Agni Purana · Chapter 75
:e ity ādimahāpurāṇe āgneye śivapūjā nāma catuḥsaptatitamo
'dhyāyaḥ ||
:n
1 guhyātiguhyagoptā tvamiti ga, ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
2 siddhirbhavatu me deveti kha, ga, cihnitapustakapāṭhaḥ
3 paṭhitvāmumiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ
4 harahaste iti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ
5 śivajñānāmiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ
6 namedaṣtāṅgamūrtaye iti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
:p 219
% Chapter {75}
:ś atha pañcasaptatitamo 'dhyāyaḥ
agnisthāpanādividhiḥ
īśvara uvāca
arghapātrakaro yāyādagnyāgāraṃ susaṃvṛtaḥ /AP_75.001ab/
yāgopakaraṇaṃ sarvaṃ divyadṛṣṭyā ca kalpayet(1)
udaṅmukhaḥ kuṇḍamīkṣet praokṣaṇaṃ tāḍanaṃkuśaiḥ /AP_75.002ab/
vidadhyādastramantreṇa varmaṇābhyukṣaṇaṃ mataṃ
khaḍgena khātamuddhāraṃ pūraṇaṃ samatāmapi /AP_75.003ab/
kurvīta varmaṇā sekaṃ kuṭṭanantu śarātmanā(2)
sammārjanaṃ samālepaṃ kalārūpaprakalpanaṃ /AP_75.004ab/
trisūtrīparidhānaṃ ca varmaṇābhyarcanaṃ sadā
rekhātrayamudak kuryādekāṃ pūrvānanāmadhaḥ /AP_75.005ab/
kuśena ca śivāstreṇa yadvā tāsāṃ viparyayaḥ
vajrīkaraṇamantreṇa hṛdā darbhaiś catuṣpathaṃ /AP_75.006ab/
akṣapātrantatanutreṇa vinyasedviṣṭaraṃ hṛdā
hṛdā vāgīśvarīṃ tatra īśāmāvāhya pūjayet /AP_75.007ab/
vahniṃ sadāśrayānītaṃ śuddhapātroparisthitaṃ
kravyādāṃśaṃ parityajya vīkṣaṇādiviśodhitaṃ /AP_75.008ab/
audaryaṃ caindavaṃ bhautaṃ ekīkṛtyānalatrayaṃ
oṃ hūṃ vahnicaitanyāya vahnivījena vinyaset /AP_75.009ab/
saṃhitāmantritaṃ vahniṃ dhenumudrāmṛtīkṛtaṃ
rakṣitaṃ hetimantreṇa kavacenāvaguṇṭhitaṃ /AP_75.010ab/
pūjitantriḥ paribhrāmya kuṇḍasyordhvaṃ pradakṣiṇaṃ
:n
1 divyadṛṣṭyā vilpkayediti gha, ṅa, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ
2 śarāṇuneti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
:p 220
śivavījamiti dhyātvā vāgīśāgarbhagocare /AP_75.011ab/
vāgīśvareṇa devena kṣipyamānaṃ vibhāvayet
bhūmiṣṭhajānukko mantrī hṛdātmasammukhaṃ kṣipet /AP_75.012ab/
tato 'ntasthitavījasya(1) nābhideśe samūhanaṃ
sambhṛtiṃ paridhānasya śaucamācamanaṃ hṛdā /AP_75.013ab/
garbhāgneḥ pūjanaṃ kṛtvā tadrakṣārthaṃ śarāṇunā(2)
badhnīyādgarbhajaṃ devyāḥ kakaṅkaṇaṃ pāṇipallave /AP_75.014ab/
garbhādhānāya sampūjya sadyojātena pāvakaṃ
tato hṛdayamantreṇa juhuyādāhutitrayaṃ /AP_75.015ab/
puṃsavanāya vāmena tṛtīye yāsi pūjayet
āhutitritayaṃ dadyācchirasāmbukaṇānvitaṃ /AP_75.016ab/
sīmantonnayanaṃ ṣaṣṭhe māsi sampūjya rūpiṇā
juhuyādāhutīstisraḥ śikhayā śikhayaiva tu /AP_75.017ab/
vaktrāṅgakalpanāṃ kuryādvaktrodghāṭananiṣkṛtī
jātakarmanṛkarmabhyāṃ daśame māsi pūrvavat /AP_75.018ab/
vahniṃ sandhukṣya darbhādyaiḥ(3) snānaṃ garbhamalāpahaṃ
suvarṇabandhanaṃ devyā kṛtaṃ dhyātvā hṛdārcayet /AP_75.019ab/
sadyaḥsūtakanāśāya prokṣayedastravāriṇā
kumbhantu(4) vahirastreṇa tāḍayedvarmaṇokṣayet /AP_75.020ab/
astreṇottarapūrvāgrānmekhalāsu vahiḥ kuśān
:n
1 tatontasthitadevasya iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ
2 śarātmanā iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ
3 gandhādyair iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ
4 kuṇḍantu iti kha, ṅa, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ
:p 221
āsthāpya(1) sthāpayetteṣu hṛdā paridhivistaraṃ /AP_75.021ab/
vaktāṇāmastramantreṇa tato nālāpannuttaye
samidhiḥ pañca hotavyāḥ prānte mūle ghṛtaplutāḥ /AP_75.022ab/
brahmāṇaṃ śaṅkaraṃ viṣṇumanantañca hṛdārcayet
dūrvākṣataiś ca paryantaṃ paridhisthānanukramāt /AP_75.023ab/
indrādīśānaparyantāntānviṣṭarasthānanukramāt
agnerabhimukhībhūtān nijadikṣu hṛdārcayet /AP_75.024ab/
nivārya vighnasaṅghātaṃ vālakaṃ pālayiṣyatha
śaivīmājñābhimānteṣāṃ śrāvayettadanantaraṃ /AP_75.025ab/
gṛhītvā sruksruvāvūrdhvavadanādhomukhaiḥ kramāt
pratāpyāgnau tridhā darbhamūlamadhyāgrakaiḥ spṛśet /AP_75.026ab/
kuśaspṛṣṭapradeśe tu ātmavidyāśivātmakaṃ
kramāttattvatrayaṃ nyasya hāṃ hīṃ hūṃ saṃ(2) ravaiḥ kramāt /AP_75.027ab/
sruvi śaktiṃ sruve śambhuṃ vinyasya hṛdayāṇunā
trisūtrīveṣṭitagrīvo pūjitau kusumādibhiḥ /AP_75.028ab/
kuśānāmupariṣṭāttau sthāpayitvā svadakṣiṇe
gavyamājyaṃ samādāya vīkṣaṇādiviśodhitaṃ /AP_75.029ab/
svakāṃ brahmamayīṃ mūrtiṃ sañcintyādāya tadghṛtaṃ
kuṇḍasyordhvaṃ hṛdāvartya bhrāmayitvāgnigocare /AP_75.030ab/
punarviṣṇumayīṃ dhyātvā ghṛtamīśānagocare
dhṛtvādāya kuśāgreṇa svāhāntaṃ śirasāṇunā(2) /AP_75.031ab/
:n
1 āstīryeti gha, ṅa, cihnitapustadvayapāṭhaḥ
2 hāṃ hrīṃ hraṃ samiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ / hūṃ hāṃ
krūṃ samiti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
3 śirasātmanā iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ
:p 222
juhuyādviṣṇave vinduṃ rudrarūpamanantaraṃ
bhāvayannijamātmānaṃ nābhau dhṛtvāplavettataḥ /AP_75.032ab/
prādeśamātradarbhābhyāmaṅguṣṭānāmikāgrakaiḥ
dhṛtābhyāṃ sammukhaṃ vahnerastreṇāplavamācaret /AP_75.033ab/
hṛdātmasammukhaṃ tadvat kuryāt samplavanantataḥ
hṛdālabdhadagdhadarbhaṃ śastrakṣepāt pavitayet /AP_75.034ab/
dīptenāparadarbheṇa nivāhyānena dīpayet
astramantreṇa nirdagdhaṃ vahnau darbhaṃ punaḥ kṣipet /AP_75.035ab/
kṣiptvā ghṛte kṛtagranthikuśaṃ prādeśasammitaṃ
pakṣadvayamiḍādīnāṃ trayaṃ cājye vibhāvayet /AP_75.036ab/
krāmādbhāgatrayādājyaṃ sruveṇādāya homayet
svetyagnau hā ghṛte(1) bhāgaṃ śeṣamājyaṃ kṣipet kramāt /AP_75.037ab/
oṃ hāṃ agnaye svāhā / oṃ hāṃ somāya svāhā / oṃ hāṃ
agnīṣomābhyāṃ svāhā
udghāṭanāya netrāṇāṃ agnernetratraye mukhe
sruveṇa ghṛtapūrṇena caturthīmāhutiṃ yajet /AP_75.038ab/
oṃ hāṃ agnaye sviṣṭakṛte svāhā
abhimantrya ṣaḍaṅgena bodhayeddhenumudrayā
avaguṇṭhya tanutreṇa rakṣedājyaṃ śarāṇunā(2) /AP_75.039ab/
hṛdājyavinduvikṣepāt kuryādabhyukṣya śodhanaṃ
vaktrābhighārasandhānāṃ vaktraikīkaraṇaṃ tathā /AP_75.040ab/
oṃ hāṃ sadyojātāya svāhā / oṃ hāṃ vāmadevāya svāhā / oṃ
hāṃ
:n
1 svāhetyagnau ghṛte iti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
2 śarātmaneti ṇa, cihnitapustakapāṭhaḥ
:p 223
aghorāya svāhā / oṃ tatpuruṣāya svāhā / oṃ hāṃ īśānāya
svāhā
ityekaikaghṛtāhutyā kuryādvaktrābhighārakaṃ
auṃ hāṃ sadyojātavāmadevābhyāṃ svāhā / oṃ hāṃ
vāmadevāghorābhyāṃ svāhā / oṃ hāṃ aghoratatpuruṣābhyāṃ
svāhā / oṃ hāṃ tatpuruṣeśānābhyāṃ svāhā
itivaktrānusandhānaṃ mantrair ebhiḥ kramāccaret /AP_75.041ab/
agrito gatayā vāyuṃ nirṛtādiśivāntayā
vaktrāṇāmekatāṃ kuryāt sruveṇa ghṛtaghārayā /AP_75.042ab/
oṃ hāṃ sadyojātavāmadevāghoratatpuruṣeśānebhyaḥ svāhā
itīṣṭavaktre vaktrāṇāmantarbhāvastadākṛtiḥ
īśena vahnimabhyarcya datvāstreṇāhutitrayaṃ /AP_75.043ab/
kuryāt sarvātmanā nāma śivāgnistvaṃ hutāśana
hṛdārcitau visṛṣṭāgnau pitarau vidhipūraṇīṃ /AP_75.044ab/
mūlena vauṣaḍantena dadyāt pūrṇāṃ yathāvidhi
tato hṛdambuje sāṅgaṃ sasenaṃ bhāsuraṃ paraṃ(1) /AP_75.045ab/
yajet pūrvavadāvāhya prārthyājñāntarpayecchivaṃ
yāgāgniśivayoḥ kṛtvā nāḍīsandhānamātmanā /AP_75.046ab/
śaktyā mūlāṇunā homaṃ kuryādaṅgair daśāṃśataḥ
ghṛtasya kārṣiko homaḥ kṣīrasya madhunas tathā /AP_75.047ab/
śaktimātrāhutirdadhnaḥ prasṛtiḥ pāyasyatu
yathāvat sarvabhakṣāṇāṃ lājānāṃ muṣṭisammitaṃ /AP_75.048ab/
khaṇḍatrayantu mūlānāṃ kalānāṃ svapramāṇataḥ
:n
1 sasenaṃ bhāskaraṃ paramiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ / śāsanaṃ
bhāskaraṃ paramiti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ / śāśanaṃ bhāsraṃ
paramiti ṅa cihnitapustakapāṭhaḥ / śāsanaṃ tryakṣaraṃ paramiti
gha, cihnitapustakapāṭhaḥ
:p 224
grāsārdhamātramannānāṃ sūkṣmāṇi pañca homayet /AP_75.049ab/
ikṣorāparvikaṃ mānaṃ latānāmaṅguladvayaṃ
puṣpaṃ patraṃ svamānena samidhāṃ tu daśāṅgulaṃ /AP_75.050ab/
candracandanakāśmīrakastūrīyakṣakardamān
kalāyasammitānenān guggulaṃ vadarāsthivat /AP_75.051ab/
kandānāmaṣṭamaṃ bhāgaṃ juhuyādvidhivat paraṃ
homaṃ nirvartayedevaṃ brahmavījapadaistataḥ /AP_75.052ab/
ghṛtena sruci pūrṇāyāṃ nidhāyādhomukhaṃ sruvaṃ
srugagre puṣpamāropya paścādvāmena pāṇinā /AP_75.053ab/
punaḥ savyena tau dhṛtvā śaṅkhasannibhamudrayā
samudgato ardhakāyaś ca samapādaḥ samitthitaḥ /AP_75.054ab/
nābhau tanmūlamādhāya srugagravyagralocanaḥ
brahmādikāraṇātyāgādviniḥsṛtya suṣumṇayā(1) /AP_75.055ab/
vāmastanāntamānīya tayormūlamatandritaḥ
mūlamantramavispaṣṭaṃ vauṣaḍantaṃ samuccaret /AP_75.056ab/
tadagnau juhuyādājyaṃ yavasammitadhārayā
ācāmaṃ candanaṃ datvā tāmbūlaprabhṛtīnapi /AP_75.057ab/
bhaktyā tadbhūtimāvandya vidadhyātpraṇatiṃ parāṃ
tato vahniṃ samabhyarcya paḍantāstreṇa saṃvarān /AP_75.058ab/
saṃhāramudrayāhṛtya kṣamasvetyabhidhāya ca
bhāsurān(2) paridhīstāṃś ca pūrakeṇa hṛdāṇunā(3) /AP_75.059ab/
:n
1 viniḥsṛtya svapṛṣṭayā iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ /
viniḥsṛtya svapuṣṭayā iti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ
2 bhāsvarāniti kha, ga, gha, ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
3 hṛdātmaneti kha, ga, cihnitapustakapāṭhaḥ
:p 225
śraddhayā parayātmīye sthāpayeta hṛdambuje
sarvapākāgramādāya kṛtvā maṇḍalakadvayaṃ(1) /AP_75.060ab/
antarvahirbaliṃ dadyādāgneyyāṃ kuṇḍasannidhau
oṃ hāṃ rudrebhyaḥ svāhā pūrve mātṛbhyo dakṣiṇe tathā /AP_75.061ab/
vāruṇe hāṃ gaṇebhyaś ca svāhā tebhyastvayaṃ baliḥ
uttare hāñca yakṣebhya īśāne hāṃ grahebhya u(2) /AP_75.062ab/
agnau hāmasurebhyaś ca rakṣobhyo nairṛte baliḥ
vāyavye hāñca nāgebhyo nakṣatrebhyaś ca madhyataḥ /AP_75.063ab/
hāṃ rāśibhyaḥ(3) svāhā vahnau viśvebhyo nairṛte yathā
vāruṇyāṃ(4) kṣetrapālāya antarbalirudāhṛtaḥ /AP_75.064ab/
dvitīye maṇḍale vāhye indyāyāgniyamāya ca
nairṛtāya jaleśāya vāyave dhanarakṣiṇe /AP_75.065ab/
īśānāya ca pūrvādau hīśāne brahmaṇe namaḥ
nairṛte viṣṇave svāhā vāyasādervahirbaliḥ /AP_75.066ab/
balidvayagatānmantrān saṃhāramudrayā.atmani
Original text: Agnipurāṇa · Edition: Rajendralal Mitra, Calcutta: Asiatic Society of Bengal 1870-1879, 3 vols. (Bibliotheca Indica, 65,1-3) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0