyalambuṣā nāḍī cāṣṭamī ca kuhūḥ smṛtā /
navamī śaṅkhinī caiva daśamī ca krameṇa hi

1.20.65

etāstu prāṇavāhinyo vāyavastu japāḥ smṛtāḥ /
prāṇāpānau tathā vyānodānau caiva samānakaḥ

1.20.66

nāgaḥ kūrmaśca kṛkalo devadatto dhanañjayaḥ /
sarveṣu nāḍīcakreṣu vartante daśa vāyavaḥ

1.20.67

vāmadakṣiṇamārgābhyāmadha ūrdhvaṃ ca cañcalāḥ /
prāṇāpānavaśo jīvaḥ pradhāvati na dṛśyate

1.20.68

hastābhyāmāhato bhūmau kanduko na sthiro yathā /
prāṇāpānaparikṣiptastathā jīvo'pi na sthiraḥ

1.20.69

prāṇāpānasamākarṣe tathā prāṇamapānataḥ /
bahirgacchaddhakāreṇa sakāreṇāntarāviśet

1.20.70

haṃsaḥ so'haṃ manumamuṃ sadā jīvo japet priye /
ekaviṃśatsahasraṃ ca ṣaṭśatādhikamīśvari

1.20.71

haṃsamantrasya saṃkhyā syādahorātreṇa sarvadā /
haṃsākhyo'yaṃ mahāmantro hyajapeti prakīrtitaḥ

1.20.72

japākhyeyaṃ ca gāyatrī yamikaivalyadāyinī /
etatsamaṃ tapo jñānaṃ japaḥ puṇyaṃ na kiṃcana

1.20.73

anuccāryā hyavarṇā ca kuṇḍalinyāḥ samudbhavā /
prāṇasaṃcāriṇī hyeṣā jñātavyā yogibhiḥ sadā

1.20.74

mātā kuṇḍalinī śaktiḥ kandādūrdhvaṃ pratiṣṭhitā /
aṣṭadhā parivṛttā ca prasuptabhujagākṛtiḥ

1.20.75

brahmadvāramukhaṃ sā tu svamukhena pidhāya ca /
tāṃ ca prabodhayedādau vahniyogena pārvati

1.20.76

vāyunā manasā sārdhaṃ madhyanāḍyā vrajecchive /
haṭhādākuñcanād brahmadvāram udghāṭayettu sā

1.20.77

yathā nayedguṇaṃ sūcī tadvad brahmabilaṃ tu sā /
sukhaṃ padmāsanāsīnaḥ pāṇī cottānitau priye

1.20.78

aṅkamadhye nidhāyaiva cubukaṃ vakṣasi nyaset /
dṛḍhaṃ gudamukhaṃ gāḍham ākuñcyāpānarandhrakam

1.20.79

muhurmuhurvāyumūrdhvaṃ cālayettvaritaṃ priye /
prāṇaṃ muñcankuṇḍalinyāḥ prabhāvānmokṣavartmajam

1.20.80

upaiti satprabodhaṃ ca devānāmapi durlabham /
tadodbhūtaiḥ śramajalaiḥ svāṅgāni parimārjayet

1.20.81

kṣīrāhārī mitānnāśī kaṭvamlalavaṇaṃ tyajet /
jitendriyo brahmacārī kuṭīsthaḥ karmavarjitaḥ

1.20.82

evamabhyāsanirato vatsarātsiddhimeti saḥ /
<prāṇāyāme mudrāḥ>
jālandharaṃ mūlabandham oḍḍīyāṇaṃ ca khecarīm

1.20.83

mahāmudrāṃ ca yaḥ kuryātsa bhaveddehasiddhibhāk /
eṣāṃ vakṣye lakṣaṇāni gopyāni tava śāmbhavi

1.20.84

<jālandharabandhaḥ>
jālandharaṃ kaṇṭhasirāsamūhānāṃ ca bandhanam /
kṛtvādho namayitvā kaṃ tadā syandati mūrdhataḥ

1.20.85

nabhastaḥ syandamānā ca sudhā dogdhau patenna ca /
na dhāvati maruttatra karṇasaṃkocane kṛte

1.20.86

karṇāmayasamūhaghnaṃ mṛtyughnaṃ tatparaṃ bhavet /
<mūlabandhaḥ>
mūlabandhaṃ pārṣṇibhāgādyonisthānaṃ prapīḍayet

1.20.87

gudamākuñcayedyogī nayedūrdhvam apānakam /
evaṃ kṛte mūlabandhe kṣīyate malamūlakam

1.20.88

prāṇāpānau ca saṃyuktau syātāṃ vṛddho'pi yauvanam /
prāpnuyānmūlabandhena mṛtyuthopi vivasvatām

1.20.89

<oḍyāṇabandhaḥ>
oḍḍiyāṇe nābhivivaramūrdhvaṃ jaṭhare dṛḍham /
ākṛṣya paścimaṃ tānaṃ bandhayetpavanastadā

1.20.90

viśrāntaḥ syānmahāmāye coḍyāṇo 'yaṃ prakīrtitaḥ /
mṛtyudāvānalo dīpto jarārogābdhivāḍabaḥ

1.20.91

<khecarīmudrā>
āsyāntarvivare jihvāṃ tālurandhre praveśayet /
viparītāṃ bhruvormadhye paśyenniścalayā dṛśā

1.20.92

eṣā hi khecarī mudrā gopanīyātidurlabhā /
jihvā tu khagatā yasmānmanaścarati khe tataḥ

1.20.93

khecarīti prasiddheyaṃ mṛtyurogajarāpahā /
nidrā kṣudhā tṛṣā nāsti khecaryā mudritasya ca

1.20.94

mūrcchā bhavati sādhvī ca karmabandhabhayaṃ na hi /
ramaṇyā saṃgatasyāpi reto na patati dhruvam

1.20.95

yāvacchukraṃ sthiraṃ dehe tāvatkālabhayaṃ na hi /
yena baddhā nabhomudrā bījastasya na gacchati

1.20.96

yadi gacchettasya bījo hutāśanamupaiti hi /
sa bījaścordhvamāyāti śaktyā pratihataḥ svayam

1.20.97

yonimudrānibaddhaḥ sansā mudrā tena durlabhā /
bījastu dvividhaḥ proktaḥ śukraṃ caiva mahārajaḥ

1.20.98

śiraḥsthānagataṃ śukraṃ yonisthānagataṃ rajaḥ /
śukraṃ tu śvetavarṇaṃ syātpravālābhaṃ rajaḥ smṛtam

1.20.99

śukraṃ candragataṃ nityaṃ rajaḥ sūryeṇa saṅgatam /
śukraṃ śivo rajaḥ śaktistayā yogaḥ sudurlabhaḥ

1.20.100

marutā śakticāreṇa rajaścordhvaṃ praṇīyate /
aikyaṃ tadbindunā yāti tadā divyaṃ vapurbhavet

1.20.101

<mahāmudrā>
vāmāṅghrimūlabhāgena yonisthānaṃ prapīḍayet /
dakṣiṇāṅghriṃ ca vitataṃ hastābhyām abhidhārayet

1.20.102

hanuṃ vakṣasi nikṣipya vāyunā jaṭharaṃ tataḥ /
āpūrya recayeddevi sthitvā baddhāsano yamī

1.20.103

eṣā khyātā mahāmudrā malasaṃśodhanī varā /
sūryendū ghaṭayejjihvāśoṣaṇī pāpanāśinī

1.20.104

tathā dakṣiṇapādena yonisthānaṃ prapīḍayet /
vitatya vāmapādaṃ ca karābhyāṃ dhārayetpriye

1.20.105

śeṣaṃ pūrvoktavat kuryādevaṃ savyāpasavyayoḥ /
bhāgayoḥ samakālaḥ syādabhyāsastāṃ vivarjayet

1.20.106

tasya pathyamapathyaṃ ca ṣaḍrasā nīrasā api /
ghoraṃ viṣaṃ vātisukhaṃ pīyūṣamiva jīryate

1.20.107

gulmodāvartakuṣṭhādyā rogā naśyantyasaṃśayam /
siddhideyaṃ mahāmudrā kālaṃ hanti jarābhayam

1.20.108

na prakāśyā na deyā ca yasmai kasmaicana priye /
<3. pratyāhāraḥ>
muktāsanasthito yogī ṛjvaṅgagrīvamastakaḥ

1.20.109

ghoṇāgralocanaḥ svasthaḥ kuṭīsthaḥ praṇavaṃ japet /
trilokaśca trikālaśca tridevāstrīśvarā api

1.20.110

trijyotīṃṣīndumukhyāni trivedāścāgnayastrayaḥ /
śaktitrayaṃ tripadavī brāhmī caindrī ca vaiṣṇavī

1.20.111

varṇatrayaṃ ca bhāsante yatra tajjyotiromiti /
tam oṃkāraṃ ca manasā vacasā karmaṇā tu yaḥ

1.20.112

dhyāyejjapedabhyasecca sa mukto bhavabandhanāt /
gacchaṃs tiṣṭhañjapañjāgracchucir vāpyaśucir yadi

1.20.113

na karmaṇā ca liptaḥ syājjalenābjadalaṃ yathā /
vāyau calati sarve'pi calantīndriyadhātavaḥ

1.20.114

sthite vāyau sthire sarvaṃ vapuḥprabhṛti śāmbhavi /
tasmādvāyuṃ nibadhnīyātsthire vāte sthiraṃ manaḥ

1.20.115

sthire manasi jīvaśca sthiro bhavati bhairavi /
yāvatsaṃyamito vāyuryāvacceto'pi susthiram

1.20.116

bījaṃ yāvadbhruvormadhye tāvatkālabhayaṃ na hi /
ṣaṭtriṃśadvyaṅgulaṃ nityaṃ tataḥ prāṇaḥ prakīrtitaḥ

1.20.117

baddhapadmāsane sthitvā ṛjvaṅgaḥ sthiramānasaḥ /
vāmanāsāpuṭenaiva pūrayetprāṇamārutam

1.20.118

yāvatṣoḍaśamātraṃ ca kumbhayed dvādaśa priye /
recayeddaśamātraṃ ca dakṣanāsāpuṭena ca

1.20.119

punaśca sūryamārgeṇa pūrayet pūrvavatpriye /
kumbhayitvā recayecca vāmanāsāpuṭena ca

1.20.120

prāṇāyāmavidhiḥ proktastrividho yogivandite /
adhamo madhyamo devi hyuttamo'pi yathākramam

1.20.121

prokto 'yam adhamas tasmād dviguṇo madhyamaḥ smṛtaḥ /
uttamastriguṇaḥ proktaḥ prāṇāyāmo'yamīśvari

1.20.122

yadā tu vāmanāsāyāṃ pūrayeccandramakṣaram /
dhyāyedamṛtavārīśamadhyasthaṃ kṣīrasannibham

1.20.123

yadā tu dakṣanāsāyāṃ pūrayet sūryamakṣaram /
jvalajjvalanasaṅkāśaṃ nābhisthaṃ cintayetsadā

1.20.124

evaṃ bījadvayaṃ dhyātvā nāsārandhradvayena ca /
pūrayedyastu matimānnāḍīśuddhirato bhavet

1.20.125

evaṃ māsatrayābhyāsādyatheṣṭaṃ vāyudhāraṇam /
pradīpto jāṭharo vahnirnādavyaktiśca jāyate

1.20.126

ārogyaṃ prāpnuyāddevi nityamabhyāsayogataḥ /
prathameyaṃ na dharmaḥ syāddvitīye kampate vapuḥ

1.20.127

uttiṣṭhati tṛtīye tu baddhapadmāsanasthiteḥ /
prāṇāyāmādiṣaṭkena pratyāhāro bhavecchive

1.20.128

taddviṣaṭkena vidhinā dhāraṇā tu praśasyate /
dhāraṇādvādaśena syāddhyānaṃ taddvādaśātmakaḥ

1.20.129

samādhiḥ kathyate devi tena dṛśyaṃ parātparam /
tasminparāpare dhāmni kṣīyate karmasaṃcayaḥ

1.20.130

janmamṛtyū na bhavato jarārogaśca naśyati /
yuktiyuktena yogena cirāyuśca sukhī bhavet

1.20.131

ayuktyābhyāsanāddhikkākarṇarogaśirovyathā /
śvāsakāsādayo rogā doṣāḥ syurbahavastathā

1.20.132

<viparītakaraṇīmudrā>
saumyasthānātsamāyātā dvābhyāṃ caikā tu bhujyate /
tatastṛtīyo yaḥ kaścitsa syājjanmajarojjhitaḥ

1.20.133

prajvalajjvalanākāro nābhimadhye sthito raviḥ /
tālumadhye śaśī bhāti sudhāṃ varṣatyadhomukhaḥ

1.20.134

tāṃ grasatyūrdhvavadano bhāskaraḥ kiraṇatviṣā /
etasya viparītaṃ yatkaraṇaṃ viparītakam

1.20.135

kākacañcuvadāsyaṃ ca kṛtvā vāyuṃ sasūtkṛtam /
ādāya nāsārandhreṇa punastaṃ śvasanaṃ tyajet

1.20.136

śītalīkaraṇākhyo'yaṃ yogastu jvarapittahṛt /
amṛtaṃ śītalaṃ tasya pibataśca jarā na hi

1.20.137

jihvayā tālumūlena prāṇaṃ yaḥ pibati priye /
tasya ṣaṇmāsataḥ sarve rogā naśyanti yoginaḥ

1.20.138

rasanāmūrdhvataḥ kṛtvā somaṃ pibati yaḥ priye /
siddhirmāsārdha āyāti rogāstasya na santi hi

1.20.139

jihvāgreṇa ca saṃpīḍya rasanāntarbilaṃ mahat /
dhyātvāmṛtajharīmambām ardhābdena bhavetkaviḥ

1.20.140

amṛtāplāvitatanor yogino vatsaratrayāt /
retaścordhvaṃ prayātyeva sidhyanti hyaṇimādayaḥ

1.20.141

trividhaṃ garalaṃ tasya śarīre ca na saṃkramet /
jarā ca maraṇaṃ nāsti duṣṭasattvabhayaṃ tathā

1.20.142

<4. dhāraṇam>
uktāsanasamārūḍhaḥ prāṇāyāmarataḥ sadā /
pratyāhāraprasannaḥ sannabhyaseddhāraṇaṃ tataḥ

1.20.143

cetaso niścalatvaṃ yaddhāraṇā sā smṛtā śive /
pṛthvyādipañcabhūtānāṃ yā pṛthagdhāraṇā hṛdi

1.20.144

caturaśrā suvarṇā salakārā ca hṛdi sthitā /
brahmaṇā sahitā bhūmirdhyātavyā pañca nāḍikāḥ

1.20.145

prāṇaṃ tatraiva manasā dhārayetsaha śāṃbhavi /
eṣā stambhakarī vidyā pṛthvījayamavāpnuyāt

1.20.146

ardhacandrapratīkāśaṃ karpūrahimanirmalam /
kaṇṭhasthānagataṃ nityaṃ sudhāplutavakārayuk

1.20.147

jalatattvaṃ ca saṃyuktaṃ viṣṇunā tatra dhārayet /
prāṇaṃ cittena sahitaṃ dhyātavyaṃ pañcanāḍikāḥ

1.20.148

eṣā hi vāruṇī vidyā viṣapittajvarāpahā /
grasane kālakūṭasya mayaiva parikalpitā

1.20.149

trikoṇaṃ taptahemābhaṃ sarephaṃ rudradaivatam /
tālusthānagataṃ dhyāyedvahnitattvaṃ jvalatprabham

1.20.150

tatraiva pañcaghaṭikāḥ prāṇaṃ ca manasā saha /
dhārayennihitaṃ yogī hyeṣā vaiśvānarī parā

1.20.151

viṣāgnibhītisaṃhartrī vātaśleṣmādirogahṛt /
vartulaṃ nīlameghābhaṃ bhruvormadhye pratiṣṭhitam

1.20.152

sayakāraṃ vāyutattvaṃ nityamīśvaradaivatam /
tatraiva nāḍikāḥ pañca prāṇaṃ ca manasā saha

1.20.153

dhārayedvāyavīyaiṣā vidyā khagatidāyinī /
mṛgatṛṣṇāmbusaṅkāśaṃ hakāreṇa samanvitam

1.20.154

sadāśivādidaivaṃ ca brahmarandhragataṃ sadā /
vyomatattvaṃ nirākāśaṃ śāntaṃ sarvagataṃ priye

1.20.155

tatra prāṇaṃ ca saṃyamya manasā saha dhārayet /
yāvatsyuḥ pañca ghaṭikā nabhovidyeyamīśvari

1.20.156

kathitā mokṣadā devi yogināṃ duḥkhahāriṇī /
stambhanī pārthivī vidyā plāvanī vāruṇī matā

1.20.157

tato vaiśvānarī vidyā dāhinīti prakīrtitā /
vāyavī bhrāmaṇī proktā śamanī vyomarūpiṇī

1.20.158

kramaśaḥ pañcavidyāśca dhāraṇīyāḥ pṛthakpṛthak /
svanāmakarmasadṛśaṃ phalaṃ dadati yoginām

1.20.159

eṣā pañcavidhā devi dhāraṇā bhuvi durlabhā /
<5. dhyānam>
tattveṣu niścalā cintā yā taddhyānaṃ prakīrtyate

1.20.160

dhyānaṃ dvidheti vikhyātaṃ saguṇaṃ nirguṇaṃ priye /
saguṇaṃ varṇasahitaṃ nirguṇaṃ varṇavarjitam

1.20.161

lakṣaṃ ca vājapeyānāmaśvamedhasahasrakam /
sakṛddhyānasya yogasya kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm

1.20.162

pratyaṅmanā bahirdṛṣṭir ṛjuḥ padmāsanasthitaḥ /
dhyānayogaḥ sa vijñeyaḥ sadyaḥ siddhipradaḥ śubhaḥ

1.20.163

mūlādhāre suvarṇābhe cakre'sminprathame priye /
dhyātvātmānaṃ ca nāsāgre lakṣayeddhanti kilbiṣam

1.20.164

svādhiṣṭhāne ca ratnābhe hyātmānaṃ paricintayet /
nāsāgralakṣo duḥkhebhyo mucyate yogisattamaḥ

1.20.165

bālāruṇābhe cātmānaṃ cakre'sminmaṇipūrake /
smṛtvā nāsāgradṛṣṭiḥ saṃstrijagatkṣobhayedyamī

1.20.166

vidyunmālānibhe cakre'nāhate hṛdayasthale /
prāṇāyāmena bahudhā sādhite parameśvari

1.20.167

ātmānaṃ cintayedyastu nāsāgragatalocanaḥ /
bhavedbrahmasamo yogī vaśīkṛtamanāḥ priye

1.20.168

ghaṇṭikāyāṃ viśuddhākhye svarṇacampakasannibhe /
ghrāṇāgradṛṣṭirātmānaṃ dhyātvānandamayo bhavet

1.20.169

lambikāyāṃ sudhāpūrṇe candramaṇḍalamaṇḍite /
nāsāgradṛṣṭirātmānaṃ dhyātvānandamayo bhavet

1.20.170

bhruvormadhye'ñjanākāre dhyāyedātmānamīśvari /
jitaprāṇo bhavedyogī yogānandamayo bhavet

1.20.171

nirguṇaṃ nirapāyaṃ ca śivaṃ śāntaṃ parātparam /
viśvataijasam ātmānaṃ dhyāyedbhrūmadhyalocanaḥ

1.20.172

brahmānandamayo yogī bhavatyeva na saṃśayaḥ /
ājñācakramiti khyātaṃ pare vyomni nirāmaye

1.20.173

śivam ātmānamācintya bhavejjñānamayo vaśī /
gaganākāramamalaṃ mṛgatṛṣṇāmbusannibham

1.20.174

dhyātvātmānaṃ sarvagataṃ mokṣaṃ vrajati saṃyamī /
apānameḍhrau nābhiśca hṛdayaṃ ghaṇṭikā tathā

1.20.175

lambikā ca bhruvormadhyaṃ nabhaśca brahmarandhrakam /
tava cakramiti khyātaṃ deyaṃ sthānaṃ ca yoginām

1.20.176

dhāraṇā pañcaghaṭikā ṣaṇṇāḍī dhyānamucyate /
samādhirdvādaśāhaṃ syātprāṇasaṃyamanātpriye

1.20.177

<6. samādhiḥ>
jalasaindhavayoryogādekatvaṃ ca yathā bhavet /
cittātmanoḥ sāmarasyaṃ samādhiḥ sa tu kathyate

1.20.178

manaḥ pralīyate cānte yadā prāṇakṣayo bhavet /
sāmarasyaṃ tadā syācca samādhiḥ sa tu kathyate

1.20.179

praṇaṣṭākhilasaṅkalpo jīvātmā paramātmanā /
yadekatvaṃ bhajeddevi samādhiḥ sa tu kathyate

1.20.180

parāpekṣojjhitaṃ cittamindriyeṣu pravartate /
yadā jīvo gataścaikyaṃ tadā naivendriyaṃ manaḥ

1.20.181

śabdaṃ sparśaṃ ca rūpaṃ ca rasaṃ gandhaṃ paraṃ tathā /
ātmānaṃ ca sukhaṃ duḥkhaṃ mānāmānaṃ priyāpriye

1.20.182

śītāśītaṃ tathā vātamātapaṃ yo na vetti ca /
na bādhyate svakarmaughairna kaiścidapi bādhyate

1.20.183

na śastrairbādhyate mantrairyantraistantrairna gṛhyate /
nāgninā na jalenāpi vāyunā na ca pīḍyate

1.20.184

avadhyo dehibhiḥ sarvair mānanīyaḥ surairapi /
āhāre ca vihāre ca nidrāyām avabodhane

1.20.185

sarvakarmasu yuktaḥ sansa tattvaṃ vetti yogini /
nirālambaṃ nirākāramanādyantaṃ nirāśrayam

1.20.186

anālayaṃ niṣprapañcaṃ niṣkriyaṃ nirmalaṃ mahat /
niścalaṃ nirmalaṃ nityaṃ nirguṇaṃ vyoma cinmayam

1.20.187

sadānandamanantaṃ ca sarvagaṃ vibhu saṃtatam /
etadbrahmapadaṃ tattvaṃ viddhi tvaṃ vindhyavāsini

1.20.188

anāmaye nirālambe nirātaṅke mahādyutau /
nirābhāse pare tattve yogayuktaḥ pralīyate

1.20.189

dugdhe dugdhaṃ ghṛte cājyamagnāvagnirjale jalam /
kṣiptaṃ vrajettanmayatvaṃ tathā brahmaṇi līyate

1.20.190

<yogābhyāsaphalam>
mayoditamidaṃ sarvaṃ divyavāyurasāyanam /
yaḥ seveta sa puṇyātmā kṛtakṛtyo jagattraye

1.20.191

sarvayajñaphalopetaḥ sa snātaḥ sarvatīrthake /
sa yaśasvī sa yogīndraḥ sa evāmaravanditaḥ

1.20.192

sa eva siddhaḥ śuddhaśca mama tulyo varānane /
tasminsnihyati me cetastaccittaṃ me nivāsabhūḥ

1.20.193

saphalaṃ jīvitaṃ tasya pūtaṃ tadubhayaṃ kulam /
tatpadanyāsamātreṇa dharitrī pāvanīkṛtā

1.20.194

yatroṣitaṃ kṣaṇaṃ tena puṇyakṣetraṃ hi sā mahī /
dhanyā tajjanayitrī ca puṇyastajjanakaḥ priye

1.20.195

taddarśanātsajīvāḥ syuḥ śūlaprotādayaḥ śavāḥ /
tadvākyenaiva sarve'pi labhante'pi śubhāśubham

1.20.196

tanmūtramalasaṃsparśāllohā yānti suvarṇatām /
kiṃ punaḥ kathyate devi mama tulyaparākramaḥ

Original text: Ānandakanda · Edition: S.V. Radhakrishna Sastri, Srirangam: Sri Vilasam Press, 1952. · Data entry Oliver Hellwig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc