Agni Purana · Chapter 61
:e ity ādimahāpurāṇe āgneye vāsudevapratiṣṭhādikathanaṃ nāma
ṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ ||
% Chapter {61}
:ś atha ekaṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ
dvārapratiṣṭhādhvajārohāṇādividhiḥ
bhagavānuvāca
vakṣe cāvabhṛtasnānaṃ viṣṇor natveti(1) homayet /AP_61.001ab/
ekāśītipade kumbhān sthāpya saṃsthāpayeddhariṃ
pūjayed gandhapuṣpādyair baliṃ datvā guruṃ yajet /AP_61.002ab/
dvārapratiṣṭhāṃ vakṣyāmi dvārādho hema vai dadet
aṣṭabhiḥ kalaśaiḥ sthāpya śākhodumbarakau guruḥ /AP_61.003ab/
gandhādibhiḥ samabhyarcya mantrair vedādibhirguruḥ
kuṇḍeṣu homayedvahniṃ samillājatilādibhiḥ /AP_61.004ab/
datvā śayyādikañcādho dadyādādhāraśaktikāṃ
śākhayorvinyasenmūle devau caṇḍapracaṇdakau /AP_61.005ab/
ūrdhvodumbarake devīṃ lakṣmīṃ suragaṇārcitāṃ
nyasyābhyarcya(3) yathānyāyaṃ śrīsūktena caturmukhaṃ /AP_61.006ab/
datvā tu śrīphalādīni ācāryādestu dakṣiṇāṃ
pratiṣṭhāsiddhadvārasya tvācāryaḥ sthāpayeddhariṃ /AP_61.007ab/
:n
1 viṣṇurnuketi gha, ṅa, cihnitapurstakadvayapāṭhaḥ
2 samidājyatilādibhiriti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
3 athābhyarcyeti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
:p 177
prāsādādasya pratiṣṭhantu hṛtpratiṣṭheti tāṃ śṛṇu
samāptau śukanāśāyā(1) vedyāḥ prāgdarbhamastake /AP_61.008ab/
sauvarṇaṃ rājataṃ kumbhamathavā śuklanirmitaṃ(2)
aṣṭaratnauṣadhīdhātuvījalauhānvitaṃ śubhaṃ /AP_61.009ab/
savastraṃ pūritaṃ cādbhirmaṇḍale cādhivāsayet
sapallavaṃ nṛsiṃhena hutvā sampātasañcitaṃ /AP_61.010ab/
nārāyaṇākhyatattvena prāṇabhūtaṃ nyasettataḥ
vairājabhūtāntaṃ(3) dhyāyet prāsādasya sureśvara /AP_61.011ab/
tataḥ puruṣavatsarvaṃ prāsādaṃ cintayed budhaḥ
adho datvā suvarṇaṃ tu tadvavad bhūtaṃ(4) ghaṭaṃ nyaset /AP_61.012ab/
gurvādau dakṣiṇāṃ dadyād brāhmaṇādeś ca bhojanaṃ
tataḥ paścādvedibandhaṃ tadūrdhvaṃ kaṇṭhabandhanaṃ /AP_61.013ab/
kaṇṭhopariṣṭāt kartavyaṃ vimalāmalasārakaṃ
tadūrdhvaṃ vṛkalaṃ(5) kuryāccakrañcādyaṃ sudarśanaṃ /AP_61.014ab/
mūttiṃ śrīvāsudevasya grahaguptāṃ nivedayet
kalaśaṃ vātha kurvīta tadūrdhvaṃ cakramuttamaṃ /AP_61.015ab/
vedyāś ca paritaḥ sthāpyā aṣṭau vighneśvarāstvaja(6)
:n
1 vanamālāyāmiti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
2 śuktinirmalamiti ga, gha, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ / śulvanirmitamiti
ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
3 vairājarūpaṃ tamiti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
4 tattvabhūtamiti gha, ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
5 tadūrdhvaṃ cūrṇakaṃ kuryāditi ga, ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ /
tadūrdhvaṃ culvakaṃ kuryāditi kha, gha,
cihnitapustakadvayapāṭhaḥ
6 aṣṭau vedyeśvarāstvaja iti ga, gha, ṅa,
cihnitapustakatrayapāṭhaḥ
:p 178
catvāro vā caturdikṣu sthāpanīyā garutmataḥ /AP_61.016ab/
dhvajārohaṃ ca vakṣyāmi yena bhūtādi naśyati
prāsādavimbadravyāṇāṃ yāvantaḥ paramāṇavaḥ /AP_61.017ab/
tāvadvarṣasahasrāṇi tatkartā viṣṇulokabhāk
kumbhāṇḍavedivimbānāṃ bhramaṇādvāyunānagha /AP_61.018ab/
kaṇṭhasyāveṣṭanāj jñeyaṃ phalaṃ koṭiguṇaṃ dhvajāt
patākānāṃ prakṛtiṃ viddhi daṇḍaṃ puruṣarūpiṇaṃ /AP_61.019ab/
prāsādaṃ vāsudevasya mūrtibhedaṃ(1) nibodha me
dhāraṇāddharaṇīṃ(2) viddhi ākāśaṃ śuṣirātmakaṃ /AP_61.020ab/
tejastat pāvakaṃ viddhi vāyuṃ sparśagataṃ tathā
pāṣāṇādiṣveva jalaṃ pārthivaṃ pṛthivīguṇaṃ(3) /AP_61.021ab/
pratiśabdodbhavaṃ śabdaṃ sparśaṃ syāt karkaśādikaṃ
śuklādikaṃ bhavedrūpaṃ rasamannādidarśanaṃ(4) /AP_61.022ab/
dhūpādigandhaṃ gandhantu vāg bheryādiṣu saṃsthitā
śukanāśāśritā nāsā bāhū tadrathakau smṛtau /AP_61.023ab/
śirastvaṇḍaṃ nigaditaṃ kalaśaṃ mūrdhajaṃ smṛtaṃ
kaṇṭhaṃ kaṇṭhamiti jñeyaṃ skandhaṃ vedī nigadyete /AP_61.024ab/
pāyūpasthe praṇāle tu tvak sudhā parikīrtitā
mukhaṃ dvāraṃ bhavedasya pratimā jīva ucyate /AP_61.025ab/
tacchaktiṃ piṇḍikāṃ viddhi prakṛtiṃ ca tadākṛtiṃ
:n
1 mūrtibhūtamiti kha, ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
2 dharaṇādvāruṇīṃ viddhi iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ /
dharaṇādvāruṇīṃ devīmiti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ /
dhāraṇīṃ dharaṇīṃ viddhi iti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
3 pārthivaṃ pṛthivītalamiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ / pārthivaṃ
pṛthivījalamiti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ
4 rasamāsthāya darśanaṃ rasamāhvādi darśanamiti kha,
cihnitapsuatakapāṭhaḥ
:p 179
niś calatvañca garbhosyā adhiṣṭhātā tu keśavaḥ /AP_61.026ab/
evameva hariḥ sākṣātprāsādatvena saṃsthitaḥ
jaṅghā tvasya śivo jñeyaḥ skandhe dhātā vyavasthitaḥ /AP_61.027ab/
ūrdhvabhāge sthito viṣṇurevaṃ tasya sthitasya hi
prāsādasya pratiṣṭhāntu dhvajarūpeṇa me śṛṇu /AP_61.028ab/
dhvajaṃ kṛtvā surair daityā jitāḥ śastrādicihnitaṃ(1)
aṇḍordhvaṃ kalaśaṃ nyasya tadūrdhvaṃ vinyaseddhvajaṃ /AP_61.029ab/
vimbārdhamānaṃ daṇḍasya(2) tribhāgenātha kārayet
aṣṭāraṃ dvādaśāraṃ vā madhye mūrtimatānvitaṃ /AP_61.030ab/
nārasiṃhena tārkṣyeṇa dhvajadaṇḍastu nirbraṇaḥ
prāsādasya tu vistāro mānaṃ daṇḍasya kīrtitaṃ /AP_61.031ab/
śikharārdhena vā kuryāt tṛtīyārdhena vā punaḥ
dvārasya dairghyād dviguṇaṃ daṇḍaṃ vā parikalpayet /AP_61.032ab/
dhvajayaṣṭirdevagṛhe aiśānyāṃ vāyavethavā
kṣaumādyaiś ca dhvajaṃ kuryādvicitraṃ vaikavarṇakaṃ(3) /AP_61.033ab/
ghaṇṭācāmarakiṅkiṇyā bhūṣitaṃ pāpanāśanaṃ
daṇḍāgrāddharaṇīṃ yāvaddhastaikaṃ vistareṇa tu /AP_61.034ab/
mahādhvajaḥ sarvadaḥ syātturyāṃśāddhīnatorcitaḥ
dhvaje cārdhena vijñeyā patākā mānavarjitā /AP_61.035ab/
vistareṇa dhvajaḥ kāryo viṃśadaṅgulasannibhaḥ
adhivāsavidhānena cakraṃ daṇḍaṃ dhvajaṃ tathā /AP_61.036ab/
:n
1 jitāḥ śaktyādicihnitamiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ / jitāḥ
śakrādicihnitamiti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ
2 vimbārdhamānaṃ cakrantu iti kha, ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
3 vicitrañcaiva varṇakamiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ
:p 180
devavat sakalaṃ kṛtvā maṇḍapasnapanādikaṃ
netronmīlanakaṃ tyaktā pūrvoktaṃ sarvamācaret /AP_61.037ab/
adhivāsayecca vidhinā śayyāyāṃ sthāpya deśikaḥ
tataḥ sahasraśīrṣeti sūktaṃ cakre nyased budhaḥ /AP_61.038ab/
tathā sudarśanaṃ mantraṃ manastattvaṃ niveśayet
manorūpeṇa tasyaiva sajīvakaraṇaṃ smṛtaṃ /AP_61.039ab/
areṣu mūrtayo nyasyāḥ keśavādyāḥ surottama
nābhyabjapratinemīṣu nyasettattvāni deśikaḥ /AP_61.040ab/
nṛsiṃhaṃ viśvarūpaṃ vā abjamadhye niveśayet
sakalaṃ vinyaseddaṇḍe sūtrātmānaṃ sajīvakaṃ /AP_61.041ab/
niṣkalaṃ paramātmānaṃ dhvaje dhyāyan nyaseddhariṃ
tacchaktiṃ vyāpinīṃ dhyāyed dhvajarūpāṃ balābalāṃ(1) /AP_61.042ab/
maṇḍape(2) sthāpya cābhyarcya homaṃ kuṇḍeṣu kārayet
kalaśe svarṇakalaśaṃ nyasya ratnāni pañca ca /AP_61.043ab/
sthāpayeccakramantreṇa svarṇacakramadhastataḥ(3)
pāradena tu samplāvya netrapaṭṭena cchādayet(4) /AP_61.044ab/
tato niveśayeccakraṃ tanmadhye nṛhariṃ smaret
oṃ kṣoṃ nṛsiṃhāya(5) namaḥ pūjayet sthāpayeddhariṃ /AP_61.045ab/
tato dhvajaṃ gṛhītvā tu yajamānaḥ sabāndhavaḥ
:n
1 calācalāmiti kha, ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ, sulocanamiti ga,
cihnitapustakapāṭhaḥ
2 maṇḍale iti ga, ṅa, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ
3 svarṇacakrantu madhyata iti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
4 netraṃ yatnena cchādayediti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
5 oṃ kṣauṃ nṛsiṃhāya nama iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ
:p 181
dadhibhaktayute pātre dhvajasyāgraṃ niveśayet /AP_61.046ab/
dhruvādyena phaḍantena dhvajaṃ mantreṇa pūjayet
śirasyādhāya tat pātraṃ nārāyanamanusmaran /AP_61.047ab/
pradakṣiṇaṃ tu kurvīta turyamaṅgalaniḥsvanaiḥ
tato niveśayet daṇḍaṃ mantreṇāṣṭākṣareṇa tu /AP_61.048ab/
muñcāmi tveti sūktena dhvajaṃ muñcedvicakṣaṇaḥ
pātraṃ dhvajaṃ kuñjarādi dadyādācāryake dvijaḥ /AP_61.049ab/
eṣa sādhāraṇaḥ prokto dhvajasyārohaṇe vidhiḥ
yasya devasya yaccihnaṃ tanmantreṇa sthiraṃ caret /AP_61.050ab/
svargatvā dhvajadānāttu rājā balī bhavet
Original text: Agnipurāṇa · Edition: Rajendralal Mitra, Calcutta: Asiatic Society of Bengal 1870-1879, 3 vols. (Bibliotheca Indica, 65,1-3) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0