Agni Purana · Chapter 84
:e ity ādimāhāpurāṇe āgneye nirvāṇadīkṣāyāmadhivāsanaṃ
nāma tryaśītitamo 'dhyāyaḥ ||
:n
1 yāgālayaṃ vrajediti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
2 vidyāmāsthāya pāvanīmiti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
:p 261
% Chapter {84}
:ś caturaśītitamo 'dhyāyaḥ
nirvāṇadīkṣāvidhānaṃ
īśvara uvāca
atha prātaḥ samutthāya kṛtasnanādiko guruḥ /AP_84.001ab/
dadhyārdramāṃsamadyādeḥ praśastābhyavahāritā
gajāśvarohaṇaṃ svapne śubhaṃ śuklāṃśukādikaṃ(1) /AP_84.002ab/
tailābhyaṅgādikaṃ hīnaṃ homo ghoreṇa śāntaye(2)
nityakarmadvayaṃ kṛtvā praviśya makhamaṇḍapaṃ /AP_84.003ab/
svācānto nityavat karma kuryānnaimittike vidhau
tataḥ saṃśodhya cātmānaṃ śivahastaṃ tathātmani /AP_84.004ab/
vinyasya kumbhagaṃ prārcya indrādīnāmanukramāt
maṇḍale sthaṇḍile vāpi prakurvīta śivarcanaṃ /AP_84.005ab/
tarpaṇaṃ pūjanaṃ vahneḥ pūrṇāntaṃ mantratarpaṇaṃ
duḥkhapradoṣamoṣāya śastreṇāṣṭādhikaṃ śataṃ /AP_84.006ab/
hutvā hūṃ sampuṭenaiva vidadhyāt mantradīpanaṃ
antarbalividhānañca madhye sthaṇḍilakumbhayoḥ /AP_84.007ab/
kṛtvā śiṣyapraveśāya labdhānujño vahirvrajet
kuryātsamayavattatra maṇḍalāropaṇādikaṃ /AP_84.008ab/
sampātahomaṃ tannāḍīrūpadarbhakarānugaṃ
tatsannidhānāya tistro hutvā mūlāṇunā.ahutīḥ /AP_84.009ab/
kumbhasthaṃ śivamabhyarcya pāśasūtramupāharet(3)
:n
1 śuklāmbarādikamiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ
2 asmallabdhapañcapustakeṣu dadhyārdramāṃsamadyāderityārabhya homo
ghoreṇa śāntaye ity antaḥ pāṭhaḥ pūrveṇānanvita iva
pratibhāti
3 pāśasūtraṃ samāharediti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
:p 262
svadakṣiṇordhvakāyasya śiṣyasyābhyarcitasya ca /AP_84.010ab/
tacchikhāyāṃ nibadhnīyāt pādāṅguṣṭhāvalambitaṃ
taṃ niveśya nivṛttestu vyāptimālokya cetasā /AP_84.011ab/
jñeyāni bhuvanānyasyāṃ śatamaṣṭādhikaṃ tataḥ
kapālo 'jaś ca buddhaś ca vajradehaḥ pramardanaḥ(1) /AP_84.012ab/
vibhūtiravyayaḥ śāstā pinākī tridaśādhipaḥ
agnī rudro hutāśo ca piṅgalaḥ khādako haraḥ /AP_84.013ab/
jvalano dahano babhrurbhasmāntakakṣapāntakau
yāmyamṛtyuharo dhātā vidhātā kāryarañjakaḥ /AP_84.014ab/
kālo dharmo 'pyadharmaś ca saṃyoktā ca viyogakaḥ
nairṛto māraṇo(2) hantā krūradṛṣṭirbhayānakaḥ /AP_84.015ab/
ūrdhvāṃśako virūpākṣo dhūmralohitadaṃṣṭravān
balaścātibalaś caiva pāśahasto mahābalaḥ /AP_84.016ab/
śvetaś ca jayabhadraś ca dīrghabāhurjalāntakaḥ(3)
vaḍavāsyaś ca bhīmaś ca daśaite vāruṇāḥ smṛtāḥ /AP_84.017ab/
śīghro laghurvāyuvegaḥ sūkṣmastīkṣṇaḥ kṣapāntakaḥ
pañcāntakaḥ pañcaśikhaḥ kapardī meghavāhanaḥ /AP_84.018ab/
jaṭāmukuṭadhārī ca nānāratnadharas tathā
nidhīśo rūpavān dhanyo saumyadehaḥ prasādakṛt /AP_84.019ab/
prakāśo 'pyatha lakṣmīvān kāmarūpo daśottare
vidyādharo jñānadharaḥ sarvajño vedapāragaḥ /AP_84.020ab/
mātṛvṛttaś ca piṅgākṣo bhūtapālo balipriyaḥ
:n
1 pravardhana iti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
2 varuṇa iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ
3 janāntaka iti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
:p 263
sarvavidyāvidhatā ca sukhaduḥkhaharā daśa /AP_84.021ab/
anantaḥ pālako dhīraḥ(1) pātālādhipatis tathā
vṛṣo vṛṣadharo vīryo grasanaḥ(2) sarvatomukhaḥ /AP_84.022ab/
lohitaś caiva vijñeyā daśa rudrāḥ phaṇisthitāḥ
śambhurvibhurgaṇādhyakṣastryakṣastridaśavanditaḥ /AP_84.023ab/
saṃhāraś ca vihāraś ca lābho lipsurvicakṣaṇaḥ
attā kuhakakālāgnirudro(3) hāṭaka eva ca /AP_84.024ab/
kuṣmāṇḍaś caiva satyaś ca brahmā viṣṇuś ca saptamaḥ
rudraścāṣṭāvime rudrāḥ kaṭāhābhyantare sthitāḥ /AP_84.025ab/
eteṣāmeva nāmāni bhuvanānāmapi smaret
bhavodbhavaḥ sarvabhūtaḥ sarvabhūtasukhapradaḥ /AP_84.026ab/
sarvasānnidhyakṛd brahmaviṣṇurudraśarārcitaḥ
saṃstuta pūrvasthita oṃ sākṣin oṃ rudrāntaka oṃ pataṅga oṃ
śabda oṃ sūkṣma oṃ śiva sarvasarvada sarvasānnidhyakara
brahmaviṣṇurudrakara oṃ namaḥ śivāya oṃ namo namaḥ(4)
aṣṭāviṃśati pādāni vyomavyāpi mano guha /AP_84.027ab/
sadyohṛdastranetrāṇi mantravarṇāṣṭako mataḥ
:n
1 ghora iti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
2 vīryāprasanna iti kha, ga, cihnitapustakapāṭhaḥ
3 atha śuklakakālāgnirudra iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ
4 anarcita saṃstuta pūrvasthita sākṣin tuṅga 2 pataṅga 2 jñāna 2
śabda sūkṣma śiva sarvada sarvādhyakṣakara brahmaviṣṇurudra oṃ
namaḥ śivāya oṃ namo namaḥ oṃ namaḥ śivāya oṃ namo
namaḥ iti / anarcita saṃstuta pūrvavinda oṃ sākṣiṇa oṃ rudrāntaka
oṃ pataṅga oṃ jñāna oṃ śabda oṃ sūkṣma oṃ śiva oṃ sarva
oṃ sarvada oṃ sarvasānnidhyakara brahmaviṣṇu rudrakara oṃ namaḥ
śivāya oṃ namo nama iti ca, cihnitapustakapāṭhaḥ
:p 264
vījākāro makāraś ca(1) nāḍyāviḍāpiṅgalāhvaye /AP_84.028ab/
prāṇāpānāvubhau vāyū ghrāṇopasthau tathendriye
gandhastu viṣayaḥ prokto gandhādiguṇapañcake /AP_84.029ab/
pārthivaṃ maṇḍalaṃ pītaṃ vajrāṅgaṃ caturasrakaṃ
vistāro yojanānāntu koṭirasya śatāhatā /AP_84.030ab/
atraivāntargatā jñeyā yonayo 'pi caturdaśa
prathamā sarvadevānāṃ manvādyā devayonayaḥ /AP_84.031ab/
mṛgapakṣī ca paśavaś caturdhā tu sarīsṛpāḥ
sthāvaraṃ pañcamaṃ sarvaṃ yoniḥ ṣaṣṭhī amānuṣī(2) /AP_84.032ab/
paiśācaṃ rākṣasaṃ yākṣaṃ gāndharvaṃ caindrameva ca
saumyaṃ prāṇeśvaraṃ(3) brāhmamaṣṭamaṃ parikīrtitaṃ /AP_84.033ab/
aṣṭānāṃ pārthivantattvamadhikārāspadaṃ mataṃ
layastu prakṛtau buddhau bhogo brahmā ca kāraṇaṃ /AP_84.034ab/
tato jāgradavasthānaiḥ samastair bhuvanādibhiḥ
nivṛttiṃ garbhitāṃ dhyātvā svamantreṇa niyojya ca /AP_84.035ab/
oṃ hāṃ hrūṃ hāṃ(4) nivṛttikalāpāśāya hūṃ phaṭ tata
oṃ hāṃ hāṃ(5) nivṛttikalāpāśāya
svāhetyanenāṅkuśamudrayā pūrakeṇākṛṣya oṃ hrūṃ
hrāṃ hrūṃ(6) nivṛttikalāpāśāya hūṃ phaḍityanena
saṃhāramudrayā kumbhakenādhaḥ-[!!!]
:n
1 vījoṅkāro makaraśceti ga, ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
2 yoniḥ ṣaṣṭhī sumānuṣī iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ /
yoniḥ ṣaṣṭīṣu mānuṣī iti ga, ṅa,
cihnitapustakapāṭhaḥ
3 prajeśvaramiti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
4 oṃ hāṃ hūṃ hāmiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ
5 tata oṃ hāṃ hāṃ hāmiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ
6 oṃ hūṃ hrūṃ hūmiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ
:p 265
sthānādādāya oṃ oṃ hrāṃ hāṃ(1) nivṛttikalāpāśāya nama
ity anenodbhavamudrayā recakena kumbhe saṃsthāpya oṃ hāṃ
nivṛttikalāpāśāya nama ity anenārghyaṃ datvā sampūjya vimukhenaiva
svāhāntenai sannidhānāyāhutitrayaṃ santarpaṇāhutitrayaṃ ca datvā
oṃ hāṃ brahmaṇe nama iti brahmāṇamāvāhya sampūjya ca
svāhāntena santarpya
brahman tavādhikāre 'smin mumukṣuṃ dokṣyayāmyahaṃ
bhāvyaṃ tvayānukūlena vidhiṃ vijñāpayediti /AP_84.036ab/
āvāhayettato devīṃ rakṣāṃ vāgīśvarīṃ hṛdā
icchājñānakriyārūpāṃ ṣaḍvidhāṃ hy ekakāraṇaṃ /AP_84.037ab/
pūjayettarpayeddevīṃ prakāreṇāmunā tataḥ
vāgīśvarīṃ viniḥśeṣayonivikṣobhakāraṇaṃ /AP_84.038ab/
hṛtsampuṭārthavījādihūṃ phaḍantaśarāṇunā
tāḍayeddhṛdaye tasya praviśetsa(2) vidhānavit /AP_84.039ab/
tataḥ śiṣyasya caitanyaṃ hṛdi vahnikaṇopamaṃ
nivṛttisthaṃ yutaṃ pāśair jyeṣṭhayā vibhajedyathā /AP_84.040ab/
oṃ hāṃ hūṃ haḥ hūṃ phaṭoṃ hāṃ svāhetyanenātha pūrakeṇāṅkuśamudrayā
tadākṛṣya svamantreṇa gṛhītvā.atmani yojayet /AP_84.041ab/
oṃ hāṃ hrūṃ hāṃ(3) ātmane namaḥ
pitrorvibhāvya saṃyogaṃ caitanyaṃ recakena tat
brahmādikāraṇatyāgakramānnītvā śivāspadaṃ /AP_84.042ab/
:n
1 oṃ hūṃ hrīṃ hāmiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ
2 praviśyecceti kha, ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
3 oṃ hāṃ hāṃ kṣaṃ hāmiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ
:p 266
garbhādhānārthamādāya yugapat sarvayoniṣu
kṣipedvāgīśvarīyonau vāmayodbhavamudrayā /AP_84.043ab/
oṃ hāṃ hāṃ hāṃ ātmane namaḥ(1)
pūjayedapyanenaiva tarpayedapi pañcadhā
anyayoniṣu sarvāsu dehaśuddhiṃ hṛdā caret /AP_84.044ab/
nātra puṃsavanaṃ stryādiśarīrasyāpi sambhavāt
sīmantonnayanaṃ vāpi daivānyaṅgāni dehavat /AP_84.045ab/
śirasā janma kurvīta jugupsan sarvadehināṃ
tathaiva bhāvayedeṣāmadhikāraṃ śivāṇunā(2) /AP_84.046ab/
bhogaṃ kavacamantreṇa śastreṇa viṣayātmanā
moharūpamabhedaś ca layasajñaṃ vibhāvayet /AP_84.047ab/
śivena śrotasāṃ śuddhiṃ hṛdā tattvaviśodhanaṃ
pañca pañcāhutīḥ kuryāt(3) garbhādhānādiṣu kramāt /AP_84.048ab/
māyayā malakarmādipāśabandhanivṛttaye
niṣkṛtyaiva hṛdā paścād yajeta śatamāhutīḥ /AP_84.049ab/
malaśaktinirodhena pāśānāñca viyojanaṃ
svāhāntāyudhamantreṇa pañcapañcāhutīryajet /AP_84.050ab/
māyādyantasya pāśasya saptavārāstrajaptayā
kartaryā chedanaṃ kuryāt kalpaśastreṇa tadyathā /AP_84.051ab/
oṃ hūṃ nivṛttikalāpāśāya hūṃ phaṭ
:n
1 oṃ haṃ haṃ hāṃ ātmane nama iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ
2 śikhātmane kha, cihnitapustakapāṭhaḥ
3 pañcapañcāhutīrdadyāditi ga, ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
:p 267
bandhakatvañca nirvartya hastābhyāñca śarāṇunā(1)
visṛjya vartulīkṛtya ghṛtapūrṇe sruve dharet /AP_84.052ab/
dahedanukalāstreṇa kevalāstreṇa bhasmasāt
kuryāt pañcāhutīrdatvā pāśāṅkuśanivṛttaye /AP_84.053ab/
oṃ haḥ astrāya hūṃ phaṭ
prāyaścittaṃ tataḥ kuryādastrāhutibhiraṣṭabhiḥ
athāvāhya vidhātāraṃ pūjayettarpayettathā /AP_84.054ab/
tata oṃ hāṃ śabdasparśaśuddhabrahman gṛhāṇa
svāhetyāhutitrayeṇādhikāramasya samarpayet
dagdhaniḥśeṣapāpasya(2) brahmannasya paśostvayā
bandhāya na punaḥ stheyaṃ śivājñāṃ śrāvayediti /AP_84.055ab/
tato visṛjya dhātāraṃ nāḍyā dakṣiṇayā śanaiḥ
saṃhāramudrayātmānaṃ kumbhakena nijātmanā /AP_84.056ab/
rāhuyuktaikadeśena candravimbena sannibhaṃ
ādāya yojayet sūtre recakenodbhavākhyayā /AP_84.057ab/
pūjayitvārghyapātrasthatoyavindusudhopamaṃ
visṛjya pitarau dadyādvauṣaḍantaśivāṇunā /AP_84.058ab/
pūraṇāya vidhiḥ pūrṇā nivṛttiriti śodhitā
Original text: Agnipurāṇa · Edition: Rajendralal Mitra, Calcutta: Asiatic Society of Bengal 1870-1879, 3 vols. (Bibliotheca Indica, 65,1-3) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0