Language

ENहिગુ
Scripture Library

Ahirbudhnya Samhita · Chapter 57

57.1

jyotiścakramantrārthanirūpaṇaṃ nāma saptapañcāśo'dhyāyaḥ
dhyātaṃ sakṛdbhavānekakoṭyaghaughaṃ haratyaram /
sudarśanasya tad divyaṃ bhargo devasya dhīmahi //
prathamaṃ gāyattryarthaprapañcane tacchabdasya
bhagavatsaṃkalparūpasudarśanaparatvanirūpaṇam
ahirbudhnyaḥ -
yattu jyotistrayaṃ pūrvaṃ jyotiścakre nidarśitam (१) /
sāvitraṃ nāma yajjyotistat sāvitrīsamāhvayam // ५७-

57.2

tasya vyākhyāmimāṃ samyag gadato me niśāmaya /
saṃkalpaḥ kathito yaḥ sa sudarśanasamāhvayaḥ // ५७-

57.3

yā sā bhūtirmahāśaktervaiṣṇavyāḥ koṭibhāgajā /
śuddhāśuddhamayairbhāvaistanute vistṛṇāti tām // ५७-

57.4

pratisaṃcaravelāyāṃ tāmayatyeva tāṃ punaḥ /
tāyate tatra tatraiva bhūtyaṃśe dhārakātmanā // ५७-

57.5

pramāṇatvena bhūyaśca tattadarthatayā punaḥ /
१ trayoviṃśe'dhyāye catuścatvāriṃśaślokasyottarārdhamāramya
ekonasaptatiślokapūrvārdhāntaiḥ pañcaviṃśatyā
ślokairnidarśitamidaṃ jyotiścakram /
p. ५७२) atastaditi saṃkalpaḥ procyate vaiṣṇavaḥ paraḥ // ५७-

57.6

savitṛśabdasya
jagatkāraṇatvabhogamokṣapradatvādiguṇaviśiṣṭaparamapuruṣaparatvam
prasauti sakalāśceṣṭāḥ prasūte sakalaṃ jagat /
avatergatikāntyarthāt taraterdānakarmaṇaḥ // ५७-

57.7

gato hyavati sarvatra ṣaḍbhiḥ kānto guṇaiḥ paraḥ /
bhogāpavargayordātā saviteti nirucyate // ५७-

57.8

vareṇyaśabdasyopāsyatvaparatvam
varairneyaṃ vareṇyaṃ tu varāḥ khyātāra īritāḥ /
varaṇīyaṃ vareṇyaṃ vā varaṃ nayati tatparam // ५७-

57.9

bhargaḥśabdasya tacchabdavivakṣitasudarśanaguṇaviśeṣaparatvam
bhargastejaḥ samākhyātaṃ prabhāvaḥ kartṛrūpatā /
bharatīdaṃ jagat kṛtsnaṃ saṃbharatyapi ceśvarān // ५७-

57.10

ramayatyapi tat sarvaṃ rāti cārthamabhīpsitam /
gamayatyapi tannāśaṃ syati bandhamaśeṣataḥ // ५७-

57.11

bharjayatyakhilaṃ kaṣṭaṃ bhrasjate'nehasaṃ tathā /
ato bhargaḥ paraṃ viṣṇoḥ saṃkalpaṃ viduradbhutam // ५७-

57.12

p. ५७३) devaśabdasya dyotanatvādiguṇaviśiṣṭaparamātmaparatvam
dyotanaḥ sarvabhāvānāṃ dyotamānaḥ svayaṃ sadā /
ajñānamakhilaṃ cānyacchodhayatyakhilaṃ jagat // ५७-

57.13

ataḥ sakalamevedaṃ tatrautaṃ maṇisūtravat /
ita īraṇa īḍyaśca vanitaḥ sakalaṃ viyat // ५७-

57.14

deva ityudito viṣṇu paramātmā sanātanaḥ /
dhīmahītyasyopāsanātmakajñānaviśeṣaparatvam
dhīmahītyatra dhīrjñānaṃ mananaṃ bhāvanaṃ tathā // ५७-

57.15

tṛtīyapādārthanirūpaṇapūrvakaṃ gāyattryāḥ
saṃpiṇḍitavākyārthanirūpaṇam
dhiyo dhīpūrvikāśceṣṭāḥ preraṇaṃ tu pracodanam /
yaḥ sarvaśaktiḥ savitā devaṃ saṃvinmayaśca yaḥ // ५७-

57.16

yaśca sarvavidīśāno dhiyastāstāḥ pracodayāt /
sṛṣṭisthitilayatrāṇakriyākāraṇamavyayam // ५७-

57.17

tasya devasya saṃkalpaṃ bhargaḥ saṃjñamupāsmahe /
gāyantaṃ trāyamāṇāyā gāyattryā artha īdṛśaḥ // ५७-

57.18

saṃkṣepato gāyattrīmahimavarṇanam
saṃdhyayorubhayoryukto brāhmaṇyaṃ labhate param /
bahiḥ sahasramabhyastā māsamātreṇa sādhinaḥ // ५७-

57.19

p. ५७४) trāyate mahataḥ pāpāt sarvasmādapi cāhaṃsaḥ /
oṃkārapūrikāstisro mahāvyāhṛtayo'vyayāḥ // ५७-

57.20

tripadā ceyamityetat tritayaṃ pāvanaṃ param /
vyāhṛtitrayasvarūpanirūpaṇapūrvakaṃ sagraheṇa tadarthaprakāśanam
yā sattā sarvabhūtānāṃ viṣṇuśaktiḥ parāvarā // ५७-

57.21

sā bhūriti samākhyātā bhavatīdaṃ jagat svayam /
bhūtvaśaktiṃ samāsthāya yāvatīdaṃ jagat svayam // ५७-

57.22

sā bhuvaḥ kathitā sadbhiravantī bhāvitaṃ jagat /
vasīyo bhogamokṣākhyaṃ sūte yā satataṃ satām // ५७-

57.23

sā sruvaḥ kathitā sadbhirvyāhṛtirvāṅmayī tataḥ /
gāyattrīmantranigūḍhānāṃ brahmaśiraḥprabhṛtīnāmastrāṇāṃ
diṅmātraparadarśanam
pādaśo brahmadaṇḍāstraṃ pratilomastadityṛ ca // ५७-

57.24

astraṃ brahmaśiro nāma padaśaḥ parigīyate /
varṇaśo brāhmamastraṃ syāt tatsvarapratilomajam // ५७-

57.25

subrahmāstramiti proktaṃ sarvāstravinirbarhaṇam /
ānando varuṇastadvānvaruṇaḥ sacaturgatiḥ // ५७-

57.26

sāprameyastṛtīyaḥ syācchaṅkhastho vyāpakastathā /
sānando varuṇaścaiva sāprameyaścaturgatiḥ // ५७-

57.27

śāṅkhadvayaṃ sadā devamastraṃ saptākṣaraṃ param /
p. ५७५) atibrāhmaṃ samuddiṣṭamasya svaravilomajam // ५७-

57.28

ānandaḥ kevalastattu divyamekākṣaraṃ smṛtam /
tadityṛco'syāḥ sāvitryā iyatī darśitā bhidā // ५७-

57.29

jātavedase iti triṣṭubho'rthanirūpaṇe jātavedaḥśabdasya somaśabdasya
cārthavarṇanam
jātavedasa ityasyāstriṣṭubho'rthaṃ niśāmaya /
jātajātaṃ hi yo vetti bhūte bhūte'khilaṃ sadā // ५७-

57.30

jātaṃ svabhāvasaṃsiddhaṃ vijñānaṃ tasya sarvadā /
vedaḥ sattā mahāśaktirānandaspandalakṣaṇā // ५७-

57.31

prādurbhūtā sadā yasya sā devī jagatāṃ gatiḥ /
vedo vicāraṇaṃ proktaṃ vicāro vividhā kriyā // ५७-

57.32

prādurbhūtā kriyā yasya viṣṇoḥ sā sarvakartṛtā /
sarvajñaḥ sarvaśaktiśca sarvakṛt puruṣottamaḥ // ५७-

57.33

jātavedāḥ samuddiṣṭa ātmā somaḥ samīritaḥ /
sa hyavidyāvaśāt sarvayonisthaḥ sūyate sadā // ५७-

57.34

sunavāmeti padasya baddhātmani bhagavaccheṣatvayogyatāpādanaparatvam
yogyatāpādanaṃ tasya procyate'tra sunotinā /
yogyatāpādanasya prakṛtyātmavivekarūpatāṃ vaktuṃ vivakṣitārthasya
somapadagamye dṛṣṭānte śikṣaṇam
pṛthakkāro hi somasya svarasasya sunotijaḥ // ५७-

57.35

p. ५७६) rasībhūtena somena yāgaḥ kartuṃ sa śakyate /
upamāgarbha evāyaṃ vākyārthaḥ pūrvapādajaḥ // ५७-

57.36

dṛṣṭānte śikṣitasyārthasya dārṣṭāntike upapādanam
somaṃ yathābhiṣuṇvanti hyadhvare jātavedase /
ditsamānastathātmānamṛṣiḥ svaṃ paramātmane // ५७-

57.37

dehendriyamanaḥprāṇadhīguṇebhyaḥ svarūpataḥ /
vivinakti prasaṃkhyānaiḥ sāmyavaiṣamyahetujaiḥ // ५७-

57.38

yathoktātmahaviryājinaḥ svena rūpeṇābhiniṣpattirūpo
guṇāṣṭakāvirbhāvaḥ phalam
evaṃ vivicya dattvāsmai smātmānaṃ jātavedase /
tatsthaḥ sa tanmanā bhūtvā svenātho saṃvivitsate // ५७-

57.39

bhaṅgyantareṇa namaḥśabdārthasyaivātra prathamapāde
vivakṣitatvasūcanam
namaḥśabdārtha evāyaṃ prakārāntaradarśitaḥ /
dvitīyapādena paramapuruṣasya svaprāptipratibandhakaprakṛtisaṃbandha-
rūpabandhanivartakatvapradarśanam
arthaṃ dvitīyapādasya procyamānaṃ nibodha me // ५७-

57.40

arātīyān sa tu prokto yo hyarātivadācaret /
sa ca bandhaḥ samākhyāto mithyājñānanibandhanaḥ // ५७-

57.41

tasya vedaḥ smṛtā sattā guṇasaktiranādikā /
p. ५७७) svīkartuṃ sa sutaṃ somaṃ jātavedāḥ sanātanaḥ // ५७-

57.42

tatpratidvandvinīṃ bandhasattāṃ vidahatu svayam /
uttarārdhe sadṛṣṭāntaṃ pūrvoktārthopapādanam
baddhvā sa nitarāṃ sattāṃ guṇasaṅgasvarūpiṇīm // ५७-

57.43

heyatattvāni durgāṇi pārayatyakhilāni naḥ /
uttarārthagatasyāgniśabdasya paramapuruṣaparatvasamarthanam
jātavedāḥ sa cātrāpi hyagni śabdena varṇyate // ५७-

57.44

aṅgīkāraṃ samīpaṃ svamāgataṃ nikhilaṃ jagat /
nayatyātmānamityevamagniśabdo nirucyate // ५७-

57.45

svātmopasarpiṇaṃ jīvaṃ netāgniḥ svaṃ paraṃ padam /
jātavedāḥ sa durgāṇi pārayatyakhilāni naḥ // ५७-

57.46

dṛṣṭāntaparasya caturthapādasya vākyārthavarṇanam
atra nāveti dṛṣṭāntaḥ sindhurnāma mahodadhiḥ /
taṃ yathā nāviko nāvā nausthitaṃ pārayennaram // ५७-

57.47

duritādipadadvandvāt pāraṇe duritātyayaḥ /
duritaṃ gaditaṃ dauḥsthyaṃ vātavarṣādisaṃbhavam // ५७-

57.48

atītyatītya duritā diritānīti varṇayate /
duritaṃ vātavarṣādyaṃ parihṛtya yathākhilam // ५७-

57.49

nāvikaḥ pārayennāvā sāgaraṃ nausthitaṃ naram /
p. ५७८) tasyārthasya dārṣṭāntike upapādanam
evaṃ sa bhagavānagnirjātavedā hariḥ svayam // ५७-

57.50

duritaṃ kleśasaṃghātamapavargavighātakam /
sarvaṃ pariharan durgaṃ pārayet tattvapaddhatim // ५७-

57.51

atra nāveti dṛṣṭāntādupāyasthānameva tu /
nareṇa kṛtyamanyattu nāvikasyeva taddhareḥ // ५७-

57.52

asmin mantre nigūḍhānāṃ pāvakādyastrāṇāṃ saṃkṣepataḥ
svarūpasūcanam
pādaśaḥ pratilomaḥ sa pāvakāstraṃ nigadyate /
pādaśo jātavedaḥsthamāgneyaṃ varṇaśastu tat // ५७-

57.53

svaraśaḥ pratilomo'yamatyāgneyaṃ nigadyate /
caturgatiḥ sāprameyaḥ sodayo'tha caturgatiḥ // ५७-

57.54

p. ५७९) sūkṣmadvayaṃ sāprameyaṃ sāprameyaścaturgatiḥ /
caturgatiḥ sāprameyo varāhaḥ śaṅkha eva ca // ५७-

57.55

aprameyaśca piṇḍasthaṃ tramekīkṛtaṃ smaret /
caturgatiḥ sāprameyaḥ sādidevaścaturgatiḥ // ५७-

57.56

uttarārthavilomo'yamatha pūrvārdhajaṃ śṛṇu /
ānandaḥ kevalaḥ sūkṣmadvayayuk cāprameyataḥ // ५७-

57.57

caturgatiḥ sāprameyo varāhaḥ śaṅkha eva ca /
aprameyaśca piṇḍasthaṃ tramekīkṛtaṃ smaret // ५७-

57.58

caturgatiḥ sādidevaḥ sānando varuṇastathā /
caturgatiḥ sādideva iti pūrvārdhajā sthitiḥ // ५७-

57.59

hanadvayaṃ varma sāstramagnijāyā tathāntataḥ /
svaraśaḥ pratilomo'yaṃ smṛtaṃ pañcadaśākṣaram // ५७-

57.60

hanādyaṣṭākṣaraṃ cānte yaḥ svaraḥ pratilomajaḥ /
tryakṣaraḥ sa tu vijñeyo dvivarṇaścordhvabhāgbhavet // ५७-

57.61

ekārṇaścaiva pūrvārdhe tayo rūpe punaḥ śṛṇu /
aprameyo'tha sānando varuṇo dvyakṣaro manuḥ // ५७-

57.62

ānanda ekaḥ pūrvārdhe saṃhatyā yat trivarṇakam /
tasyāpi pratilomo'yamānandaḥ kevalaḥ smṛtaḥ // ५७-

57.63

pratilomāvimau sarvaśāntisvastyayanātmakau /
p. ५८०) ityeṣā triṣṭubho rītirleśataste nidarśitā // ५७-

57.64

triyambakam ityanuṣṭubho'rthavarṇane triyambakaśabdasya
jñānaśaktikriyānvitaparamapuruṣaparatvakathanam
adhunānuṣṭubho rītiṃ śṛṇu tvaṃ pāvanīṃ parām /
icchā jñaptiḥ kriyā ceti tisro lokasya mātaraḥ // ५७-

57.65

tisrastu yasya vidyante jagadbhāvinya ūrjitāḥ /
tryambakaḥ sa tu vijñeyo jñānaśaktikriyānvitaḥ // ५७-

57.66

yajāmahe iti padārthanirūpaṇam
yajatirdravyasaṃtyāgaḥ kāṃciduddiśya devatām /
sugandhiśabdārthanirūpaṇam
śobhano yasya gandho'sti sa sugandhiritīryate // ५७-

57.67

śobhanaṃ sūcayan sarvaḥ sugandhiriti śabdyate /
yaḥ yaṣṭu sarvatattvāni gandhayatyātmatejasā // ५७-

57.68

gandhayatyanuvedhena svasvarūpīkaroti yaḥ /
gandhādīni pṛthivyādibhūtānyevākhilāni ca // ५७-

57.69

śobhanaṃ yasya tiṣṭhanti vaśe devasya śāsituḥ /
sa sugandhiḥ samākhyāto jñānātmā sarvavidvaśī // ५७-

57.70

puṣṭivardhanaśabdārthanirūpaṇam
puṣṭirbhūtiḥ samākhyātā yā sā sadasadātmikā /
p. ५८१) śaktirviṣṇumayī viṣṇoḥ sa tāṃ vardhayati svayam // ५७-

57.71

saṃkalpena samudbhāvya vitatya vividhātmanā /
saṃdhārya saṃniyamyātha pratisaṃharate ca tām // ५७-

57.72

tato'sau bhagavān viṣṇuḥ kathyate puṣṭivardhanaḥ /
vākyārthavarṇanamukhena pūrvārdhasya bhagavati
syātmahaviḥsamarpaṇaparatvapradarśanam
icchājñānakriyākāraṃ śobhanākhyaṃ jagatpriyam // ५७-

57.73

svākārajñāpitaiśvaryaṃ śuddhaṃ saṃvinmayaṃ param /
īśānaṃ sarvalokānāṃ puruṣaṃ puṣkarekṣaṇam // ५७-

57.74

devatāṃ svāṃ samuddiśya svātmākhyadravyamuttamam /
yajāma iti mantrasya pūrvabhāgārtha īdṛśaḥ // ५७-

57.75

uttarārdhasya vākyārthanirūpaṇam
nirukto mṛtyuśabdo'tra mṛtyumṛtyunirūpaṇe /
svātmasvātmīyasaṃnyāsī deve'dya paramātmani // ५७-

57.76

mṛtyormucyeya saṃsārānnānāduḥkhamahodadheḥ /
urvārukaṃ yathā pakvamakleśena svabandhanāt // ५७-

57.77

mucyate mṛtyutastadvadahaṃ mucyeya bandhanāt /
saṃnyāse sthairyamāśāste kṛte'smin māmṛtāditi // ५७-

57.78

amṛtād brahmaṇastasmādyasmai māṃ dattavānaham /
jātucinmā sva mucyeya kṣemī bhāvo bhavenmama // ५७-

57.79

p. ५८२) prapatturbrahmasādharmyāpattilakṣaṇasya phalasya tātparyagatyā
mantre vivakṣitatvapradarśanam
ityartho'nuṣṭubhaḥ prokto brahmabhāvamayaḥ śubhaḥ /
jyotistrayaṃ niruktaṃ tu tadidaṃ chandasāṃ trayam // ५७-

57.57

iti śrīpāñcarātre tantrarahasye ahirbudhnyasaṃhitāyāṃ
jyotiścakramantrārthanirūpaṇaṃ nāma saptapañcāśo'dhyāyaḥ

57.3710

āditaḥ ślokāḥ

Original text: ahirbudhnasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc