Agni Purana · Chapter 44
:e ity ādi mahāpurāṇe āgneye śāntyādivarṇanaṃ nāma
tricatvāriṃśo 'dhyāyaḥ ||
% Chapter {44}
:ś atha catuś catvāriṃśo 'dhyāyaḥ
vāsudevādipratimālakṣaṇavidhiḥ
bhagavānuvāca
vāsudevādipratimālakṣaṇaṃ pravadāmi te /AP_44.001ab/
prāsādasyottare pūrvamukhīṃ vā cottarānanāṃ
saṃsthāpya pūjya ca baliṃ datvātho madhyasūcakaṃ /AP_44.002ab/
śilāṃ śilpī tu navadhā vibhajya navame 'ṃśake
sūrpabhaktaiḥ śilāyāṃ tu bhāgaṃ svāṅgulamucyate /AP_44.003ab/
dvyaṅgulaṃ golakaṃ nāmnā kālanetraṃ taducyate
bhāgamekaṃ tridhā bhaktvā pārṣṇibhāgaṃ prakalpayet /AP_44.004ab/
bhāgamekaṃ tathā jānau grīvāyāṃ bhāgameva ca
mukuṭaṃ tālamātraṃ syāttālamātraṃ tayā mukhaṃ /AP_44.005ab/
tālenaikena kaṇṭhantu tālena hṛdayaṃ tathā
nābhimeḍhrāntarantālaṃ dvitālāvūrukau tathā /AP_44.006ab/
tāladvayena jaṅghā syāt sūtrāṇi śṛṇu sāmprataṃ
kāryaṃ sūtradvayaṃ pāde jaṅghāmadhye tathāparaṃ /AP_44.007ab/
jānau sūtradvayaṃ kāryamūrūmadhye tathāparaṃ
meḍhre tathāparaṃ kāryaṃ kaṭyāṃ sūtrantathāparaṃ /AP_44.008ab/
mekhalābandhasiddhyarthaṃ nābhyāṃ caivāparantathā
:p 128
hṛdaye ca tathā kāryaṃ kaṇṭhe sūtradvayaṃ tathā /AP_44.009ab/
lalāte cāparaṃ kāryaṃ mastake ca tathāparaṃ
mukuṭopari kartavyaṃ sūtramekaṃ vicakṣaṇaiḥ /AP_44.010ab/
sūtrāṇyūrdhvaṃ pradeyāni saptaiva kamalodbhava(1)
kakṣātrikāntareṇaiva ghaṭ sūtrāṇi pradāpayet /AP_44.011ab/
madhyasūtraṃ tu santyajya sūtrāṇyeva nivedayet
lalāṭaṃ nāsikāvaktraṃ kartavyañcaturaṅgulaṃ /AP_44.012ab/
grīvākarṇau tu kartavyau āyāmāccaturaṅgulau
dvyaṅgule hanuke kārye vistārāccibukantathā /AP_44.013ab/
aṣṭāṅgulaṃ lalāṭantu vistāreṇa prakīrtitam
pareṇa dvyaṅgulau śaṅkhau kartavyāvalakānvitau /AP_44.014ab/
caturaṅgulamākhyātamantaraṃ karṇanetrayoḥ
dvyaṅgulau pṛthukau karṇau karṇāpāṅgārdhapañcame /AP_44.015ab/
bhrūsamena tu sūtreṇa karṇaśrotraṃ prakīrtitam
viddhaṃ ṣaḍaṅgulaṃ karṇamaviddhañcaturaṅgulam /AP_44.016ab/
civukena samaṃ viddhamaviddhaṃ vā ṣaḍaṅgulam
gandhapātraṃ tathāvartaṃ śaṣkulīṃ kalpayettathā /AP_44.017ab/
dvyaṅgulenādharaḥ kāryastasyārdhenottarādharaḥ
ardhāṅgulaṃ tathā netraṃ(2) vaktrantu caturaṅgulam /AP_44.018ab/
āyāmena tu vaipulyāt sārdhamaṅgulamucyate
avyāttamevaṃ syādvaktraṃ vyāttaṃ tryaṅgulamiṣyate /AP_44.019ab/
nāsāvaṃśasamucchrāyaṃ mūle tvekāṅgulaṃ matam
ucchrāyā dvyaṅgulaṃ cāgre karavīropamāḥ smṛtāḥ /AP_44.020ab/
:n
1 mukuṭopari iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ
2 tathā gojī iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ
:p 129
antaraṃ cakṣuṣoḥ kāryaṃ caturaṅgulamānataḥ
dvyaṅgulaṃ cākṣikoṇaṃ ca dvyaṅgulaṃ cāntaraṃ tayoḥ /AP_44.021ab/
tārā netratribhāgeṇa dṛktārā pañcamāṃśikā
tryaṅgulaṃ netravistāraṃ droṇī cārdhāṅgulā matā /AP_44.022ab/
tatsamāṇā bhruvorlekhā bhruvau caiva same mate
bhrūmadhyaṃ dvyaṅgulaṃ kāryaṃ bhrūdairghyaṃ caturāṅgulam(1) /AP_44.023ab/
ṣaṭtriṃśadaṅgulāyāmammastakasya tu veṣṭanam
mūrtīnāṃ keśavādīnāṃ dvātriṃśadveṣṭanaṃ bhavet /AP_44.024ab/
pañcanetrā tvadhogrīvā vistārādveṣṭanaṃ punaḥ
triguṇantu bhavedūrdhvaṃ vistṛtāṣṭāṅgulaṃ punaḥ /AP_44.025ab/
grīvātriguṇamāyāmaṃ grīvāvakṣontaraṃ bhavet
skandhāvaṣṭāṅgulau kāryau trikalāvaṃśakau śubhau /AP_44.026ab/
saptanetrau smṛtau bāhū prabāhū ṣoḍaśāṅgulau
trikalau vistṛtau bāhū prabāhū cāpi tatsamau /AP_44.027ab/
bāhudaṇḍordhvato jñeyaḥ pariṇāhaḥ kalā nava
saptadaśāṅgulo madhye kūrpārordhe ca ṣoḍaśa /AP_44.028ab/
kūrpārasya bhavennāhaḥ triguṇaḥ kamalodbhava
nāhaḥ prabāhumadhye tu ṣoḍaśāṅgula ucyate /AP_44.029ab/
agrahaste parīṇāho dvādaśāṅgula ucyate
vistareṇa karatalaṃ kīrtitaṃ tu ṣaḍaṅgulam /AP_44.030ab/
dairghyaṃ saptāṅgulaṃ kāryaṃ madhyā pajcāṅgulā matā
tarjanyanāmikā caiva tasmādardhāṅgulaṃ vinā /AP_44.031ab/
kaniṣṭhāṅguṣṭhakau kāryau caturaṅgulasammitau
:n
1 bhrūdairghyāccaturaṅgulā iti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
:p 130
dviparvoṅguṣṭhakaḥ kāryaḥ śeṣāgulyastriparvikāḥ /AP_44.032ab/
sarvāsāṃ parvaṇordhena nakhamānaṃ vidhīyate
vakṣaso yat pramāṇantu jaṭharaṃ tatpramāṇataḥ /AP_44.033ab/
aṅgulaikaṃ bhavennābhī vedhena ca pramāṇataḥ
tato meḍhrāntaraṃ kāryaṃ tālamātraṃ pramāṇataḥ /AP_44.034ab/
nābhimadhye prīṇāho dvicatvāriṃśadaṅgulaiḥ
antaraṃ stanayoḥ kāryaṃ tālamātraṃ pramāṇataḥ /AP_44.035ab/
civukau(1) yavamānau tu maṇḍalaṃ dvipadaṃ bhavet
catuḥṣaṣṭyaṅgulaṃ kāryaṃ veṣṭanaṃ vakṣasaḥsphuṭam /AP_44.036ab/
caturmukhañca tadadhoveṣṭanaṃ parikīrtitam
pariṇāhas tathā kaṭyā catuḥpañcāśadaṅgulaiḥ /AP_44.037ab/
vistāraścorumūle tu procyate dvādaśaṅgulaḥ
tasmādabhyadhikaṃ madhye tato nimnataraṃ kramāt /AP_44.038ab/
vistṛtāṣṭāṅgulaṃ jānutriguṇā pariṇāhataḥ
jaṅghāmadhye tu vistāraḥ saptāṅgula udāhṛtaḥ /AP_44.039ab/
triguṇā paridhiścāsya jaṅghāgraṃ pañcavistarāt
triguṇā paridhiścāsya pādau tālapramāṇakau /AP_44.040ab/
āyāmādutthitau pādau caturaṅgulameva ca
gulphāt pūrvaṃ tu kartavyaṃ pramāṇāccaturaṅgulam /AP_44.041ab/
trikalaṃ vistṛtau pādau tryaṅgulo guhyakaḥ smṛtaḥ
pañcāṅgulastu nāhosya dīrghā tadvat pradeśinī /AP_44.042ab/
aṣṭamāṣṭāṃśatonyūnaḥ śeṣāṅgulyaḥ krameṇa tu
sapādāṅgulamutsedhamaṅguṣṭasya prakīrtitaṃ /AP_44.043ab/
yavonamaṅgulaṃ kāryamaṅguṣṭhasya nakhaṃ tathā
:n
1 cūcukau iti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
:p 131
ardhāṅgulaṃ tathānyāsāṃ(1) kramān nyūnaṃ tu kārayet /AP_44.044ab/
aṅgulau vṛṣaṇau kāryau meḍhraṃ tu caturaṅgulam
pariṇāhotra koṣāgraṃ kartavyañcaturaṅgulam /AP_44.045ab/
ṣaḍaṅgulaparīṇāhau vṛṣaṇau parikīrtitau
pratimā bhūṣaṇāḍhyā syādetaduddeśalakṣaṇam /AP_44.046ab/
anayaiva diśā kāryaṃ loke dṛṣṭvā tu lakṣaṇam
dakṣiṇe tu kare cakramadhastāt padmameva ca /AP_44.047ab/
vāme śaṅkhaṃ gadādhastādvāsudevasya lakṣaṇāt
śrīpuṣṭau vāpi kartavye padmavīṇākarānvite /AP_44.048ab/
ūrumātrocchitāyāme mālāvidyādharau(2) tathā
prabhāmaṇḍalasaṃsthau tau prabhā hastyādibhūṣaṇā /AP_44.049ab/
padmābhaṃ pādapīṭhantu pratimāsvevamācaret
Original text: Agnipurāṇa · Edition: Rajendralal Mitra, Calcutta: Asiatic Society of Bengal 1870-1879, 3 vols. (Bibliotheca Indica, 65,1-3) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0