Agni Purana · Chapter 54
:e ity ādimahāpurāṇe āgneye liṅgalakṣaṇaṃ nāma
tripañcāśattamodhyāyaḥ ||
% Chapter {54}
:ś atha catuḥpañcāśattamodhyāyaḥ
liṅgamānādikathanaṃ
bhagavānuvāca
vakṣyāmyanyaprakāreṇa(1) liṅgamānādikaṃ śṛṇu /AP_54.001ab/
vakṣye lavaṇajaṃ liṅgaṃ ghṛtajaṃ buddhivardhanam
bhūtaye vastraliṅgantu liṅgantātkālikaṃ viduḥ /AP_54.002ab/
pakvāpakvaṃ mṛṇmayaṃ syādapakvāt pakvajaṃ varaṃ
tato dārumayaṃ puṇyaṃ dārujāt śailajaṃ varaṃ /AP_54.003ab/
śailādvaraṃ tu muktājaṃ tato lauhaṃ suvarṇajaṃ
rājataṃ kīrtitaṃ tāmraṃ paittalaṃ bhuktimuktidaṃ /AP_54.004ab/
raṅgajaṃ (2) rasaliṅgañca bhuktimuktipradaṃ varaṃ
rasajaṃ rasalohādiratnagarbhantu vardhayet /AP_54.005ab/
mānādi neṣṭaṃ siddhādi sthāpitetha svayambhuvi
vāme ca svecchayā teṣāṃ pīṭhaprāsādakalpanā /AP_54.006ab/
pūjayet sūryavimbasthaṃ darpaṇe prativimbitaṃ
pūjye harastu sarvatra liṅge pūrṇārcanaṃ bhavet /AP_54.007ab/
hastottaravidhaṃ śailaṃ(3) dārujaṃ tadvadeva hi
:n
1 pravakṣye 'haṃ prakāreṇeti ga. cihnitapustakapāṭhaḥ
2 ratnajamiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ
3 haste tu vividhaṃ śailamiti ga. cihnitapustakapāṭhaḥ
:p 152
calamaṅgulamānena dvāragarbhakaraiḥ sthitam(1) /AP_54.008ab/
aṅgulād gṛhaliṅgaṃ syādyāvat pañcaśāṅgulaṃ
dvāramānāt trisaṅkhyākaṃ navadhā garbhamānataḥ /AP_54.009ab/
navadhā garbhamānena liṅgandhāmni ca pūjayet
evaṃ liṅgāni ṣaṭtriṃśat jñeyāni jyeṣṭhamānataḥ /AP_54.010ab/
madhyamānena ṣaṭtriṃśat ṣaṭtriṃśadadhamena ca
itthamaikyena liṅgānāṃ śatamaṣṭottaraṃ bhavet /AP_54.011ab/
ekāṅgulādipañcāntaṃ kanyasañcalamucyate
ṣadvādidaśaparyantañcalaṃ liṅgañca madhyamaṃ /AP_54.012ab/
ekādaśāṅgulādi syāt jyeṣṭhaṃ pañcadaśāntakam
ṣaḍaṅgulaṃ mahāratnai ratnair anyair navāṅgulam /AP_54.013ab/
ravibhirhemabhārotthaṃ liṅgaṃ śeṣaistripañcabhiḥ
ṣoḍaśāṃśe ca vedāṃśe yugaṃ luptvordhvadeśataḥ /AP_54.014ab/
dvātriṃśatṣoḍaśāṃśāṃś ca(2) koṇayostu vilopayet
caturniveśanāt kaṇṭho viṃśatistriyugais tathā(3) /AP_54.015ab/
pārśvābhyāṃ tu viluptābhyāṃ calaliṅgaṃ bhavedvaraṃ(4)
dhāmno yugartunāgāṃśair dvāraṃ hīnāditaḥ kramāt /AP_54.016ab/
liṅgadvārocchrayādarvāg bhavet pādonataḥ kramāt
garbhārdhenādhamaṃ liṅgaṃ bhūtāṃśaiḥ syāt tribhirvaraṃ /AP_54.017ab/
tayormadhye ca sūtrāṇi sapta sampātayet samaṃ
:n
1 vanamaṅgulamānena dvāragarbhakare sthitamiti ga,
cihnitapustakapāṭhaḥ
2 dvātriṃśatṣoḍaśārdhañceti ga, gha, ṅa,
cihnitapustakatrayapāṭhaḥ
3 viṃśatistriguṇaistatheti gha, cihnitapusutakapāṭhaḥ
4 vanaliṅgaṃ bhavedvaramiti ga, gha, cihnitapustakapāṭhaḥ / calaliṅgaṃ
bhaved dhruvamiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ
:p 153
evaṃ syurnava sūtrāṇi bhūtasūtraiś ca madhyamaṃ /AP_54.018ab/
dvyantaro vāmavāmañca(1) liṅgānāṃ dīrghatā nava
hastādvivardhate hasto yāvatsyur nava pāṇayaḥ /AP_54.019ab/
hīnamadhyottamaṃ liṅgaṃ trividhaṃ trividhātmakam
ekaikaliṅgamadhyeṣu trīṇi trīṇi ca pādaśaḥ /AP_54.020ab/
liṅgāni ghaṭayeddhīmān ṣaṭsu cāṣṭottareṣu ca
sthiradīrghaprameyāttu dvāragarbhakarātmikā /AP_54.021ab/
bhāgeśañcāpyamīśañca devejyantulyasaṃjñitaṃ
catvāri liṅgarūpāṇi viṣkambheṇa tu lakṣayet /AP_54.022ab/
dīrghamāyānvitaṃ kṛtvā liṅgaṃ kuryāt trirūpakaṃ
caturaṣṭāṣṭavṛttañca tattvatrayaguṇātmakaṃ /AP_54.023ab/
liṅgānāmīpsitaṃ dairghyaṃ tena kṛtvāṅgulāni vai
dhvajādyāyaiḥ surair bhūtaiḥ śikhibhirvā haret kṛtiṃ /AP_54.024ab/
tānyaṅgulāni yaccheṣaṃ lakṣayecca śubhāśubhaṃ
dhvajādyā dhvajasiṃhebhavṛṣāḥ jyeṣṭhāḥ pare śubhāḥ /AP_54.025ab/
svareṣu ṣaḍjagāndhārapañcamāḥ śubhadāyakāḥ
bhūteṣu ca śubhā bhūḥ syādagniṣvāhavanīyakaḥ /AP_54.026ab/
uktāyāmasya cārdhāṃśe nāgāṃśair bhājite kramāt
rasabhūtāṃśaṣaṣṭhāṃśatryaṃśādhikaśarair bhavet /AP_54.027ab/
āḍhyānāḍhyasurejyārkatulyānāñcaturasratā
pañcamaṃ vardhamānākhyaṃ vyāsānnāhapravṛddhitaḥ /AP_54.028ab/
dvidhā bhedā bahūnyatra vakṣyante viśvakarmataḥ
āḍhyādīnāṃ tridhā sthaulyādyavadhūtaṃ tadaṣṭadhā(2) /AP_54.029ab/
:n
1 antare vāmavāme ceti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
2 sthaulyād yavavṛddhyā tadaṣṭadhā iti kha,
cihnitapustakapāṭhaḥ
:p 154
tridhā hastājjinākhyañca yuktaṃ sarvasamena ca(1)
pañcaviṃśatiliṅgāni nādye(2) devārcite tathā /AP_54.030ab/
pañcasaptabhirekatvājjinair bhaktair bhavanti hi
caturdaśasahasrāṇi caturdaśaśatāni ca /AP_54.031ab/
evamaṣṭāṅgulavistāro(3) navaikakaragarbhataḥ
teṣāṃ koṇārdhakoṇasthaiścintyāt koṇāni(4) sūtrakaiḥ /AP_54.032ab/
vistāraṃ madhyamaḥ kṛtvā sthāpyaṃ vā madhyatastrayaṃ
vibhāgādūrdhvamaṣṭāsro(5) dvyaṣṭāsraḥsyācchivāṃśakaḥ /AP_54.033ab/
pādājjānvantako brahmā nābhyanto viṣṇurityataḥ
mūrdhvānto bhūtabhāgeśo vyakte 'vyakte ca tadvati /AP_54.034ab/
pañcaliṅgavyavasthāyāṃ śiro vartulamucyate
chatrābhaṃ kukkuṭābhaṃ vā bālendupratimākṛtiḥ(6) /AP_54.035ab/
ekaikasya caturbhedaiḥ(7) kāmyabhedāt phalaṃ vade
liṅgamastakavistāraṃ vasubhaktantu kārayet /AP_54.036ab/
ādyabhāgaṃ caturdhā tu(8) vistārocchrāyato bhajet
catvāri tatra sūtrāṇi(9) bhāgabhāgānupātanāt /AP_54.037ab/
:n
1 pūjayet sarvameva ceti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
2 nāḍhye devārcita iti kha, ga, cihnitapustakapāṭhaḥ
3 evamaṣṭāṅgualavinyāsa iti ga, gha, cihnitapustakapāṭhaḥ
4 chindyāt koṇānīti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ / chindyāt koṣāṇi
iti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
5 dvibhāgādūrdhavamaṣṭāsra iti kha, ṅa,
cihnitapustakapāṭhaḥ
6 bālendutrapuṣākṛtiriti kha, ga, gha, cihnitapustakapāṭhaḥ
7 caturbhāgair iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ
8 antyabhāgamiti ga, gha, cihnitapustakapāṭhaḥ
9 catvāri tatra chatrāṇi iti ga, gha, ṅa,
cihnitapustakacatuṣṭyapāṭhaḥ
:p 155
puṇḍarīkantu bhāgena viśālākhyaṃ vilopanāt
triśātanāttu śrīvatsaṃ śatrukṛdvedalopanāt /AP_54.038ab/
śiraḥ sarvasame śreṣṭhaṃ kukkuṭābhaṃ surāhvaye(1)
caturbhāgātmake liṅgetrapuṣaṃ dvayalopanāt /AP_54.039ab/
anādyasya śiraḥ proktamardhacandraṃ śiraḥ śṛṇu
aṃśāt prānte yugāṃśaiś ca tvekāhānyāmṛtākṣakaṃ(2) /AP_54.040ab/
pūrṇabālendukumudaṃ dvitrivedakṣayāt kramāt
catustrirekavadanaṃ mukhaliṅgamataḥ śṛṇu /AP_54.041ab/
pūjābhāgaṃ prakartavyaṃ mūrtyagnipadakalpitaṃ(3)
arkāṃśaṃ pūrvavat tyaktvā ṣaṭ sthānāni vivartayat /AP_54.042ab/
śironnatiḥ prakartavyā lalāṭaṃ nāsikā tataḥ
vadanaṃ civukaṃ grīvā yugabhāgair bhujākṣibhiḥ /AP_54.043ab/
karābhyāṃ mukulīkṛtya(4) pratimāyāḥ pramāṇataḥ
mukhaṃ prati samaḥ kāryo vistārādaṣṭamāṃśataḥ /AP_54.044ab/
caturmukhaṃ mayā proktaṃ trimukhañcocyate śṛṇu
karṇapādādhikāstasya lalāṭādīni nirdiśet /AP_54.045ab/
bhujau caturbhirbhāgaistu kartavyau paścimorjitaṃ
vistarādaṣṭamāṃśena mukhānāṃ pratinirgamaḥ /AP_54.046ab/
ekavaktraṃ tathā kāryaṃ pūrvasyāṃ saumyalocanaṃ
lalāṭanāsikāvaktragrīvāyāñca vivartayet /AP_54.047ab/
:n
1 kukkuṭāṇḍaṃ sudhādvaye iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ
2 dvaikahānyā sutāhvayamiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ
3 ṛtvagnipadakalpitamiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ, mukhabhāgaṃ
prakartavyaṃ mūlāgnipadakalpitamiti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
4 karṇābhyāṃ kuṇḍalīkṛtveti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ
:p 156
bhujācca pañcamāṃśena(1) bhujahīnaṃ vivartayet
vistārasya ṣaḍaṃśena mukhair nirgamanaṃ hitaṃ /AP_54.048ab/
sarveṣāṃ mukhaliṅgānāṃ trapuṣaṃ vātha kukkuṭaṃ
Original text: Agnipurāṇa · Edition: Rajendralal Mitra, Calcutta: Asiatic Society of Bengal 1870-1879, 3 vols. (Bibliotheca Indica, 65,1-3) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0