Language

ENहिગુ
Scripture Library

Agni Purana · Chapter 379

379.001

:e ity āgneye mahāpurāṇe brahmajñānaṃ
nāmāṣṭasaptatyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ ||
:p 338
% chapter {379}
:ś athonāśītyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ
advaitabrahmavijñānaṃ
agnir uvāca
advaitabrahmavijñānaṃ vakṣye yadbhavato 'gadat /AP_379.001ab/
śālagrāne tapaś cakre vāsudevārcanādikṛt

379.002

mṛgasaṅgāmmṛgo bhūtvā hy antakāle smaran mṛgaṃ /AP_379.002ab/
jātismaro mṛgastyaktvā dehaṃ yogātsvato 'bhavat

379.003

advaitabrahmabhūtaś ca jaḍavallokamācarat /AP_379.003ab/
kṣattāsau vīrarājasya viṣṭiyogamamanyata

379.004

uvāha śivikrāmasya kṣatturvacanacoditaḥ /AP_379.004ab/
gṛhīto viṣṭinā jñānī uvāhātmakṣayāya taṃ

379.005

yayau jaḍagatiḥ paścāt ye tvanye tvaritaṃ yayuḥ /AP_379.005ab/
śīghrān śīghragatīn dṛṣṭvā aśīghraṃ taṃ nṛpo'bravīt

379.006

rājovāca
kiṃ śrānto 'syalpamadhvānaṃ tvayoḍhā śivikā mama /AP_379.006ab/
kimāyāsasaho na tvaṃ pīvānasi nirīkṣyase

379.007

brāhmaṇa uvāca
nāhaṃ pīvānna vaiṣoḍhā śivikā bhavato mayā /AP_379.007ab/
na śrānto 'smi na vāyāso voḍhavyo 'si mahīpate

379.008

bhūmau pādayugantasthau jaṅghe pādadvaye sthite /AP_379.008ab/
urū jaṅghādvayāvasthau tadādhāraṃ tathodaram

379.009

vakṣaḥsthalaṃ tathā vāhū skandhau codarasaṃsthitau /AP_379.009ab/
skandhasthiteyaṃ śivikā mama bhāvo 'tra kiṃ kṛtaḥ

379.010

:p 339
śivikāyāṃ sthitañcedaṃ dehaṃ tvadupalakṣitaṃ /AP_379.010ab/
tatra tvamahamapyatra procyate cedamanyathā

379.011

ahaṃ tvañca tathānye ca bhūtairuhyāma(1) pārthiva /AP_379.011ab/
guṇapravāhapatito guṇavargo hi yātyayaṃ

379.012

karmavaśyā guṇāś caite sattvādyāḥ pṛthivīpate /AP_379.012ab/
avidyāsañcitaṃ karma taccāśeṣeṣu jantuṣu

379.013

ātmā śuddho 'kṣaraḥ śānto nirguṇaḥ prakṛteḥ paraḥ /AP_379.013ab/
pravṛddhyapacayau nāsya ekasyākhilajantuṣu

379.014

yadā nopacayastasya yadā nāpacayo nṛpa /AP_379.014ab/
tadā pīvānasīti tvaṃ kayā yuktyā tvayeritaṃ

379.015

bhūjaṅghāpādakaṭyūrujaṭharādiṣu saṃsthitā /AP_379.015ab/
śivikeyaṃ tathā skandhe tadā bhāvaḥsamastvayā

379.016

tadanyajantubhirbhūpa śivikotthānakarmaṇā /AP_379.016ab/
śailadravyagṛhotthopi pṛthivīsambhavopi vā

379.017

yathā puṃsaḥ pṛthagbhāvaḥ prākṛtaiḥ karaṇair nṛpa /AP_379.017ab/
soḍhavyaḥ sa mahābhāraḥ kataro nṛpate mayā

379.018

yaddravyā śivikā ceyaṃ taddravyo bhūtasaṃgrahaḥ /AP_379.018ab/
bhavato me 'khilasyāsya samatvenopavṛṃhitaḥ

379.019

tacchrutvovāca rājā taṃ gṛhītvāṅghrī kṣamāpya ca /AP_379.019ab/
prasādaṃ kuru tyaktvemāṃ śivikāṃ brūhi śṛṇvate /AP_379.019cd/
yo bhavān yannimittaṃ vā yadāgamanakāraṇam

379.020

brāhmaṇa uvāca
śrūyatāṃ kohamityetadvaktuṃ naiva ca śakyate /AP_379.020ab/
:n
1 pāṭho 'yaṃ na samīcīnaḥ
:p 340
upabhoganimittañca sarvatrāgamanakriyā

379.021

sukhaduḥkhopabhogau tu tau deśādyupapādakau /AP_379.021ab/
dharmādharmodbhavau bhoktuṃ janturdeśādimṛcchati

379.022

rajovāca
yo 'sti sohamiti brahman kathaṃ vaktuṃ na śakyate /AP_379.022ab/
ātmanyeṣu na doṣāya śabdohamiti yo dvija

379.023

brāhmaṇa uvāca
śabdohamiti doṣāya nātmanyeṣa tathaiva tat /AP_379.023ab/
anātmanyātmavijñānaṃ śabdo vā bhrāntilakṣaṇaḥ

379.024

yadā samastadeheṣu pumāneko vyavasthitaḥ /AP_379.024ab/
tadā hi ko bhavān kohamityetadviphalaṃ vacaḥ

379.025

tvaṃ rājā śivikā ceyaṃ vayaṃ vāhāḥ puraḥsarāḥ /AP_379.025ab/
ayañca bhavato loko na sadetannṛpocyate

379.026

vṛkṣāddāru tataśceyaṃ śivikā tvadadhiṣṭhitā /AP_379.026ab/
kā vṛkṣasaṃjñā jātasya dārusaṃjñātha vā nṛpa

379.027

vṛkṣārūḍho mahārājo nāyaṃ vadati cetanaḥ /AP_379.027ab/
na ca dāruṇi sarvastvāṃ bravīti śivikāgataṃ

379.028

śivikādārusaṅghāto racanāsthitisaṃsthitaḥ /AP_379.028ab/
anviṣyatāṃ nṛpaśreṣṭha tadbhede śivikā tvayā

379.029

pumān strī gaurayaṃ vājī kuñcaro vihagastaruḥ /AP_379.029ab/
deheṣu lokasaṃjñeyaṃ vijñeyā karmahetuṣu

379.030

jihvā bravītyahamiti dantauṣṭhau tālukaṃ nṛpa /AP_379.030ab/
ete nāhaṃ yataḥ sarve vāṅnipādanahetavaḥ

379.031

kiṃ hetubhirvadatyeṣā vāgevāhamiti svayaṃ /AP_379.031ab/
tathāpi vāṅnāhametaduktaṃ mithyā na yujyate

379.032

:p 341
piṇḍaḥ pṛthag yataḥ puṃsaḥ śiraḥpāyvādilakṣaṇaḥ /AP_379.032ab/
tato 'hamiti kutraitāṃ saṃjñāṃ rājan karomyahaṃ

379.033

yadanyo 'sti paraḥ kopi mattaḥ pārthivasattama /AP_379.033ab/
tadeṣohamayaṃ cānyo vaktum evamapīṣyate

379.034

paramārthabhedo na nago na paśurnaca pādapaḥ /AP_379.034ab/
śarīrāś ca vibhedāś ca ya ete karmayonayaḥ

379.035

yastu rājeti yalloke yacca rājabhaṭātmakam /AP_379.035ab/
taccānyacca nṛpetthantu na sat samyaganāmayaṃ

379.036

tvaṃ rājā sarvalokasya pituḥ putro riporipuḥ/AP_379.036ab/
patnyāḥ patiḥ pitā sūnoḥ kastvāṃ bhūpa vadāmyahaṃ

379.037

tvaṃ kimetacchiraḥ kinnu śirastava tathodaraṃ /AP_379.037ab/
kimu pādādikaṃ tvaṃ vai tavaitat kiṃ mahīpate

379.038

samastāvayebhyastvaṃ pṛthagbhūto vyavasthitaḥ /AP_379.038ab/
kohamityatra nipuṇaṃ bhūtvā cintaya pārthiva /AP_379.038cd/
tacchratvovāca rājā tamavadhūtaṃ dvijaṃ hariṃ

379.039

rajovāca
śreyo 'rthamudyataḥ praṣṭuṃ kapilarṣimahaṃ dvija /AP_379.039ab/
tasyāṃśaḥ kapilarṣestvaṃ mat kṛte jñānado bhuvi /AP_379.039cd/
jñānavīcyudacheryasmādyacchreyastacca me vada

379.040

brāhmaṇa uvāca
bhūyaḥ pṛcchasi kiṃ śreyaḥ paramārthanna pṛcchasi /AP_379.040ab/
śreyāṃsyaparamārthāni aśeṣāṇyeva bhūpate

379.041

devatārādhanaṃ kṛtvā dhanasampattimicchati /AP_379.041ab/
putrānicchati rājyañca śreyastasyaiva kiṃ nṛpa

379.042

vivekinastu saṃyogaḥ śreyo yaḥ paramātmanaḥ /AP_379.042ab/
:p 342
yajñādikā kriyā na syāt nāsti dravyopapattitā

379.043

paramārthātmanoryogaḥ paramārtha itīṣyate /AP_379.043ab/
eko vyāpī samaḥ śuddho nirguṇaḥ prakṛteḥ paraḥ

379.044

janmavṛddhyādirahita ātmā sarvagato 'vyayaḥ /AP_379.044ab/
paraṃ jñānamayo 'saṅgī guṇajātyādibhirvibhuḥ

379.045

nidādhaṛtusaṃvādaṃ vadāmi dvija taṃ śṛṇu(1) /AP_379.045ab/
ṛturbrahmasuto jñānī tacchiṣyo 'bhūt pulastyajaḥ

379.046

nidāghaḥ prāptavidyo 'smānnagare vai pure sthitaḥ /AP_379.046ab/
devikāyāstaṭe tañca tarkayāmāsa vai ṛtuḥ

379.047

divye varṣasahasre 'gānnidāghamavalokituṃ /AP_379.047ab/
nidāgho vaiśvadevānte bhuktvānnaṃ śiṣyamabravīt /AP_379.047cd/
bhuktante tṛptirutpannā tuṣṭidā sākṣayā yataḥ

379.048

ṛtur uvāca
kṣudasti yasya bhute 'nne tuṣṭirbrāhmaṇa jāyate /AP_379.048ab/
na me kṣudabhavattṛptiṃ kasmāttvaṃ paripṛcchasi

379.049

kṣuttṛṣṇe dehadharmākhye na mamaite yato dvija /AP_379.049ab/
pṛṣṭohaṃ yattvayā brūyāṃ(2) tṛptirastye va me sadā

379.050

pumān sarvagato vyāpī ākāśavadayaṃ yataḥ /AP_379.050ab/
ato 'haṃ pratyagātmāsmītyetadarthe bhavet kathaṃ(3)

379.051

so 'haṃ gantā(4) na cāgantā naikadeśaniketanaḥ /AP_379.051ab/
tvaṃ cānyo na bhavennāpi nānyastvatto 'smi vā pyahaṃ

379.052

:n
1 nidāghaṛtusaṃvādamadvaitabuddhaye śṛṇviti kha.. , ña.. ca
2 tataḥ kṣutsambhavābhāvāditi kha.. , ña.. ca
3 kutaḥ kutra kva gantāsītyetadapyarthavat kathamiti kha.. , ña.. ca
4 bhokteti ka..
:p 343
mṛṇmayaṃ hi gṛhaṃ yadvanmṛdāliptaṃ sthirībhavet /AP_379.052ab/
pārthivo 'yaṃ tathā dehaḥ pārthivaiḥ paramāṇubhiḥ

379.053

ṛturasmi tavācāryaḥ prajñādānāya te dvija /AP_379.053ab/
ihāgato 'haṃ yāsyāmi paramārthastavoditaḥ

379.054

ekamevamidaṃ viddhi na bhedaḥ sakalaṃ jagat /AP_379.054ab/
vāsudevābhidheyasya svarūpaṃ paramātmanaḥ

379.055

ṛturvarṣasahasrānte punastannagaraṃ yayau /AP_379.055ab/
nidāghaṃ nagaraprānte ekānte sthitamabravīt /AP_379.055cd/
ekānte sthīyate kasmānnidāghaṃ ṛturabravīt

379.056

nidāgha uvāca
bho vipra janasaṃvādo mahāneṣa nareśvara /AP_379.056ab/
pravivīkṣya puraṃ ramyaṃ tenātra sthīyate mayā

379.057

ṛtur uvāca
narādhipo 'tra katamaḥ katamaścetaro janaḥ /AP_379.057ab/
kathyatāṃ me dvijaśreṣṭha tvamabhijño dvijottama

379.058

yo 'yaṃ gajendramunmattamadriśṛṅgasamutthitaṃ /AP_379.058ab/
adhirūḍho narendro 'yaṃ parivārastathetaraḥ(1)

379.059

gajo yo 'yamadho brahmannuparyeṣa sa bhūpatiḥ /AP_379.059ab/
ṛturāha gajaḥ ko 'tra rājā cāha nidāghakaḥ

379.060

ṛturnidāgha ārūḍho dṛṣṭāntaṃ paśya vāhanaṃ /AP_379.060ab/
uparyahaṃ yathā rājā tvamadhaḥ kuñjaro yathā

379.061

ṛtuḥ(2) prāha nidāghantaṃ katamastvāmahaṃ vade /AP_379.061ab/
ukto nidāghastannatvā prāha me tvaṃ gururdhruvam

379.062

:n
1 ārūḍho 'yaṃ gajaṃ rājā paralokastathetara iti kha.. , ña.. ca
2 ka.. pustake sarvatra ṛbhuriti ṛtusthānīyaḥ pāṭhaḥ
:p 344
nānyasmāddvaitasaṃskārasaṃskṛtaṃ mānasaṃ tathā /AP_379.062ab/
ṛtuḥ prāha nidāghantaṃ brahmajñānāya cāgataḥ /AP_379.062cd/
paramārthaṃ sārabhūtamadvaitaṃ darśitaṃ mayā

379.063

brāhmaṇa uvāca
nidāgho 'pyupadeśena tenādvaitaparo 'bhavat /AP_379.063ab/
sarvabhūtānyabhedena dadṛśe sa tadātmani

379.064

avāpa muktiṃ jñānātsa tathā tvaṃ muktimāpsyasi /AP_379.064ab/
ekaḥ samastaṃ tvañcāhaṃ viṣṇuḥ sarvagato yataḥ

379.065

pītanīlādibhedena yathaikaṃ dṛśyate nabhaḥ /AP_379.065ab/
bhrāntidṛṣṭibhirātmāpi tathaikaḥ sa pṛthak pṛthak

379.066

agnir uvāca
muktiṃ hy avāpa bhavato jñānasāreṇa bhūpatiḥ(1) /AP_379.066ab/
saṃsārājñānavṛkṣārijñānaṃ brahmeti cintaya

Original text: Agnipurāṇa · Edition: Rajendralal Mitra, Calcutta: Asiatic Society of Bengal 1870-1879, 3 vols. (Bibliotheca Indica, 65,1-3) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc