અગ્નિ પુરાણ · અધ્યાય 88

:એ ઇત્ય્ આદિમહાપુરાણે આગ્નેયે નિર્વાણદીક્ષાયાં
શાન્તિશોધનં નામ સપ્તશીતિતમો ઽધ્યાયઃ ॥
% છપ્તેર્ {88}
:શ્ અથાષ્ટાશીતિતમો ઽધ્યાયઃ
નિર્વાણદીક્ષાકથનં
ઈશ્વર ઉવાચ
સન્ધાનં શાન્ત્યતીતાયાઃ શાન્ત્યા સાર્ધં વિશુદ્ધયા ।અપ્_88.001અબ્।
કુર્વીત પૂર્વવત્તત્ર તત્ત્વવર્ણાદિ તદ્ યથા

ઓં હીં ક્ષૌં હૌં હાં ઇતિ સન્ધાનાનિ
ઉભૌ શક્તિશિવૌ તત્ત્વે ભુવનાષ્ટકસિદ્ધિકં ।અપ્_88.002અબ્।
દીપકં રોચિકઞ્ચૈવ મોચકં ચોર્ધ્વગામિ ચ

વ્યોમરૂપમનાથઞ્ચ સ્યાદનાશ્રિતનષ્ટમં ।અપ્_88.003અબ્।
ઓઙ્કારપદમીશાને મન્ત્રો વર્ણાશ્ ચ ષોડશ

અકારાદિવિસર્ગાન્તા વીજેન દેહકારકૌ ।અપ્_88.004અબ્।
કુહૂશ્ ચ શઙ્ખિની નાડ્યૌ દેવદત્તધનઞ્જયૌ

મરુતૌ સ્પર્શનં શ્રોત્રં ઇન્દ્રિયે વિષયો નભઃ ।અપ્_88.005અબ્।
:પ્ 278
શબ્દો ગુણો ઽસ્યાવસ્થા તુ તુર્યાતીતા તુ પઞ્ચમી

હેતુઃ સદાશિવો દેવ ઇતિ તત્ત્વાદિસઞ્ચયં ।અપ્_88.006અબ્।
સઞ્ચિન્ત્ય શાન્ત્યતીતાખ્યં વિદધ્યાત્તાડનાદિકં

કલાપાશં સમાતાડ્ય ફડન્તેન વિભિદ્ય ચ ।અપ્_88.007અબ્।
પ્રવિશ્યાન્તર્ નમો ઽન્તેન ફડન્તેન વિયોજયેત્

શિખાહૃત્સમ્પુટીભૂતં સ્વાહાન્તં સૃણિમુદ્રયા ।અપ્_88.008અબ્।
પૂરકેણ સમાકૃષ્ય પાશં મસ્તકસૂત્રતઃ

કુમ્ભકેન સમાદાય રેચકેનોદ્ભવાખ્યયા ।અપ્_88.009અબ્।
હૃત્સમ્પુટનમો ઽન્તેન વહ્નિં કુણ્ડે નિવેશયેત્

અસ્યાઃ પૂજાદિકં સર્વં નિવૃત્તેરિવ સાધયેત્ ।અપ્_88.010અબ્।
સદાશિવં સમાવાહ્ય પૂજયિત્વા પ્રતર્પ્ય ચ

સદા ખ્યાતે ઽધિકારે ઽસ્મિન્ મુમુક્ષું દીક્ષયામ્યહં ।અપ્_88.011અબ્।
ભાવ્યં ત્વયાનુકૂલેન ભક્ત્યા વિજ્ઞાપયેદિતિ

પિત્રોરાવાહનં પૂજાં કૃત્વા તર્પણસન્નિધી ।અપ્_88.012અબ્।
હૃત્સમ્પુટાત્મવીજેન શિષ્યં વક્ષસિ તાડયેત્

ઓં હાં હૂં હં ફટ્
પ્રવિશ્ય ચાપ્યનેનૈવ ચૈતન્યં વિભજેત્તતઃ ।અપ્_88.013અબ્।
શસ્ત્રેણ પાશસંયુક્તં જ્યેષ્ઠયાઙ્કુશમુદ્રયા

ઓં હાં હૂં હં ફટ્(1)
સ્વાહાન્તેન તદાકૃષ્ય તેનૈવ પુટિતાત્મના ।અપ્_88.014અબ્।
ગૃહીત્વા તન્નમો ઽન્તેન નિજાત્મનિ નિયોજયેત્

ઓં હાં હં હીં આત્મને નમઃ(2)
:ન્
1 ઓં હાં હું હઃ ફટ્ ઇતિ ખ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
2 ઓં હાં હં હ્રીમાત્મને નમ ઇતિ ખ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
:પ્ 279
પૂર્વવત્ પિતૃસંયોગં ભાવયિત્વોદ્ભવાખ્યયા ।અપ્_88.015અબ્।
વામયા તદનેનૈવ(1) દેવ્યા ગર્ભે નિયોજયેત્

ગર્ભાધાનાદિકં સર્વં પૂર્વોક્તવિધિના ચરેત્ ।અપ્_88.016અબ્।
મૂલેન પાશશૈથિલ્યે નિષ્કૃત્યૈવ શતં જપેત્

મલશક્તિતિરોધાને પાશાનાઞ્ચ વિયોજને ।અપ્_88.017અબ્।
પઞ્ચપઞ્ચાહુતીર્દદ્યાદાયુધેન યથા પુરા

પાશાનાયુધમન્ત્રેણ સપ્રવારાભિજપ્તયા ।અપ્_88.018અબ્।
છિન્દ્યાદસ્ત્રેણ કર્તર્યા કલાવીજયુજા યથા

ઓં હાં શાન્ત્યતીતકલાપાશાય હઃ હૂં ફટ્
વિસૃજ્ય વર્તુલીકૃત્ય પાશાનસ્ત્રેણ પૂર્વવત્ ।અપ્_88.019અબ્।
ઘૃતપૂર્ણે શ્રુવે દત્વા કલાસ્ત્રેણૈવ હોમયેત્

અસ્ત્રેણ જુહુયાત્ પજ્ચ પાશાઙ્કુશનિવૃત્તયે ।અપ્_88.020અબ્।
પ્રાયશ્ચિત્તનિષેધાર્થં દદ્યાદષ્ટાહુતીસ્તતઃ

સદાશિવં હૃદાવાહ્ય કૃત્વા પૂજનતર્પણે ।અપ્_88.021અબ્।
પૂર્વોક્તવિધિના કુર્યાદધિકારસમર્પણં

ઓં હાં સદાશિવ મનોવિન્દુ શુલ્કં ગૃહાણ સ્વાહા
નિઃશેષદગ્ધપાશસ્ય પશોરસ્ય સદાશિવ ।અપ્_88.022અબ્।
બન્ધાય ન ત્વયા સ્થેયં શિવાજ્ઞાં શ્રાવયેદિતિ

મૂલેન જુહુયાત્ પૂર્ણાં વિસૃજેત્તુ સદાશિવં ।અપ્_88.023અબ્।
તતો વિશુદ્ધમાત્માનં શરચ્ચન્દ્રમિવોદિતં

સંહારમુદ્રયા રૌદ્ર્યા સંયોજ્ય ગુરુરાત્મનિ ।અપ્_88.024અબ્।
કુર્વીત શિષ્યદેહસ્થમુદ્ધૃત્યોદ્ભવમુદ્રયા

દદ્યાદાપ્યાયનાયાસ્ય મસ્તકે ઽર્ઘ્યામ્બુવિન્દુકં ।અપ્_88.025અબ્।
ક્ષમયિત્વા મહાભક્ત્યા પિતરૌ વિસૃજેત્તથા

:ન્
1 વામયા હૃદયેનૈવેતિ ગ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
:પ્ 280
ખેદિતૌ શિષ્યદીક્ષાયૈ યન્મયા પિતરૌ યુવાં ।અપ્_88.026અબ્।
કારુણ્યનાન્મોક્ષયિત્વા તદ્વ્રજ ત્વં સ્થાનમાત્મનઃ

શિખામન્ત્રિતકર્તર્યા બોધશક્તિસ્વરૂપિણીં ।અપ્_88.027અબ્।
શિખાં છિદ્યાચ્છિવાસ્ત્રેણ શિષ્યસ્ય ચતુરઙ્ગુલાં

ઓં ક્લીં શિખાયૈ હૂં ફટ્(1) ઓં હઃ અસ્ત્રાય હૂં
ફટ્
સ્રુચિ તાં ઘૃતપૂર્ણાયાં ગોવિડ્ગોલકમધ્યગાં(2) ।અપ્_88.028અબ્।
સંવિધાયાસ્ત્રમન્ત્રેણ હૂં ફડન્તેન હોમયેત્

ઓં હૌં હઃ અસ્ત્રાય હૂં ફટ્
પ્રક્ષાલ્ય સ્રુક્સ્રુવૌ શિષ્યં સંસ્નાપ્યાચમ્ય ચ સ્વયં ।અપ્_88.029અબ્।
યોજનિકાસ્થાનમાત્માનં શસ્ત્રમન્ત્રેણ તાડયેત્

વિયોજ્યાકૃષ્ય સમ્પૂજ્ય(3) પૂર્વવદ્ દ્વાદશાન્તતઃ ।અપ્_88.030અબ્।
આત્મીયહૃદયામ્ભોજકર્ણિકાયાં નિવેશયેત્

પૂરિતં શ્રુવમાજ્યેન વિહિતાધોમુખશ્રુચા ।અપ્_88.031અબ્।
નિત્યોક્તવિધિના.અદાય શઙ્ખસન્નિભમુદ્રયા

પ્રસારિતશિરોગ્રીવો નાદોચ્ચારાનુસારતઃ ।અપ્_88.032અબ્।
સમદૃષ્ટિશિવશ્ચાન્તઃ પરભાવસમન્વિતઃ

કુમ્ભમણ્ડલવહ્નિભ્યઃ(4) શિષ્યાદપિ નિજાત્મનઃ ।અપ્_88.033અબ્।
ગૃહીત્વા ષડ્વિધવિધાનં શ્રુગગ્રે પ્રાણનાડિકં

સઞ્ચિન્ત્ય વિન્દુવદ્ ધ્યાત્વા ક્રમશઃ સપ્તધા યથા ।અપ્_88.034અબ્।
પ્રથમં પ્રાણસંયોગસ્વરૂપમપરન્તતઃ

:ન્
1 ઓં હૂં શિખાયૈ હૂં ફટ્ ઇતિ ખ, ઙ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
। ઓં હ્રીં શિખાયૈ હ્રં ફડિતિ ગ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
2 ગોવિન્દલોકમધ્યગામિતિ ખ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
3 વિયોજ્યાકૃષ્ય સઙ્ગૃહ્યેતિ ખ, ઙ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
4 કુણ્ડમણ્ડલવહ્નિભ્ય ઇતિ ખ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
:પ્ 281
હૃદયાદિક્રમોચ્ચારવિસૃષ્ટં મન્ત્રસઞ્જ્ઞકં ।અપ્_88.035અબ્।
પૂરકં કુમ્ભકં કૃત્વા વ્યાદાય વદનં મનાક્

સુષુમ્ણાનુગતં નાદસ્વરૂપન્તુ તૃતીયકં ।અપ્_88.036અબ્।
સપ્તમે કારણે ત્યાગાત્પ્રશાન્તવિખરં લયઃ

શક્તિનાદોર્ધ્વસઞ્ચારસ્તચ્છક્તિવિખરં મતં ।અપ્_88.037અબ્।
પ્રાણસ્ય નિખિલસ્યાપિ શક્તિપ્રમેયવર્જિતં

તત્કાલવિખરં ષષ્ઠં શક્ત્યતીતઞ્ચ સપ્તમં ।અપ્_88.038અબ્।
તદેતદ્ યોજનાસ્થાનં વિખરન્તત્ત્વસઞ્જ્ઞકં

પૂરકં કુમ્ભકં કૃત્વા વ્યાદાય વદનં મનાક્ ।અપ્_88.039અબ્।
શનૈર્ ઉદીરયન્ મૂલં કૃત્વા શિષ્યાત્મનો લયં

હકારે તડિદાકારે ષડધ્વજપ્રાણરૂપિણિ ।અપ્_88.040અબ્।
ઉકારં પરતો નાભેર્વિતસ્તિં વ્યાપ્ય સંસ્થિતં

તતઃ પરં મકારન્તુ હૃદયાચ્ચતુરઙ્ગુલં ।અપ્_88.041અબ્।
ઓઙ્કારં વાચકં વિષ્ણોસ્તતો ઽષ્ટાઙ્ગુલકણ્ઠકં

ચતુરઙ્ગુલતાલુસ્થં મકારં રુદ્રવાચકં ।અપ્_88.042અબ્।
તદ્વલ્લલાટમધ્યસ્થં વિન્દુમીશ્વરવાચકં

નાદં સદાશિવં દેવં બ્રહ્મરન્ધ્રાવસાનકં ।અપ્_88.043અબ્।
શક્તિં ચ બ્રહ્મરન્ધ્રસ્થાં ત્યજન્નિત્યમનુક્રમાત્

દિવ્યં પિપીલિકાસ્પર્શં તસ્મિન્નેવાનુભૂય ચ ।અપ્_88.044અબ્।
દ્વાદશાન્તે પરે તત્ત્વે પરમાનન્દલક્ષણે

ભાવશૂન્યે મનો ઽતીતે શિવે નિત્યગુણોદયે ।અપ્_88.045અબ્।
વિલીય માનસે તસ્મિન્ શિષ્યાત્માનં વિભાવયેત્

વિમુઞ્ચન્ સર્પિષો ધારાં જ્વાલાન્તે ઽપિ પરે શિવે ।અપ્_88.046અબ્।
યોજનિકાસ્થિરત્વાય વૌષડન્તશિવાણુના(1)

:ન્
1 વૌષડન્તશિવાત્મનેતિ ખ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
:પ્ 282
દત્વા પૂર્ણાં વિધાનેન ગુણાપદાનમચરેત્ ।અપ્_88.047અબ્।
ઓં હાં આત્મને(1) સર્વજ્ઞો ભવ સ્વાહા । ઓં હાં આત્મને(2)
પરિતૃપ્તો ભવ સ્વાહા । ઓં હ્રૂં આત્મને(3) અનાદિબોધો ભવ સ્વાહા
। ઓં હૌં આત્મને(4) સ્વતન્ત્રો ભવ સ્વાહા । ઓં હૌં આત્મન્(5)
અલુપ્તશક્તિર્ભવ સ્વાહા । ઓં હઃ આત્મને(6) અનન્તશક્તિર્ભવ
સ્વાહાઇત્થં ષડ્ગુણમાત્માનં ગૃહીત્વા પરમાક્ષરાત્

વિધિના ભાવનોપેતઃ શિષ્યદેહે નિયોજયેત્ ।અપ્_88.048અબ્।
તીવ્રાણુશક્તિસમ્પાતજનિતશ્રમશાન્તયે

શિષ્યમૂર્ધનિ વિન્યસ્યેદર્ઘ્યાદમૃતવિન્દુકં ।અપ્_88.049અબ્।
પ્રણમય્યેશકુમ્ભાદીન્ શિવાદ્દક્ષિણમણ્ડલે(7)

સૌમ્યવક્ત્રં વ્યવસ્થાપ્ય શિષ્યં દક્ષિણમાત્મનઃ ।અપ્_88.050અબ્।
ત્વયૈવાનુગૃહીતો ઽયં મૂર્તિમાસ્થાય મામકીં

દેવે વહ્નૌ ગુરૌ તસ્માદ્ભક્તિં ચાપ્યસ્ય વર્ધય(8) ।અપ્_88.051અબ્।
ઇતિ વિજ્ઞાપ્ય દેવેશં પ્રણમ્ય ચ ગુરુઃ સ્વયં

:ન્
1 ઓં હ્રીં આત્મન્નિતિ ખ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ । ઓં હૌં
આત્મન્નિતિ ઘ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
2 ઓં હ્રીં આત્મને ઇતિ ખ, ગ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ । ઓં હીં
આત્મન્નિતિ ઙ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
3 ઓં હ્રૈં આત્મન્નિતિ ખ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ । ઓં આત્મન્નિતિ ગ,
ઘ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
4 ઓં હ્રૈં આત્મન્નિતિ ખ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ । ઓં હું આત્મન્નિતિ
ગ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ । ઓં હૌં આત્મન્નિતિ ઘ, ઙ,
ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
5 ઓં હૈં આત્મન્નિતિ ખ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
7 શિવદક્ષિણમણ્ડલે ઇતિ ગ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
8 ભક્તિં નાથાસ્ય વર્ધયેતિ ખ, ઙ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
:પ્ 283
શ્રેયસ્તવાસ્ત્વિતિ બ્રૂયાદાશિષં શિષ્યમાદરાત્ ।અપ્_88.052અબ્।
તતઃ પરમયા ભક્ત્યા દત્વા દેવે ઽષ્ટપુષ્પિકાં ।અપ્_88.052ચ્દ્।
પુત્રકં શિવકુમ્ભેન સંસ્નાપ્ય વિસૃજેન્મખં