Agni Purana · Chapter 375
:e ity āgneye mahāpurāṇe dhāraṇā nāma
catuḥsaptatyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ ||
% chapter {375}
:ś atha pañcasaptatyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ
samādhiḥ
agnir uvāca
yadātmamātraṃ nirbhāsaṃ stimitodadhivat sthitaṃ /AP_375.001ab/
caitanyarūpavaddhyānaṃ tat samādhirihocyate
dhyāyanmanaḥ sanniveśya yastiṣṭhedacalasthiraḥ /AP_375.002ab/
nirvātānalavadyogī samādhisthaḥ prakīrtitaḥ
na śṛṇoti na cāghrāti na paśyati na vamyati /AP_375.003ab/
na ca sparśaṃ vijānāti na saṅkalpayate manaḥ
na cābhimanyate kiñcinna ca budhyati kāṣṭhavat /AP_375.004ab/
evamīśvarasaṃlīnaḥ samādhisthaḥ sa gīyate
:p 326
yathā dīpo nivātasyo neṅgate sopamā smṛtā /AP_375.005ab/
dhyāyato viṣṇumātmānaṃ samādhistasya yoginaḥ
upasargāḥ pravartante divyāḥ siddhiprasūcakāḥ /AP_375.006ab/
pātitaḥ śrāvaṇo dhāturdaśanasvāṅgavedanāḥ
prārthayanti ca taṃ devā bhogair divyaiś ca yoginaṃ /AP_375.007ab/
nṛpāś ca pṛthivīdānair dhanaiś ca sudhanādhipāḥ
vedādisarvaśāstrañca svayameva pravartate /AP_375.008ab/
abhīṣṭachandoviṣayaṃ kāvyañcāsya pravartate
rasāyanāni divyāni divyāś cauṣadhayas tathā /AP_375.009ab/
samastāni ca śilpāni kalāḥ sarvāś ca vindati
surendrakanyā ity ādyā guṇāś ca pratibhādayaḥ /AP_375.010ab/
tṛṇavattāntyajed yastu tasya viṣṇuḥ prasīdati
aṇimādiguṇaiśvaryaḥ śiṣye jñānaṃ prakāśya ca /AP_375.011ab/
bhuktvā bhogān yathecchātastanuntyaktvālayāttataḥ
tiṣṭhet svātmani vijñāna ānande brahmaṇīśvare/AP_375.012ab/
malino hi yathādarśa ātmajñānāya na kṣamaḥ
sarvāśrayannije dehe dehī vindati vedanāṃ /AP_375.013ab/
yogayuktastu sarveṣāṃ yogānnāpnoti vedanāṃ
ākāśamekaṃ hi yathā ghaṭādiṣu pṛthag bhavet /AP_375.014ab/
tathātmaiko hy anekeṣu jalādhāreṣvivāṃśumān
brahmakhānilatejāṃsi jalabhūkṣitidhātavaḥ /AP_375.015ab/
ime lokā eṣa cātmā tasmācca sacarācaraṃ
:p 327
gṛddaṇdacakrasaṃyogāt kumbhakāro yathā ghaṭaṃ /AP_375.016ab/
karoti tṛṇamṛtkāṣṭhair gṛhaṃ vā gṛhakārakaḥ
karaṇānyevamādāya tāsu tāsviha yoniṣu /AP_375.017ab/
mṛjatyātmānamātmaivaṃ sambhūya karaṇāni ca
karmaṇā doṣamohābhyāmicchayaiva sa badhyate /AP_375.018ab/
jñānādvimucyate jīvo dharmād yogī na rogabhāk
vartyādhārasnehayogād yathā dīpasya saṃsthitiḥ /AP_375.019ab/
vikriyāpi ca dṛṣṭvaivamakāle prāṇasaṃkṣayaḥ
anantā raśmayastasya dīpavad yaḥ sthito hṛdi /AP_375.020ab/
sitāsitāḥ kadrunīlāḥ kapilāḥ pītalohitāḥ
ūrdhvamekaḥ sthitasteṣāṃ yo bhittvā sūryamaṇḍalaṃ /AP_375.021ab/
brahmalokamatikramya tena yāti parāṅgatiṃ
yadasyānyadraśmiśatamūrdhvameva vyavasthitaṃ /AP_375.022ab/
tena devanikāyāni dhāmāni pratipadyate
ye naikarūpāścādhastādraśmayo 'sya mṛduprabhāḥ /AP_375.023ab/
iha karmopabhogāya taiś ca sañcarate hi saḥ
buddhīndriyāṇi sarvāṇi manaḥ karmendriyāṇi ca /AP_375.024ab/
ahaṅkāraś ca buddhiś ca pṛthivyādīni caiva hi
avyakta ātmā kṣetrajñaḥ kṣetrastyāsya nigadyate /AP_375.025ab/
īśvaraḥ sarvabhūtasya sannasan sadasacca saḥ
buddherutpattiravyaktā tato 'haṅkārasambhavaḥ /AP_375.026ab/
tasmāt khādīni jāyante ekottaraguṇāni tu
:p 328
śabdaḥ sparśaś ca rūpañca raso gandhaś ca tadguṇāḥ /AP_375.027ab/
yo yasminnāśritaś caiṣāṃ sa tasminneva līyate
sattvaṃ rajastamaś caiva guṇāstasyaiva kīrtitāḥ /AP_375.028ab/
rajastamobhyāmāviṣṭaś cakravadbhrābhyate hi saḥ
anādirādimān yaś ca sa eva puruṣaḥ paraḥ /AP_375.029ab/
liṅgendriyair upagrāhyāḥ sa vikāra udāhṛtaḥ
yato devāḥ purāṇāni vidyopaniṣadas tathā /AP_375.030ab/
ślokāḥ sūtrāṇi bhāṣyāṇi yaccānyadmāṅbhayaṃ bhavet
pitṛyānopavīthyāś ca yadagastyasya cāntaraṃ /AP_375.031ab/
tenāgnihotriṇo yānti prajākāmā divaṃ prati
ye ca dānaparāḥ samyagaṣṭābhiś ca guṇair yutāḥ /AP_375.032ab/
aṣṭāśītisahasrāṇi munayo gṛhamedhinaḥ
punarāvartane vījabhūtā dharmapravartakāḥ /AP_375.033ab/
saptarṣināgvīthyāś ca devalokaṃ samāśritāḥ
tāvanta eva munayaḥ sarvārambhavivarjitāḥ /AP_375.034ab/
tapasā brahmacaryeṇa saṅgatyāgena medhayā
yatra yatrāvatiṣṭhante yāvadāhūtasaṃplavaṃ /AP_375.035ab/
vedānuvacanaṃ yajñā brahmacaryaṃ tapo damaḥ
śraddhopavāsaḥ satyatvamātmano jñānahetavaḥ /AP_375.036ab/
sa tvāśramair nididhyāsyaḥ samastair evameva tu
draṣṭavyastvatha mantavyaḥ śrotavyaś ca dvijātibhiḥ /AP_375.037ab/
ya evamenaṃ vindanti ye cāraṇyakamāśritāḥ
upāsate dvijāḥ satyaṃ śraddhayā parayā yutāḥ /AP_375.038ab/
:p 329
kramātte sambhavantyarcirahaḥ śuklaṃ tathottaraṃ
ayanandevalokañca savitāraṃ savidyutaṃ /AP_375.039ab/
tatastān puruṣo 'bhyetya mānaso brahmalaukikān
karoti punarāvṛttisteṣāmiha na vidyate /AP_375.040ab/
yajñena tapasā dānair ye hi svargajito janāḥ
dhūmaṃ niśāṃ kṛṣṇapakṣaṃ dakṣiṇāyanameva ca /AP_375.041ab/
pitṛlokaṃ candramasaṃ nabho vāyuṃ jalaṃ mahīṃ
kramātte sambhavantīha punareva vrajanti ca /AP_375.042ab/
etadyo na vijānāti mārgadvitayamātmanaḥ
dandaśūkaḥ pataṅgo vā bhavedkīṭo 'thavā kṛmiḥ /AP_375.043ab/
hṛdaye dīpavadbrahma dhyānājjivo mṛto bhavet
nyāyāgatadhanastattvajñānaniṣṭho 'tithipriyaḥ /AP_375.044ab/
śrāddhakṛtsatyavādī ca gṛhastho 'pi vimucyate
Original text: Agnipurāṇa · Edition: Rajendralal Mitra, Calcutta: Asiatic Society of Bengal 1870-1879, 3 vols. (Bibliotheca Indica, 65,1-3) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0