Agni Purana · Chapter 380
:e ity āgneye mahāpurāṇe advaitavrahmavijñānaṃ
namonāśītyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ
% chapter {380}
:ś athāśītyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ
gītāsāraḥ
agnir uvāca
gītāsāraṃ pravakṣyāmi sarvagītottamottamaṃ /AP_380.001ab/
kṛṣṇo 'rjunāya yamāha purā vai bhuktimuktidaṃ(2)
śrībhagavānuvāca
gatāsuragatāsurvā na śocyo dehavānajaḥ /AP_380.002ab/
ātmājaro 'maro 'bhedyastasmācchokādikaṃ tyajet
:n
1 jñānāt sauvīrabhūpatiriti kha.. , ña.. ca
2 paṭhatāṃ bhuktimuktidamiti kha..
:p 345
dhyāyato viṣayān puṃsaḥ saṅgasteṣūpajāyate /AP_380.003ab/
saṅgāt kāmastataḥ krodhaḥ krodhātsammoha eva ca
ammohāt smṛtivibhraṃśo buddhināśāt praṇaśyati /AP_380.004ab/
duḥsaṅgahāniḥ satsaṅgānmokṣakābhī ca kāmanut
kāmatyāgādātmaniṣṭhaḥ sthiraprajñastadocyate /AP_380.005ab/
yā niśā sarvabhūtānāṃ tasyāṃ jāgarti saṃyamī
yasyāṃ jāgrati bhūtāni sā niśā paśyato muneḥ /AP_380.006ab/
ātmanyeva ca santuṣṭastasya kāryaṃ na vidyate
naiva tasya kṛte nārtho nākṛte neha kaś canaḥ /AP_380.007ab/
tattvavittu mahāvaho guṇakarmavibhāgayoḥ
guṇā guneṣu vartante iti matvā na sajjate /AP_380.008ab/
sarvaṃ jñānaplavenaiva vṛjinaṃ santariṣyati
jñānāgniḥ sarvakarmāṇi bhasmasāt kurute 'rjuna /AP_380.009ab/
brahmaṇyādhāya karmāṇi saṅgantyaktvā karoti yaḥ
lipyate na sa pāpena padmapatramivāmbhasā /AP_380.010ab/
sarvabhūteṣu cātmānaṃ sarvabhūtāni cātmani
īkṣate yogayuktātmā sarvatra samadarśanaḥ /AP_380.011ab/
śucīnāṃ śrīmatāṃ gehe yogabhraṣṭo 'bhijāyate
na hi kalyāṇakṛt kaściddurgatiṃ tāta gacchati /AP_380.012ab/
devī hy eṣā guṇamayī mama māyā duratyayā
māmeva ye prapadyante māyāmetāntaranti te /AP_380.013ab/
ārto jijñāsurarthārtho jñānī ca bharatarṣabha
caturvidhā bhajante māṃ jñānī caikatvamāsthitaḥ /AP_380.014ab/
:p 346
akṣaraṃ brahma paramaṃ svabhāvo 'dhyātmamucyate
bhūtabhāvodbhavakaro visargaḥ karmasaṃjñitaḥ /AP_380.015ab/
adhibhūtaṃ kṣarobhāvaḥ puruṣaścādhidaivataṃ
adhiyajñohamevātra dehe dehabhṛtāṃ vara /AP_380.016ab/
antakāle smaranmāñca madbhāvaṃ yātyasaṃśayaḥ
yaṃ yaṃ bhāvaṃ smarannante tyajeddehantamāpnuyāt /AP_380.017ab/
prāṇaṃ nyasya bhruvormadhye ante prāpnoti matparam
omityekākṣaraṃ brahmavadan dehaṃ tyajantathā /AP_380.018ab/
brahmādistambhaparyantāḥ sarve mama vibhūtayaḥ
śrīmantaścorjitāḥ sarve mamāṃśāḥ(1) prāṇinaḥsmṛtāḥ /AP_380.019ab/
ahameko viśvarūpa iti jñātvā vimucyate
kṣetraṃ śarīraṃ yo vetti kṣetrajñaḥ sa prakortitaḥ /AP_380.020ab/
kṣetrakṣetrajñayorjñānaṃ yattajjñānaṃ mataṃ mama
mahābhūtānyahaṅkāro buddhiravyaktameva ca /AP_380.021ab/
indrayāṇi deśaikañca pañca cendriyagocarāḥ
icchā dveṣaḥ sukhaṃ duḥkhaṃ saṅghātaścetanā dhṛtiḥ /AP_380.022ab/
etatkṣetraṃ samāsena savikāramudāhṛtaṃ
amānitvamadambhitvamahiṃsā kṣāntirārjavam /AP_380.023ab/
ācāryopāsanaṃ śaucaṃ sthairyamātmavinigrahaḥ
indriyārtheṣu vairāgyamanahaṅkāra eva ca /AP_380.024ab/
janmamṛtyujarāvyādhiduḥkhadoṣānudarśanaṃ
āsaktiranabhiṣvaṅgaḥ putradāragṛhādiṣu /AP_380.025ab/
:n
1 mamāṅgā iti kha..
:p 347
nityañca samacittattvamiṣṭāniṣṭopapattiṣu
mayi cānanyayogena bhaktiravyabhicāriṇī /AP_380.026ab/
viviktadeśasevitvamaratirjanasaṃsadi
adhyātmajñānaniṣṭhatvantattvajñānānudarśanaṃ /AP_380.027ab/
etajjñānamiti proktamajñānaṃ yadato 'nyathā
jñeyaṃ yattat pravakṣyāmi yaṃ jñātvāmṛtamaśnute /AP_380.028ab/
anādi paramaṃ brahma sattvaṃ nāma taducyate
sarvataḥ pāṇipādāntaṃ sarvato 'kṣiśiromukham /AP_380.029ab/
sarvataḥ śrutimalloke sarvamāvṛtya tiṣṭhati
sarvendriyaguṇābhāsaṃ sarvendriyavivarjitam /AP_380.030ab/
asaktaṃ sarvabhṛccaiva nirguṇaṃ guṇabhoktṛ ca
vahirantaś ca bhūtānāmacarañcarameva ca /AP_380.031ab/
sūkṣmatvāttadavijñeyaṃ dūrasthañcāntike 'pi yat
avibhaktañca bhūteṣu vibhaktamiva ca sthitam /AP_380.032ab/
bhūtabhartṛ ca vijñeyaṃ grasiṣṇu prabhaviṣṇu ca
jyotiṣāmapi tajjyotistamasaḥ paramucyate /AP_380.033ab/
jñānaṃ jñeyaṃ jñānagamyaṃ hṛdi sarvasya dhiṣṭhitaṃ
dhyānenātmani paśyanti kecidātmānamātmanā /AP_380.034ab/
anye sāṅkhyena yogena karmayogena cāpare
anye tvevamajānanto śrutvānyebhya upāsate /AP_380.035ab/
tepi cāśu tarantyeva mṛtyuṃ śrutiparāyaṇāḥ
sattvātsañjāyate jñānaṃ rajaso lobha eva ca /AP_380.036ab/
pramādamohau tamaso bhavato jñānameva ca
:p 348
guṇā vartanta ity eva yo 'vatiṣṭhati neṅgate /AP_380.037ab/
mānāvamānamitrāritulyastyāgī sa nirguṇaḥ
ūrdhvamūlamadhaḥśākhamaśvatthaṃ prāhuravyayaṃ /AP_380.038ab/
chandāṃsi yasya parṇāni yastaṃ veda sa vedavit
dvau bhūtasargau loke 'smin daiva āsura eva ca /AP_380.039ab/
ahiṃsādiḥ kṣamā caiva daivīsampattito nṛṇāṃ
na śaucaṃ nāpi vācāro hy āsurīsampadoddhavaḥ /AP_380.040ab/
narakatvāt krodhalobhakāmastasmāttrayaṃ tyajet
yajñastapas tathā dānaṃ sattvādyaistrividhaṃ smṛtam /AP_380.041ab/
āyuḥ sattvaṃ balārogyasukhāyānnantu sāttvikaṃ
duḥkhaśokāmayāyānnaṃ tīkṣṇarūkṣantu rājasaṃ /AP_380.042ab/
amedhyocchiṣṭapūtyannaṃ tāmasaṃ nīrasādikaṃ
yaṣṭavyo vidhinā yajño niṣkāmāya sa sāttvikaḥ /AP_380.043ab/
yajñaḥ phalāya dambhātmī rājasastāmasaḥ kratuḥ
śraddhāmantrādividhyuktaṃ tapaḥ śārīramucyate /AP_380.044ab/
devādipūjāhiṃsādi vāṅmayaṃ tapa ucyate
anudvegakaraṃ vākyaṃ satyaṃ svādhyāyasajjapaḥ /AP_380.045ab/
mānasaṃ cittasaṃśuddhersaunamātsavinigrahaḥ
sāttvikañca tapo 'kāmaṃ phalādyarthantu rājasaṃ /AP_380.046ab/
tāmasaṃ parapīḍāyai sāttvikaṃ dānamucyate
deśādau caiva dātavyamupakārāya rājasaṃ /AP_380.047ab/
ādeśādāvavajñātaṃ tāmasaṃ dānamīritaṃ
:p 349
oṃtatsaditi nirdeśo brahmaṇastrividhaḥ smṛtaḥ /AP_380.048ab/
yajñadānādika karma buktimuktipradaṃ nṛṇāṃ
aniṣṭamiṣṭaṃ miśrañca trividhaṃ karmaṇaḥ phalaṃ /AP_380.049ab/
bhavatyatyāgināṃ(1) pretya na tu sannyāsināṃ kvacit
tāmasaḥ karmasaṃyogāt mohātkleśabhayādikāt /AP_380.050ab/
rājasaḥ sāttviko 'kāmāt pañcaite karmahetavaḥ
adhiṣṭhānaṃ tathā kartā karaṇañca pṛthagvidham /AP_380.051ab/
trividhāś ca pṛthak ceṣṭā daivañcaivātra pañcamaṃ
ekaṃ jñānaṃ sāttvikaṃ syāt pṛthag jñānantu rājasaṃ /AP_380.052ab/
atattvārthantāmasaṃ syāt karmākāmāya sāttvikaṃ
kāmāya rājasaṃ karma mohāt karma tu tāmasaṃ /AP_380.053ab/
sīdhyasiddhyoḥ samaḥ kartā sāttviko rājaso 'tyapi
śaṭho 'lasastāmasaḥ syāt kāryādidhīś ca sāttvikī /AP_380.054ab/
kāryārthaṃ sā rājasī syādviparītā tu tāmasī
manodhṛtiḥ sāttvikī syāt prītikāmeti rājasī /AP_380.055ab/
tāmasī tu praśokādau mukhaṃ sattvāttadantagaṃ
sukhaṃ tadrājasañcāgre ante duḥkhantu tāmasaṃ /AP_380.056ab/
ataḥ pravṛttirbhūtānāṃ yena sarvamidantataṃ
svakarmaṇā tamabhyarcya viṣṇuṃ siddhiñca vindati /AP_380.057ab/
karmaṇā manasā vācā sarvāvasthāsu sarvadā
:n
1 bhavatyayogināmiti kha..
:p 350
brahmādistambhaparyantaṃ jagadviṣṇuñca vetti yaḥ /AP_380.058ab/
siddhimāpnoti bhagavadbhakto bhāgavato dhruvaṃ
Original text: Agnipurāṇa · Edition: Rajendralal Mitra, Calcutta: Asiatic Society of Bengal 1870-1879, 3 vols. (Bibliotheca Indica, 65,1-3) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0