Agni Purana · Chapter 88
:e ity ādimahāpurāṇe āgneye nirvāṇadīkṣāyāṃ
śāntiśodhanaṃ nāma saptaśītitamo 'dhyāyaḥ ||
% Chapter {88}
:ś athāṣṭāśītitamo 'dhyāyaḥ
nirvāṇadīkṣākathanaṃ
īśvara uvāca
sandhānaṃ śāntyatītāyāḥ śāntyā sārdhaṃ viśuddhayā /AP_88.001ab/
kurvīta pūrvavattatra tattvavarṇādi tad yathā
oṃ hīṃ kṣauṃ hauṃ hāṃ iti sandhānāni
ubhau śaktiśivau tattve bhuvanāṣṭakasiddhikaṃ /AP_88.002ab/
dīpakaṃ rocikañcaiva mocakaṃ cordhvagāmi ca
vyomarūpamanāthañca syādanāśritanaṣṭamaṃ /AP_88.003ab/
oṅkārapadamīśāne mantro varṇāś ca ṣoḍaśa
akārādivisargāntā vījena dehakārakau /AP_88.004ab/
kuhūś ca śaṅkhinī nāḍyau devadattadhanañjayau
marutau sparśanaṃ śrotraṃ indriye viṣayo nabhaḥ /AP_88.005ab/
:p 278
śabdo guṇo 'syāvasthā tu turyātītā tu pañcamī
hetuḥ sadāśivo deva iti tattvādisañcayaṃ /AP_88.006ab/
sañcintya śāntyatītākhyaṃ vidadhyāttāḍanādikaṃ
kalāpāśaṃ samātāḍya phaḍantena vibhidya ca /AP_88.007ab/
praviśyāntar namo 'ntena phaḍantena viyojayet
śikhāhṛtsampuṭībhūtaṃ svāhāntaṃ sṛṇimudrayā /AP_88.008ab/
pūrakeṇa samākṛṣya pāśaṃ mastakasūtrataḥ
kumbhakena samādāya recakenodbhavākhyayā /AP_88.009ab/
hṛtsampuṭanamo 'ntena vahniṃ kuṇḍe niveśayet
asyāḥ pūjādikaṃ sarvaṃ nivṛtteriva sādhayet /AP_88.010ab/
sadāśivaṃ samāvāhya pūjayitvā pratarpya ca
sadā khyāte 'dhikāre 'smin mumukṣuṃ dīkṣayāmyahaṃ /AP_88.011ab/
bhāvyaṃ tvayānukūlena bhaktyā vijñāpayediti
pitrorāvāhanaṃ pūjāṃ kṛtvā tarpaṇasannidhī /AP_88.012ab/
hṛtsampuṭātmavījena śiṣyaṃ vakṣasi tāḍayet
oṃ hāṃ hūṃ haṃ phaṭ
praviśya cāpyanenaiva caitanyaṃ vibhajettataḥ /AP_88.013ab/
śastreṇa pāśasaṃyuktaṃ jyeṣṭhayāṅkuśamudrayā
oṃ hāṃ hūṃ haṃ phaṭ(1)
svāhāntena tadākṛṣya tenaiva puṭitātmanā /AP_88.014ab/
gṛhītvā tannamo 'ntena nijātmani niyojayet
oṃ hāṃ haṃ hīṃ ātmane namaḥ(2)
:n
1 oṃ hāṃ huṃ haḥ phaṭ iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ
2 oṃ hāṃ haṃ hrīmātmane nama iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ
:p 279
pūrvavat pitṛsaṃyogaṃ bhāvayitvodbhavākhyayā /AP_88.015ab/
vāmayā tadanenaiva(1) devyā garbhe niyojayet
garbhādhānādikaṃ sarvaṃ pūrvoktavidhinā caret /AP_88.016ab/
mūlena pāśaśaithilye niṣkṛtyaiva śataṃ japet
malaśaktitirodhāne pāśānāñca viyojane /AP_88.017ab/
pañcapañcāhutīrdadyādāyudhena yathā purā
pāśānāyudhamantreṇa sapravārābhijaptayā /AP_88.018ab/
chindyādastreṇa kartaryā kalāvījayujā yathā
oṃ hāṃ śāntyatītakalāpāśāya haḥ hūṃ phaṭ
visṛjya vartulīkṛtya pāśānastreṇa pūrvavat /AP_88.019ab/
ghṛtapūrṇe śruve datvā kalāstreṇaiva homayet
astreṇa juhuyāt pajca pāśāṅkuśanivṛttaye /AP_88.020ab/
prāyaścittaniṣedhārthaṃ dadyādaṣṭāhutīstataḥ
sadāśivaṃ hṛdāvāhya kṛtvā pūjanatarpaṇe /AP_88.021ab/
pūrvoktavidhinā kuryādadhikārasamarpaṇaṃ
oṃ hāṃ sadāśiva manovindu śulkaṃ gṛhāṇa svāhā
niḥśeṣadagdhapāśasya paśorasya sadāśiva /AP_88.022ab/
bandhāya na tvayā stheyaṃ śivājñāṃ śrāvayediti
mūlena juhuyāt pūrṇāṃ visṛjettu sadāśivaṃ /AP_88.023ab/
tato viśuddhamātmānaṃ śaraccandramivoditaṃ
saṃhāramudrayā raudryā saṃyojya gururātmani /AP_88.024ab/
kurvīta śiṣyadehasthamuddhṛtyodbhavamudrayā
dadyādāpyāyanāyāsya mastake 'rghyāmbuvindukaṃ /AP_88.025ab/
kṣamayitvā mahābhaktyā pitarau visṛjettathā
:n
1 vāmayā hṛdayenaiveti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ
:p 280
kheditau śiṣyadīkṣāyai yanmayā pitarau yuvāṃ /AP_88.026ab/
kāruṇyanānmokṣayitvā tadvraja tvaṃ sthānamātmanaḥ
śikhāmantritakartaryā bodhaśaktisvarūpiṇīṃ /AP_88.027ab/
śikhāṃ chidyācchivāstreṇa śiṣyasya caturaṅgulāṃ
oṃ klīṃ śikhāyai hūṃ phaṭ(1) oṃ haḥ astrāya hūṃ
phaṭ
sruci tāṃ ghṛtapūrṇāyāṃ goviḍgolakamadhyagāṃ(2) /AP_88.028ab/
saṃvidhāyāstramantreṇa hūṃ phaḍantena homayet
oṃ hauṃ haḥ astrāya hūṃ phaṭ
prakṣālya sruksruvau śiṣyaṃ saṃsnāpyācamya ca svayaṃ /AP_88.029ab/
yojanikāsthānamātmānaṃ śastramantreṇa tāḍayet
viyojyākṛṣya sampūjya(3) pūrvavad dvādaśāntataḥ /AP_88.030ab/
ātmīyahṛdayāmbhojakarṇikāyāṃ niveśayet
pūritaṃ śruvamājyena vihitādhomukhaśrucā /AP_88.031ab/
nityoktavidhinā.adāya śaṅkhasannibhamudrayā
prasāritaśirogrīvo nādoccārānusārataḥ /AP_88.032ab/
samadṛṣṭiśivaścāntaḥ parabhāvasamanvitaḥ
kumbhamaṇḍalavahnibhyaḥ(4) śiṣyādapi nijātmanaḥ /AP_88.033ab/
gṛhītvā ṣaḍvidhavidhānaṃ śrugagre prāṇanāḍikaṃ
sañcintya vinduvad dhyātvā kramaśaḥ saptadhā yathā /AP_88.034ab/
prathamaṃ prāṇasaṃyogasvarūpamaparantataḥ
:n
1 oṃ hūṃ śikhāyai hūṃ phaṭ iti kha, ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
/ oṃ hrīṃ śikhāyai hraṃ phaḍiti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ
2 govindalokamadhyagāmiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ
3 viyojyākṛṣya saṅgṛhyeti kha, ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
4 kuṇḍamaṇḍalavahnibhya iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ
:p 281
hṛdayādikramoccāravisṛṣṭaṃ mantrasañjñakaṃ /AP_88.035ab/
pūrakaṃ kumbhakaṃ kṛtvā vyādāya vadanaṃ manāk
suṣumṇānugataṃ nādasvarūpantu tṛtīyakaṃ /AP_88.036ab/
saptame kāraṇe tyāgātpraśāntavikharaṃ layaḥ
śaktinādordhvasañcārastacchaktivikharaṃ mataṃ /AP_88.037ab/
prāṇasya nikhilasyāpi śaktiprameyavarjitaṃ
tatkālavikharaṃ ṣaṣṭhaṃ śaktyatītañca saptamaṃ /AP_88.038ab/
tadetad yojanāsthānaṃ vikharantattvasañjñakaṃ
pūrakaṃ kumbhakaṃ kṛtvā vyādāya vadanaṃ manāk /AP_88.039ab/
śanair udīrayan mūlaṃ kṛtvā śiṣyātmano layaṃ
hakāre taḍidākāre ṣaḍadhvajaprāṇarūpiṇi /AP_88.040ab/
ukāraṃ parato nābhervitastiṃ vyāpya saṃsthitaṃ
tataḥ paraṃ makārantu hṛdayāccaturaṅgulaṃ /AP_88.041ab/
oṅkāraṃ vācakaṃ viṣṇostato 'ṣṭāṅgulakaṇṭhakaṃ
caturaṅgulatālusthaṃ makāraṃ rudravācakaṃ /AP_88.042ab/
tadvallalāṭamadhyasthaṃ vindumīśvaravācakaṃ
nādaṃ sadāśivaṃ devaṃ brahmarandhrāvasānakaṃ /AP_88.043ab/
śaktiṃ ca brahmarandhrasthāṃ tyajannityamanukramāt
divyaṃ pipīlikāsparśaṃ tasminnevānubhūya ca /AP_88.044ab/
dvādaśānte pare tattve paramānandalakṣaṇe
bhāvaśūnye mano 'tīte śive nityaguṇodaye /AP_88.045ab/
vilīya mānase tasmin śiṣyātmānaṃ vibhāvayet
vimuñcan sarpiṣo dhārāṃ jvālānte 'pi pare śive /AP_88.046ab/
yojanikāsthiratvāya vauṣaḍantaśivāṇunā(1)
:n
1 vauṣaḍantaśivātmaneti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ
:p 282
datvā pūrṇāṃ vidhānena guṇāpadānamacaret /AP_88.047ab/
oṃ hāṃ ātmane(1) sarvajño bhava svāhā / oṃ hāṃ ātmane(2)
paritṛpto bhava svāhā / oṃ hrūṃ ātmane(3) anādibodho bhava svāhā
/ oṃ hauṃ ātmane(4) svatantro bhava svāhā / oṃ hauṃ ātman(5)
aluptaśaktirbhava svāhā / oṃ haḥ ātmane(6) anantaśaktirbhava
svāhāitthaṃ ṣaḍguṇamātmānaṃ gṛhītvā paramākṣarāt
vidhinā bhāvanopetaḥ śiṣyadehe niyojayet /AP_88.048ab/
tīvrāṇuśaktisampātajanitaśramaśāntaye
śiṣyamūrdhani vinyasyedarghyādamṛtavindukaṃ /AP_88.049ab/
praṇamayyeśakumbhādīn śivāddakṣiṇamaṇḍale(7)
saumyavaktraṃ vyavasthāpya śiṣyaṃ dakṣiṇamātmanaḥ /AP_88.050ab/
tvayaivānugṛhīto 'yaṃ mūrtimāsthāya māmakīṃ
deve vahnau gurau tasmādbhaktiṃ cāpyasya vardhaya(8) /AP_88.051ab/
iti vijñāpya deveśaṃ praṇamya ca guruḥ svayaṃ
:n
1 oṃ hrīṃ ātmanniti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ / oṃ hauṃ
ātmanniti gha, cihnitapustakapāṭhaḥ
2 oṃ hrīṃ ātmane iti kha, ga, cihnitapustakapāṭhaḥ / oṃ hīṃ
ātmanniti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
3 oṃ hraiṃ ātmanniti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ / oṃ ātmanniti ga,
gha, cihnitapustakapāṭhaḥ
4 oṃ hraiṃ ātmanniti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ / oṃ huṃ ātmanniti
ga, cihnitapustakapāṭhaḥ / oṃ hauṃ ātmanniti gha, ṅa,
cihnitapustakapāṭhaḥ
5 oṃ haiṃ ātmanniti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ
7 śivadakṣiṇamaṇḍale iti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ
8 bhaktiṃ nāthāsya vardhayeti kha, ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
:p 283
śreyastavāstviti brūyādāśiṣaṃ śiṣyamādarāt /AP_88.052ab/
tataḥ paramayā bhaktyā datvā deve 'ṣṭapuṣpikāṃ /AP_88.052cd/
putrakaṃ śivakumbhena saṃsnāpya visṛjenmakhaṃ
Original text: Agnipurāṇa · Edition: Rajendralal Mitra, Calcutta: Asiatic Society of Bengal 1870-1879, 3 vols. (Bibliotheca Indica, 65,1-3) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0