અહિર્બુધ્નસંહિતા · અધ્યાય 57

જ્યોતિશ્ચક્રમન્ત્રાર્થનિરૂપણં નામ સપ્તપઞ્ચાશોઽધ્યાયઃ
ધ્યાતં સકૃદ્ભવાનેકકોટ્યઘૌઘં હરત્યરમ્ ।
સુદર્શનસ્ય તદ્ દિવ્યં ભર્ગો દેવસ્ય ધીમહિ ॥
પ્રથમં ગાયત્ત્ર્યર્થપ્રપઞ્ચને તચ્છબ્દસ્ય
ભગવત્સંકલ્પરૂપસુદર્શનપરત્વનિરૂપણમ્
અહિર્બુધ્ન્યઃ -
યત્તુ જ્યોતિસ્ત્રયં પૂર્વં જ્યોતિશ્ચક્રે નિદર્શિતમ્ (૧) ।
સાવિત્રં નામ યજ્જ્યોતિસ્તત્ સાવિત્રીસમાહ્વયમ્ ॥ ૫૭-

તસ્ય વ્યાખ્યામિમાં સમ્યગ્ ગદતો મે નિશામય ।
સંકલ્પઃ કથિતો યઃ સ સુદર્શનસમાહ્વયઃ ॥ ૫૭-

યા સા ભૂતિર્મહાશક્તેર્વૈષ્ણવ્યાઃ કોટિભાગજા ।
શુદ્ધાશુદ્ધમયૈર્ભાવૈસ્તનુતે વિસ્તૃણાતિ તામ્ ॥ ૫૭-

પ્રતિસંચરવેલાયાં તામયત્યેવ તાં પુનઃ ।
તાયતે તત્ર તત્રૈવ ભૂત્યંશે ધારકાત્મના ॥ ૫૭-

પ્રમાણત્વેન ભૂયશ્ચ તત્તદર્થતયા પુનઃ ।
૧ ત્રયોવિંશેઽધ્યાયે ચતુશ્ચત્વારિંશશ્લોકસ્યોત્તરાર્ધમારમ્ય
એકોનસપ્તતિશ્લોકપૂર્વાર્ધાન્તૈઃ પઞ્ચવિંશત્યા
શ્લોકૈર્નિદર્શિતમિદં જ્યોતિશ્ચક્રમ્ ।
પ્. ૫૭૨) અતસ્તદિતિ સંકલ્પઃ પ્રોચ્યતે વૈષ્ણવઃ પરઃ ॥ ૫૭-

સવિતૃશબ્દસ્ય
જગત્કારણત્વભોગમોક્ષપ્રદત્વાદિગુણવિશિષ્ટપરમપુરુષપરત્વમ્
પ્રસૌતિ સકલાશ્ચેષ્ટાઃ પ્રસૂતે સકલં જગત્ ।
અવતેર્ગતિકાન્ત્યર્થાત્ તરતેર્દાનકર્મણઃ ॥ ૫૭-

ગતો હ્યવતિ સર્વત્ર ષડ્ભિઃ કાન્તો ગુણૈઃ પરઃ ।
ભોગાપવર્ગયોર્દાતા સવિતેતિ નિરુચ્યતે ॥ ૫૭-

વરેણ્યશબ્દસ્યોપાસ્યત્વપરત્વમ્
વરૈર્નેયં વરેણ્યં તુ વરાઃ ખ્યાતાર ઈરિતાઃ ।
વરણીયં વરેણ્યં વા વરં નયતિ તત્પરમ્ ॥ ૫૭-

ભર્ગઃશબ્દસ્ય તચ્છબ્દવિવક્ષિતસુદર્શનગુણવિશેષપરત્વમ્
ભર્ગસ્તેજઃ સમાખ્યાતં પ્રભાવઃ કર્તૃરૂપતા ।
ભરતીદં જગત્ કૃત્સ્નં સંભરત્યપિ ચેશ્વરાન્ ॥ ૫૭-

રમયત્યપિ તત્ સર્વં રાતિ ચાર્થમભીપ્સિતમ્ ।
ગમયત્યપિ તન્નાશં સ્યતિ બન્ધમશેષતઃ ॥ ૫૭-

ભર્જયત્યખિલં કષ્ટં ભ્રસ્જતેઽનેહસં તથા ।
અતો ભર્ગઃ પરં વિષ્ણોઃ સંકલ્પં વિદુરદ્ભુતમ્ ॥ ૫૭-

પ્. ૫૭૩) દેવશબ્દસ્ય દ્યોતનત્વાદિગુણવિશિષ્ટપરમાત્મપરત્વમ્
દ્યોતનઃ સર્વભાવાનાં દ્યોતમાનઃ સ્વયં સદા ।
અજ્ઞાનમખિલં ચાન્યચ્છોધયત્યખિલં જગત્ ॥ ૫૭-

અતઃ સકલમેવેદં તત્રૌતં મણિસૂત્રવત્ ।
ઇત ઈરણ ઈડ્યશ્ચ વનિતઃ સકલં વિયત્ ॥ ૫૭-

દેવ ઇત્યુદિતો વિષ્ણુ પરમાત્મા સનાતનઃ ।
ધીમહીત્યસ્યોપાસનાત્મકજ્ઞાનવિશેષપરત્વમ્
ધીમહીત્યત્ર ધીર્જ્ઞાનં મનનં ભાવનં તથા ॥ ૫૭-

તૃતીયપાદાર્થનિરૂપણપૂર્વકં ગાયત્ત્ર્યાઃ
સંપિણ્ડિતવાક્યાર્થનિરૂપણમ્
ધિયો ધીપૂર્વિકાશ્ચેષ્ટાઃ પ્રેરણં તુ પ્રચોદનમ્ ।
યઃ સર્વશક્તિઃ સવિતા દેવં સંવિન્મયશ્ચ યઃ ॥ ૫૭-

યશ્ચ સર્વવિદીશાનો ધિયસ્તાસ્તાઃ પ્રચોદયાત્ ।
સૃષ્ટિસ્થિતિલયત્રાણક્રિયાકારણમવ્યયમ્ ॥ ૫૭-

તસ્ય દેવસ્ય સંકલ્પં ભર્ગઃ સંજ્ઞમુપાસ્મહે ।
ગાયન્તં ત્રાયમાણાયા ગાયત્ત્ર્યા અર્થ ઈદૃશઃ ॥ ૫૭-

સંક્ષેપતો ગાયત્ત્રીમહિમવર્ણનમ્
સંધ્યયોરુભયોર્યુક્તો બ્રાહ્મણ્યં લભતે પરમ્ ।
બહિઃ સહસ્રમભ્યસ્તા માસમાત્રેણ સાધિનઃ ॥ ૫૭-

પ્. ૫૭૪) ત્રાયતે મહતઃ પાપાત્ સર્વસ્માદપિ ચાહંસઃ ।
ઓંકારપૂરિકાસ્તિસ્રો મહાવ્યાહૃતયોઽવ્યયાઃ ॥ ૫૭-

ત્રિપદા ચેયમિત્યેતત્ ત્રિતયં પાવનં પરમ્ ।
વ્યાહૃતિત્રયસ્વરૂપનિરૂપણપૂર્વકં સગ્રહેણ તદર્થપ્રકાશનમ્
યા સત્તા સર્વભૂતાનાં વિષ્ણુશક્તિઃ પરાવરા ॥ ૫૭-

સા ભૂરિતિ સમાખ્યાતા ભવતીદં જગત્ સ્વયમ્ ।
ભૂત્વશક્તિં સમાસ્થાય યાવતીદં જગત્ સ્વયમ્ ॥ ૫૭-

સા ભુવઃ કથિતા સદ્ભિરવન્તી ભાવિતં જગત્ ।
વસીયો ભોગમોક્ષાખ્યં સૂતે યા સતતં સતામ્ ॥ ૫૭-

સા સ્રુવઃ કથિતા સદ્ભિર્વ્યાહૃતિર્વાઙ્મયી તતઃ ।
ગાયત્ત્રીમન્ત્રનિગૂઢાનાં બ્રહ્મશિરઃપ્રભૃતીનામસ્ત્રાણાં
દિઙ્માત્રપરદર્શનમ્
પાદશો બ્રહ્મદણ્ડાસ્ત્રં પ્રતિલોમસ્તદિત્યૃ ચ ॥ ૫૭-

અસ્ત્રં બ્રહ્મશિરો નામ પદશઃ પરિગીયતે ।
વર્ણશો બ્રાહ્મમસ્ત્રં સ્યાત્ તત્સ્વરપ્રતિલોમજમ્ ॥ ૫૭-

સુબ્રહ્માસ્ત્રમિતિ પ્રોક્તં સર્વાસ્ત્રવિનિર્બર્હણમ્ ।
આનન્દો વરુણસ્તદ્વાન્વરુણઃ સચતુર્ગતિઃ ॥ ૫૭-

સાપ્રમેયસ્તૃતીયઃ સ્યાચ્છઙ્ખસ્થો વ્યાપકસ્તથા ।
સાનન્દો વરુણશ્ચૈવ સાપ્રમેયશ્ચતુર્ગતિઃ ॥ ૫૭-

શાઙ્ખદ્વયં સદા દેવમસ્ત્રં સપ્તાક્ષરં પરમ્ ।
પ્. ૫૭૫) અતિબ્રાહ્મં સમુદ્દિષ્ટમસ્ય સ્વરવિલોમજમ્ ॥ ૫૭-

આનન્દઃ કેવલસ્તત્તુ દિવ્યમેકાક્ષરં સ્મૃતમ્ ।
તદિત્યૃચોઽસ્યાઃ સાવિત્ર્યા ઇયતી દર્શિતા ભિદા ॥ ૫૭-

જાતવેદસે ઇતિ ત્રિષ્ટુભોઽર્થનિરૂપણે જાતવેદઃશબ્દસ્ય સોમશબ્દસ્ય
ચાર્થવર્ણનમ્
જાતવેદસ ઇત્યસ્યાસ્ત્રિષ્ટુભોઽર્થં નિશામય ।
જાતજાતં હિ યો વેત્તિ ભૂતે ભૂતેઽખિલં સદા ॥ ૫૭-

જાતં સ્વભાવસંસિદ્ધં વિજ્ઞાનં તસ્ય સર્વદા ।
વેદઃ સત્તા મહાશક્તિરાનન્દસ્પન્દલક્ષણા ॥ ૫૭-

પ્રાદુર્ભૂતા સદા યસ્ય સા દેવી જગતાં ગતિઃ ।
વેદો વિચારણં પ્રોક્તં વિચારો વિવિધા ક્રિયા ॥ ૫૭-

પ્રાદુર્ભૂતા ક્રિયા યસ્ય વિષ્ણોઃ સા સર્વકર્તૃતા ।
સર્વજ્ઞઃ સર્વશક્તિશ્ચ સર્વકૃત્ પુરુષોત્તમઃ ॥ ૫૭-

જાતવેદાઃ સમુદ્દિષ્ટ આત્મા સોમઃ સમીરિતઃ ।
સ હ્યવિદ્યાવશાત્ સર્વયોનિસ્થઃ સૂયતે સદા ॥ ૫૭-

સુનવામેતિ પદસ્ય બદ્ધાત્મનિ ભગવચ્છેષત્વયોગ્યતાપાદનપરત્વમ્
યોગ્યતાપાદનં તસ્ય પ્રોચ્યતેઽત્ર સુનોતિના ।
યોગ્યતાપાદનસ્ય પ્રકૃત્યાત્મવિવેકરૂપતાં વક્તું વિવક્ષિતાર્થસ્ય
સોમપદગમ્યે દૃષ્ટાન્તે શિક્ષણમ્
પૃથક્કારો હિ સોમસ્ય સ્વરસસ્ય સુનોતિજઃ ॥ ૫૭-

પ્. ૫૭૬) રસીભૂતેન સોમેન યાગઃ કર્તું સ શક્યતે ।
ઉપમાગર્ભ એવાયં વાક્યાર્થઃ પૂર્વપાદજઃ ॥ ૫૭-

દૃષ્ટાન્તે શિક્ષિતસ્યાર્થસ્ય દાર્ષ્ટાન્તિકે ઉપપાદનમ્
સોમં યથાભિષુણ્વન્તિ હ્યધ્વરે જાતવેદસે ।
દિત્સમાનસ્તથાત્માનમૃષિઃ સ્વં પરમાત્મને ॥ ૫૭-

દેહેન્દ્રિયમનઃપ્રાણધીગુણેભ્યઃ સ્વરૂપતઃ ।
વિવિનક્તિ પ્રસંખ્યાનૈઃ સામ્યવૈષમ્યહેતુજૈઃ ॥ ૫૭-

યથોક્તાત્મહવિર્યાજિનઃ સ્વેન રૂપેણાભિનિષ્પત્તિરૂપો
ગુણાષ્ટકાવિર્ભાવઃ ફલમ્
એવં વિવિચ્ય દત્ત્વાસ્મૈ સ્માત્માનં જાતવેદસે ।
તત્સ્થઃ સ તન્મના ભૂત્વા સ્વેનાથો સંવિવિત્સતે ॥ ૫૭-

ભઙ્ગ્યન્તરેણ નમઃશબ્દાર્થસ્યૈવાત્ર પ્રથમપાદે
વિવક્ષિતત્વસૂચનમ્
નમઃશબ્દાર્થ એવાયં પ્રકારાન્તરદર્શિતઃ ।
દ્વિતીયપાદેન પરમપુરુષસ્ય સ્વપ્રાપ્તિપ્રતિબન્ધકપ્રકૃતિસંબન્ધ-
રૂપબન્ધનિવર્તકત્વપ્રદર્શનમ્
અર્થં દ્વિતીયપાદસ્ય પ્રોચ્યમાનં નિબોધ મે ॥ ૫૭-

અરાતીયાન્ સ તુ પ્રોક્તો યો હ્યરાતિવદાચરેત્ ।
સ ચ બન્ધઃ સમાખ્યાતો મિથ્યાજ્ઞાનનિબન્ધનઃ ॥ ૫૭-

તસ્ય વેદઃ સ્મૃતા સત્તા ગુણસક્તિરનાદિકા ।
પ્. ૫૭૭) સ્વીકર્તું સ સુતં સોમં જાતવેદાઃ સનાતનઃ ॥ ૫૭-

તત્પ્રતિદ્વન્દ્વિનીં બન્ધસત્તાં વિદહતુ સ્વયમ્ ।
ઉત્તરાર્ધે સદૃષ્ટાન્તં પૂર્વોક્તાર્થોપપાદનમ્
બદ્ધ્વા સ નિતરાં સત્તાં ગુણસઙ્ગસ્વરૂપિણીમ્ ॥ ૫૭-

હેયતત્ત્વાનિ દુર્ગાણિ પારયત્યખિલાનિ નઃ ।
ઉત્તરાર્થગતસ્યાગ્નિશબ્દસ્ય પરમપુરુષપરત્વસમર્થનમ્
જાતવેદાઃ સ ચાત્રાપિ હ્યગ્નિ શબ્દેન વર્ણ્યતે ॥ ૫૭-

અઙ્ગીકારં સમીપં સ્વમાગતં નિખિલં જગત્ ।
નયત્યાત્માનમિત્યેવમગ્નિશબ્દો નિરુચ્યતે ॥ ૫૭-

સ્વાત્મોપસર્પિણં જીવં નેતાગ્નિઃ સ્વં પરં પદમ્ ।
જાતવેદાઃ સ દુર્ગાણિ પારયત્યખિલાનિ નઃ ॥ ૫૭-

દૃષ્ટાન્તપરસ્ય ચતુર્થપાદસ્ય વાક્યાર્થવર્ણનમ્
અત્ર નાવેતિ દૃષ્ટાન્તઃ સિન્ધુર્નામ મહોદધિઃ ।
તં યથા નાવિકો નાવા નૌસ્થિતં પારયેન્નરમ્ ॥ ૫૭-

દુરિતાદિપદદ્વન્દ્વાત્ પારણે દુરિતાત્યયઃ ।
દુરિતં ગદિતં દૌઃસ્થ્યં વાતવર્ષાદિસંભવમ્ ॥ ૫૭-

અતીત્યતીત્ય દુરિતા દિરિતાનીતિ વર્ણયતે ।
દુરિતં વાતવર્ષાદ્યં પરિહૃત્ય યથાખિલમ્ ॥ ૫૭-

નાવિકઃ પારયેન્નાવા સાગરં નૌસ્થિતં નરમ્ ।
પ્. ૫૭૮) તસ્યાર્થસ્ય દાર્ષ્ટાન્તિકે ઉપપાદનમ્
એવં સ ભગવાનગ્નિર્જાતવેદા હરિઃ સ્વયમ્ ॥ ૫૭-

દુરિતં ક્લેશસંઘાતમપવર્ગવિઘાતકમ્ ।
સર્વં પરિહરન્ દુર્ગં પારયેત્ તત્ત્વપદ્ધતિમ્ ॥ ૫૭-

અત્ર નાવેતિ દૃષ્ટાન્તાદુપાયસ્થાનમેવ તુ ।
નરેણ કૃત્યમન્યત્તુ નાવિકસ્યેવ તદ્ધરેઃ ॥ ૫૭-

અસ્મિન્ મન્ત્રે નિગૂઢાનાં પાવકાદ્યસ્ત્રાણાં સંક્ષેપતઃ
સ્વરૂપસૂચનમ્
પાદશઃ પ્રતિલોમઃ સ પાવકાસ્ત્રં નિગદ્યતે ।
પાદશો જાતવેદઃસ્થમાગ્નેયં વર્ણશસ્તુ તત્ ॥ ૫૭-

સ્વરશઃ પ્રતિલોમોઽયમત્યાગ્નેયં નિગદ્યતે ।
ચતુર્ગતિઃ સાપ્રમેયઃ સોદયોઽથ ચતુર્ગતિઃ ॥ ૫૭-

પ્. ૫૭૯) સૂક્ષ્મદ્વયં સાપ્રમેયં સાપ્રમેયશ્ચતુર્ગતિઃ ।
ચતુર્ગતિઃ સાપ્રમેયો વરાહઃ શઙ્ખ એવ ચ ॥ ૫૭-

અપ્રમેયશ્ચ પિણ્ડસ્થં ત્રમેકીકૃતં સ્મરેત્ ।
ચતુર્ગતિઃ સાપ્રમેયઃ સાદિદેવશ્ચતુર્ગતિઃ ॥ ૫૭-

ઉત્તરાર્થવિલોમોઽયમથ પૂર્વાર્ધજં શૃણુ ।
આનન્દઃ કેવલઃ સૂક્ષ્મદ્વયયુક્ ચાપ્રમેયતઃ ॥ ૫૭-

ચતુર્ગતિઃ સાપ્રમેયો વરાહઃ શઙ્ખ એવ ચ ।
અપ્રમેયશ્ચ પિણ્ડસ્થં ત્રમેકીકૃતં સ્મરેત્ ॥ ૫૭-

ચતુર્ગતિઃ સાદિદેવઃ સાનન્દો વરુણસ્તથા ।
ચતુર્ગતિઃ સાદિદેવ ઇતિ પૂર્વાર્ધજા સ્થિતિઃ ॥ ૫૭-

હનદ્વયં વર્મ સાસ્ત્રમગ્નિજાયા તથાન્તતઃ ।
સ્વરશઃ પ્રતિલોમોઽયં સ્મૃતં પઞ્ચદશાક્ષરમ્ ॥ ૫૭-

હનાદ્યષ્ટાક્ષરં ચાન્તે યઃ સ્વરઃ પ્રતિલોમજઃ ।
ત્ર્યક્ષરઃ સ તુ વિજ્ઞેયો દ્વિવર્ણશ્ચોર્ધ્વભાગ્ભવેત્ ॥ ૫૭-

એકાર્ણશ્ચૈવ પૂર્વાર્ધે તયો રૂપે પુનઃ શૃણુ ।
અપ્રમેયોઽથ સાનન્દો વરુણો દ્વ્યક્ષરો મનુઃ ॥ ૫૭-

આનન્દ એકઃ પૂર્વાર્ધે સંહત્યા યત્ ત્રિવર્ણકમ્ ।
તસ્યાપિ પ્રતિલોમોઽયમાનન્દઃ કેવલઃ સ્મૃતઃ ॥ ૫૭-

પ્રતિલોમાવિમૌ સર્વશાન્તિસ્વસ્ત્યયનાત્મકૌ ।
પ્. ૫૮૦) ઇત્યેષા ત્રિષ્ટુભો રીતિર્લેશતસ્તે નિદર્શિતા ॥ ૫૭-

ત્રિયમ્બકમ્ ઇત્યનુષ્ટુભોઽર્થવર્ણને ત્રિયમ્બકશબ્દસ્ય
જ્ઞાનશક્તિક્રિયાન્વિતપરમપુરુષપરત્વકથનમ્
અધુનાનુષ્ટુભો રીતિં શૃણુ ત્વં પાવનીં પરામ્ ।
ઇચ્છા જ્ઞપ્તિઃ ક્રિયા ચેતિ તિસ્રો લોકસ્ય માતરઃ ॥ ૫૭-

તિસ્રસ્તુ યસ્ય વિદ્યન્તે જગદ્ભાવિન્ય ઊર્જિતાઃ ।
ત્ર્યમ્બકઃ સ તુ વિજ્ઞેયો જ્ઞાનશક્તિક્રિયાન્વિતઃ ॥ ૫૭-

યજામહે ઇતિ પદાર્થનિરૂપણમ્
યજતિર્દ્રવ્યસંત્યાગઃ કાંચિદુદ્દિશ્ય દેવતામ્ ।
સુગન્ધિશબ્દાર્થનિરૂપણમ્
શોભનો યસ્ય ગન્ધોઽસ્તિ સ સુગન્ધિરિતીર્યતે ॥ ૫૭-

શોભનં સૂચયન્ સર્વઃ સુગન્ધિરિતિ શબ્દ્યતે ।
યઃ યષ્ટુ સર્વતત્ત્વાનિ ગન્ધયત્યાત્મતેજસા ॥ ૫૭-

ગન્ધયત્યનુવેધેન સ્વસ્વરૂપીકરોતિ યઃ ।
ગન્ધાદીનિ પૃથિવ્યાદિભૂતાન્યેવાખિલાનિ ચ ॥ ૫૭-

શોભનં યસ્ય તિષ્ઠન્તિ વશે દેવસ્ય શાસિતુઃ ।
સ સુગન્ધિઃ સમાખ્યાતો જ્ઞાનાત્મા સર્વવિદ્વશી ॥ ૫૭-

પુષ્ટિવર્ધનશબ્દાર્થનિરૂપણમ્
પુષ્ટિર્ભૂતિઃ સમાખ્યાતા યા સા સદસદાત્મિકા ।
પ્. ૫૮૧) શક્તિર્વિષ્ણુમયી વિષ્ણોઃ સ તાં વર્ધયતિ સ્વયમ્ ॥ ૫૭-

સંકલ્પેન સમુદ્ભાવ્ય વિતત્ય વિવિધાત્મના ।
સંધાર્ય સંનિયમ્યાથ પ્રતિસંહરતે ચ તામ્ ॥ ૫૭-

તતોઽસૌ ભગવાન્ વિષ્ણુઃ કથ્યતે પુષ્ટિવર્ધનઃ ।
વાક્યાર્થવર્ણનમુખેન પૂર્વાર્ધસ્ય ભગવતિ
સ્યાત્મહવિઃસમર્પણપરત્વપ્રદર્શનમ્
ઇચ્છાજ્ઞાનક્રિયાકારં શોભનાખ્યં જગત્પ્રિયમ્ ॥ ૫૭-

સ્વાકારજ્ઞાપિતૈશ્વર્યં શુદ્ધં સંવિન્મયં પરમ્ ।
ઈશાનં સર્વલોકાનાં પુરુષં પુષ્કરેક્ષણમ્ ॥ ૫૭-

દેવતાં સ્વાં સમુદ્દિશ્ય સ્વાત્માખ્યદ્રવ્યમુત્તમમ્ ।
યજામ ઇતિ મન્ત્રસ્ય પૂર્વભાગાર્થ ઈદૃશઃ ॥ ૫૭-

ઉત્તરાર્ધસ્ય વાક્યાર્થનિરૂપણમ્
નિરુક્તો મૃત્યુશબ્દોઽત્ર મૃત્યુમૃત્યુનિરૂપણે ।
સ્વાત્મસ્વાત્મીયસંન્યાસી દેવેઽદ્ય પરમાત્મનિ ॥ ૫૭-

મૃત્યોર્મુચ્યેય સંસારાન્નાનાદુઃખમહોદધેઃ ।
ઉર્વારુકં યથા પક્વમક્લેશેન સ્વબન્ધનાત્ ॥ ૫૭-

મુચ્યતે મૃત્યુતસ્તદ્વદહં મુચ્યેય બન્ધનાત્ ।
સંન્યાસે સ્થૈર્યમાશાસ્તે કૃતેઽસ્મિન્ મામૃતાદિતિ ॥ ૫૭-

અમૃતાદ્ બ્રહ્મણસ્તસ્માદ્યસ્મૈ માં દત્તવાનહમ્ ।
જાતુચિન્મા સ્વ મુચ્યેય ક્ષેમી ભાવો ભવેન્મમ ॥ ૫૭-

પ્. ૫૮૨) પ્રપત્તુર્બ્રહ્મસાધર્મ્યાપત્તિલક્ષણસ્ય ફલસ્ય તાત્પર્યગત્યા
મન્ત્રે વિવક્ષિતત્વપ્રદર્શનમ્
ઇત્યર્થોઽનુષ્ટુભઃ પ્રોક્તો બ્રહ્મભાવમયઃ શુભઃ ।
જ્યોતિસ્ત્રયં નિરુક્તં તુ તદિદં છન્દસાં ત્રયમ્ ॥ ૫૭-

ઇતિ શ્રીપાઞ્ચરાત્રે તન્ત્રરહસ્યે અહિર્બુધ્ન્યસંહિતાયાં
જ્યોતિશ્ચક્રમન્ત્રાર્થનિરૂપણં નામ સપ્તપઞ્ચાશોઽધ્યાયઃ

આદિતઃ શ્લોકાઃ