Agni Purana · Chapter 78
:e ity ādimahāpurāṇe āgneye vāstupūjākathanaṃ nāma
saptasaptatitamo 'dhyāyaḥ ||
% Chapter {78}
:ś athoṣṭasaptatitamo 'dhyāyaḥ
pavitrārohaṇakathanaṃ
īśvara uvāca
pavitrārohaṇaṃ vakṣye kriyārcādiṣu pūraṇaṃ /AP_78.001ab/
nityaṃ tannityamuddiṣṭaṃ naimittikamathāparaṃ
āṣāḍhādicaturdaśyāmatha śrāvaṇabhādrayoḥ /AP_78.002ab/
sitāsitāsu kartavyaṃ caturdaśyaṣṭamīṣu tat
kuryādvā kārttikīṃ yāvattithau pratipādike /AP_78.003ab/
vahnibrahmāmbikebhāsyanāgaskandārkaśūlināṃ
durgāyamendragovindasmaraśambhusudhābhujāṃ(2) /AP_78.004ab/
sauvarṇaṃ rājataṃ tāmraṃ kṛtādiṣu yathākramaṃ
kalau kārpāsajaṃ cāpi paṭṭapadmādisūtrakaṃ /AP_78.005ab/
praṇavaś candramā vahnirbrahmā nāgo guho hariḥ(3)
sarveśaḥ(4) sarvadevāḥ syuḥ krameṇa navatantuṣu /AP_78.006ab/
aṣṭottaraśatānyardhaṃ tadardhaṃ cottamādikaṃ
ekāśītyāthavā sūtraistriṃśatāppaṣṭayuktayā /AP_78.007ab/
:n
1 śarīronmādavāyava iti gha, cihnitapustakapāṭhaḥ
2 svadhābhujāmiti kha, gha, ṅa, cihnitapustakatrayapāṭhaḥ
3 guho raviriti kha, ga, gha, ṅa, cihnitapustakacatuṣṭayapāṭhaḥ
4 sadeśa iti kha, ga, gha, ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
:p 231
pañcāśatā vā kartavyaṃ tulyagranthyantarālakaṃ
dvādaśāṅgulamānāni vyāsādaṣṭāṅgulāni ca /AP_78.008ab/
liṅgavistāramānāni caturaṅgulakāni vā
tathaiva piṇḍikāsparśaṃ caturthaṃ sarvadaivataṃ /AP_78.009ab/
gaṅgāvatārakaṃ kāryaṃ sujātena sudhautakaṃ
granthiṃ kuryācca vāmena aghoraṇātha śodhayet /AP_78.010ab/
rañjayet puruṣeṇaiva raktacandanakuṅkumaiḥ
kastūrīrocanācandrair haridrāgair ikādibhiḥ /AP_78.011ab/
granthayo daśa kartavyā athavā tantusaṅkhyayā
antaraṃ vā yathāśobhamekadvicaturaṅgulaṃ /AP_78.012ab/
prakṛtiḥ pauruṣī vīrā caturthī tvaparājitā
jayānyā vijayā ṣaṣṭhī ajitā ca sadāśivā /AP_78.013ab/
manonmanī sarvamukhī granthayo 'bhyadhikāḥ śubhāḥ
kāryā vā candravahnyarkapavitraṃ(1) śivavaddhṛdi /AP_78.014ab/
ekaikaṃ nijamūrtau vā puptake guruke gaṇe(2)
syādekaikaṃ tathā dvāradikpālakalaśādiṣu /AP_78.015ab/
hastādinavahastāntaṃ liṅgānāṃ syātpavitrakaṃ
aṣṭāviṃśatito yuddhaṃ daśabhirdaśabhiḥ kramāt /AP_78.016ab/
dvyaṅgulābhyantarāstatra kramādekāṅgulāntarāḥ
granthayo mānamapyeṣāṃ liṅgavistārasasmitaṃ /AP_78.017ab/
saptamyāṃ vā trayodaśyāṃ kṛtanityakriyaḥ śuciḥ
bhūṣayet puṣpavastrādyaiḥ sāyāhne yāgamandiraṃ /AP_78.018ab/
:n
1 caṇḍavahnyarkapavitramiti kha, ga, ṅa. cihnitapustakatrayapāṭhaḥ
2 pustake gurave gaṇo iti kha, ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
:p 232
kṛtvā naimittikīṃ sandhyāṃ viśeṣeṇa ca tarpaṇaṃ
parigṛhīte bhūbhāge pavitre sūryamarcayet(1) /AP_78.019ab/
ācamya sakalīkṛtya praṇavārghyakaro guruḥ
dvārāṇyastreṇa samprokṣya pūrvādikramato 'rcayet /AP_78.020ab/
hāṃ śāntikalādvārāya tathā vidyākalātmane
nivṛttikalādvārāya pratiṣṭhākhyakalātmane /AP_78.021ab/
tacchākhayoḥ pratidvāraṃ dvau dvau dvārādhipau yajet
nandine mahākālāya bhṛṅgiṇe 'tha gaṇāya ca /AP_78.022ab/
vṛṣabhāya ca skandāya devyai caṇḍāya ca kramāt
nityaṃ ca dvārapālādīn praviśya dvārapaścime /AP_78.023ab/
iṣṭvā vāstuṃ bhūtaśuddhiṃ viśeṣārghyakaraḥ śivaḥ
prokṣaṇādyaṃ(2) vidhāyātha yajñasambhārakṛnnaraḥ /AP_78.024ab/
mantrayeddarbhadūrvādyaiḥ puṣpādyaiś ca hṛdādibhiḥ
śivahastaṃ vidhāyetthaṃ(3) svaśirasyadhiropayet /AP_78.025ab/
śivo 'hamādiḥ sarvajño mama yajñapradhānatā
atyarthaṃ bhāvayeddevaṃ jñānakhadgakaro guruḥ /AP_78.026ab/
nairṛtīṃ diśamāsādya prakṣipedudagānanaḥ
arghyāmbu pañcagavyañca samastān makhamaṇḍape /AP_78.027ab/
catuṣpathāntasaṃskārair vīkṣaṇādyaiḥ(4) susaṃskṛtaiḥ
vikṣipya vikirāṃstatra kuśakūrcopasaṃharet(5) /AP_78.028ab/
:n
1 sūtrite sūryamarcayediti kha, ga, gha, ṅa,
cihnitapustakacatuṣṭayapāṭhaḥ
2 prokṣaṇacceti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ
3 vidhāyaikamiti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
4 brāhmaṇādyair iti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ
5 daśakūrñcopasaṃharediti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ
:p 233
tānīśadiśi(1) vardhanyāmāsanāyopakalpayet
nairṛte vāstugīrvāṇā dvāre lakṣmīṃ prapūjayet /AP_78.029ab/
paścimābhimukhaṃ kumbhaṃ sarvadhānyopari sthitaṃ
praṇavena vṛṣārūḍhaṃ siṃhasthāṃ vardhanīntataḥ /AP_78.030ab/
kumbhe sāṅgaṃ śivandevaṃ vardhanyāmarcayet(2)
dikṣu śakrādidikpālān viṣṇubrahmaśivādikān(3) /AP_78.031ab/
vardhanīṃ samyagādāya ghaṭapṛṣṭānugāminīṃ
śivājñāṃ śrāvayenmantrī pūrvādīśānagocaraṃ /AP_78.032ab/
avicchinnapayodhārāṃ mūlamantramudīrayet
samantād bhrāmayedenāṃ rakṣārthaṃ śastrarūpiṇīṃ /AP_78.033ab/
pūrvaṃ kalaśamāropya śastrārthantasya(4) vāmataḥ
samagrāsanake kumbhe yajeddevaṃ sthirāsane /AP_78.034ab/
vardhanyāṃ praṇavasthāyāmāyudhantadanu dvayoḥ
bhagaliṅgasamāyogaṃ vidadhyālliṅgamudrayā /AP_78.035ab/
kumbhe nivedya bodhāsiṃ mūlamantrajapantathā
taddaśāṃśena vardhanyāṃ rakṣāṃ vijñāpayedapi(5) /AP_78.036ab/
gaṇeśaṃ vāyave 'bhyarcya haraṃ pañcāmṛtādibhiḥ
snāpayet pūrvavat prārcya(6) kuṇḍe ca śivapāvakaṃ(7) /AP_78.037ab/
:n
1 anīśadiśi iti kha, ṅa, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ
2 vardhanyāṃ śastramarcayediti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ
3 viṣṇubrahmāvasānakāniti kha, ṅa,
cihnitapustakadvayapāṭhaḥ
4 śastrālambhasyeti ka, ga, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ
5 rakṣāṃ ca kārayet sadeti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ
6 pūrvavat snāpayet prārcediti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ / sthāpayet
pūrvavaccāgnimiti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
7 kumbhe vā śivamarcayediti ga, cihnitaspustakapāṭhaḥ
:p 234
vidhivacca caruṃ kṛtvā sampātāhutiśodhitaṃ
devāgryātmavibhedena darṣyā taṃ vibhajet tridhā /AP_78.038ab/
datvā bhāgau śivāgnibhyāṃ saṃrakṣedbhāgamātmani
śareṇa carmaṇā deyaṃ pūrvato dantadhāvanaṃ /AP_78.039ab/
tasmādghoraśikhābhyāṃ vā dakṣiṇe paścime mṛdaṃ
sādyojātena ca hṛdā cottare vāmanīkṛtaṃ(1) /AP_78.040ab/
jalaṃ(2) vāmena śirasā īśe gandhānvitaṃ jalaṃ
pañcagavyaṃ palāśādipuṭakaṃ vai samantataḥ /AP_78.041ab/
aiśānyāṃ kusumaṃ dadyādāgneyyāṃ diśi rocanāṃ
aguruṃ nirṛtāśāyāṃ vāyavyāṃ ca catuḥsamaṃ /AP_78.042ab/
homadravyāṇi sarvāṇi sadyojātaiḥ kuśaiḥ saha
daṇḍākṣasūtrakaupīnabhikṣāpātrāṇi(3) rūpiṇe /AP_78.043ab/
kajjalaṃ kuṅkumantailaṃ śalākāṃ keśaśodhanīṃ
tāmbūlaṃ darpaṇaṃ dadyāduttare rocanāmapi /AP_78.044ab/
āsanaṃ pāduke pātraṃ yogapaṭṭātapatrakaṃ
aiśānyāmīśamantreṇa dadyādīśānatuṣṭaye /AP_78.045ab/
pūrvasyāñcarukaṃ sājyaṃ dadyādgandhādikaṃ nave
pūrvitrāṇi samādāya prokṣitānyarghyavāriṇā /AP_78.046ab/
saṃhitāmantrapūtāni nītvā pāvakasannidhiṃ
kṛṣṇājinādinā.acchādya smaran saṃvatsarātmakaṃ /AP_78.047ab/
sākṣiṇaṃ sarvakṛtyānāṃ goptāraṃ śivamavyayaṃ
:n
1 sadyojātena ca hṛdā cottare vāmanīyakamiti kha,
cihnitapustakapāṭhaḥ / sadyojātena ca hṛdā cottare dhāma
niṣphalamiti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ
2 phalamiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ
3 daṇḍākṣasūtrakaupānatīrthapātrāṇi iti ṅa,
cihnitapustakapāṭhaḥ
:p 235
sveti heti prayogeṇa mantrasaṃhitayā punaḥ /AP_78.048ab/
śodhayecca pavitrāṇi vārāṇāmekaviṃśatiṃ
gṛhādi veṣṭayetsūtrair gandhādyaṃ (1) ravaye dadet /AP_78.049ab/
pūjitāya samācamya(2) kṛtanyāsaḥ kṛtārghyakaḥ
nandyādibhyo 'tha(3) gandhākhyaṃ(4) vāstoścātha praviśya ca /AP_78.050ab/
śastrebhyo lokapālebhyaḥ svanāmnā śivakumbhake
vardhanyai vighnarājāya gurave hy ātmane yajet /AP_78.051ab/
atha sarvauṣadhīliptaṃ dhūpitaṃ puṣpadūrvayā
āmantrya ca pavitraṃ(5) tat vidhāyāñjalimadhyagaṃ /AP_78.052ab/
oṃ samastavidhicchidrapūraṇe ca vidhiṃ prati
prabhavamantrayāmi tvāṃ tvadicchāvāptikārikāṃ /AP_78.053ab/
tatsiddhimanujānīhi yajataścidacitpate
sarvathā sarvadā śambho namaste 'stu prasīda me /AP_78.054ab/
āmantrito 'si deveśa saha devyā gaṇeśvaraiḥ
mantreśair lokapālaiś ca sahitaḥ paricārakaiḥ(6) /AP_78.055ab/
nimantrayāmyahantubhyaṃ prabhāte tu pavitrakaṃ
niyamañca kariṣyāmi parameśa tavājñayā /AP_78.056ab/
ityevandevamāmantrya recakenāmṛtīkṛtaṃ
śivāntaṃ mūlamuccārya tacchivāya nivedayet /AP_78.057ab/
:n
1 gandhākhyamiti kha, ga, cihnitapustakadvayapaṭhaḥ
2 pūjanārthaṃ samācamya iti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
3 ravyādibhyo 'theti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ
4 gandhādyamiti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
5 āmantraṇapavitramiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ
6 parivārakaiviti ga, ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
:p 236
japaṃ stotraṃ pramāṇañca kṛtvā śambhuṃ kṣamāpayet
hutvā carostṛtīyāṃśaṃ taddaddīta śivāgnaye(1) /AP_78.058ab/
digvāsibhyo digīśebhyo bhūtamātṛgaṇebhya u(2)
rudrebhyo kṣetrapādibhyo(3) namaḥ svāhā balistvayaṃ /AP_78.059ab/
diṅnāgādyaiś ca pūrvādau kṣetrāya cāgnaye baliḥ
samācamya vidhicchidrapūrakaṃ homamācaret /AP_78.060ab/
pūrṇāṃ vyāhṛtihomañca kṛtvā rundhīta pāvakaṃ
tata omagnaye svāhā svāhā somāya caiva hi /AP_78.061ab/
omagnīṣomābhyāṃ svāhāgnaye sviṣṭakṛte tathā
ityāhuticatuṣkantu datvā kuryāttu yojanāṃ /AP_78.062ab/
vahnikuṇḍārcitaṃ devaṃ maṇḍalābhyarcite śive
nāḍīsandhānarūpeṇa vidhinā yojayettataḥ /AP_78.063ab/
vaṃśādipātre vinyasya astrañca hṛdayantataḥ
adhiropya pavitrāṇi kalābhirvātha mantrayet /AP_78.064ab/
ṣaḍaṅgaṃ brahmamūlair vā hṛddharmāstrañca yojayet
vidhāya sūtraiḥ saṃveṣṭya pūjayitvāṅgasambhavaiḥ(4) /AP_78.065ab/
rakṣārthaṃ jagadīśāya bhaktinamraḥ samarpayet
pūjite puṣpadhūpādyair datvā siddhāntapustake /AP_78.066ab/
guroḥ pādāntikaṃ gatvā bhaktyā dadyāt pavitrakaṃ
nirgatya vahirācamya gomaye maṇḍalatraye /AP_78.067ab/
:n
1 śivājñayā iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ
2 bhūtamātṛgaṇeṣu phaḍiti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
3 rudrebhyaḥ kṣetrapālebhya iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ
4 pūjayitvā tataḥ śivamiti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ / pūjayitvātha
sañcarair iti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
:p 237
pañcagavyañcarundantadhāvanañca kramād yajet
ācānto mantrasambaddhaḥ kṛtasaṅgītajāgaraḥ /AP_78.068ab/
svapedantaḥ smarannīśaṃ bubhukṣurdarbhasaṃstare
anenaiva prakāreṇa mumukṣurapi saṃviśet /AP_78.069ab/
kevalambhasmaśayyāyāṃ sopavāsaḥ samāhitaḥ
Original text: Agnipurāṇa · Edition: Rajendralal Mitra, Calcutta: Asiatic Society of Bengal 1870-1879, 3 vols. (Bibliotheca Indica, 65,1-3) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0