અગ્નિ પુરાણ · અધ્યાય 375

:એ ઇત્ય્ આગ્નેયે મહાપુરાણે ધારણા નામ
ચતુઃસપ્તત્યધિકત્રિશતતમો ઽધ્યાયઃ ॥
% છપ્તેર્ {375}
:શ્ અથ પઞ્ચસપ્તત્યધિકત્રિશતતમો ઽધ્યાયઃ
સમાધિઃ
અગ્નિર્ ઉવાચ
યદાત્મમાત્રં નિર્ભાસં સ્તિમિતોદધિવત્ સ્થિતં ।અપ્_375.001અબ્।
ચૈતન્યરૂપવદ્ધ્યાનં તત્ સમાધિરિહોચ્યતે

ધ્યાયન્મનઃ સન્નિવેશ્ય યસ્તિષ્ઠેદચલસ્થિરઃ ।અપ્_375.002અબ્।
નિર્વાતાનલવદ્યોગી સમાધિસ્થઃ પ્રકીર્તિતઃ

ન શૃણોતિ ન ચાઘ્રાતિ ન પશ્યતિ ન વમ્યતિ ।અપ્_375.003અબ્।
ન ચ સ્પર્શં વિજાનાતિ ન સઙ્કલ્પયતે મનઃ

ન ચાભિમન્યતે કિઞ્ચિન્ન ચ બુધ્યતિ કાષ્ઠવત્ ।અપ્_375.004અબ્।
એવમીશ્વરસંલીનઃ સમાધિસ્થઃ સ ગીયતે

:પ્ 326
યથા દીપો નિવાતસ્યો નેઙ્ગતે સોપમા સ્મૃતા ।અપ્_375.005અબ્।
ધ્યાયતો વિષ્ણુમાત્માનં સમાધિસ્તસ્ય યોગિનઃ

ઉપસર્ગાઃ પ્રવર્તન્તે દિવ્યાઃ સિદ્ધિપ્રસૂચકાઃ ।અપ્_375.006અબ્।
પાતિતઃ શ્રાવણો ધાતુર્દશનસ્વાઙ્ગવેદનાઃ

પ્રાર્થયન્તિ ચ તં દેવા ભોગૈર્ દિવ્યૈશ્ ચ યોગિનં ।અપ્_375.007અબ્।
નૃપાશ્ ચ પૃથિવીદાનૈર્ ધનૈશ્ ચ સુધનાધિપાઃ

વેદાદિસર્વશાસ્ત્રઞ્ચ સ્વયમેવ પ્રવર્તતે ।અપ્_375.008અબ્।
અભીષ્ટછન્દોવિષયં કાવ્યઞ્ચાસ્ય પ્રવર્તતે

રસાયનાનિ દિવ્યાનિ દિવ્યાશ્ ચૌષધયસ્ તથા ।અપ્_375.009અબ્।
સમસ્તાનિ ચ શિલ્પાનિ કલાઃ સર્વાશ્ ચ વિન્દતિ

સુરેન્દ્રકન્યા ઇત્ય્ આદ્યા ગુણાશ્ ચ પ્રતિભાદયઃ ।અપ્_375.010અબ્।
તૃણવત્તાન્ત્યજેદ્ યસ્તુ તસ્ય વિષ્ણુઃ પ્રસીદતિ

અણિમાદિગુણૈશ્વર્યઃ શિષ્યે જ્ઞાનં પ્રકાશ્ય ચ ।અપ્_375.011અબ્।
ભુક્ત્વા ભોગાન્ યથેચ્છાતસ્તનુન્ત્યક્ત્વાલયાત્તતઃ

તિષ્ઠેત્ સ્વાત્મનિ વિજ્ઞાન આનન્દે બ્રહ્મણીશ્વરે।અપ્_375.012અબ્।
મલિનો હિ યથાદર્શ આત્મજ્ઞાનાય ન ક્ષમઃ

સર્વાશ્રયન્નિજે દેહે દેહી વિન્દતિ વેદનાં ।અપ્_375.013અબ્।
યોગયુક્તસ્તુ સર્વેષાં યોગાન્નાપ્નોતિ વેદનાં

આકાશમેકં હિ યથા ઘટાદિષુ પૃથગ્ ભવેત્ ।અપ્_375.014અબ્।
તથાત્મૈકો હ્ય્ અનેકેષુ જલાધારેષ્વિવાંશુમાન્

બ્રહ્મખાનિલતેજાંસિ જલભૂક્ષિતિધાતવઃ ।અપ્_375.015અબ્।
ઇમે લોકા એષ ચાત્મા તસ્માચ્ચ સચરાચરં

:પ્ 327
ગૃદ્દણ્દચક્રસંયોગાત્ કુમ્ભકારો યથા ઘટં ।અપ્_375.016અબ્।
કરોતિ તૃણમૃત્કાષ્ઠૈર્ ગૃહં વા ગૃહકારકઃ

કરણાન્યેવમાદાય તાસુ તાસ્વિહ યોનિષુ ।અપ્_375.017અબ્।
મૃજત્યાત્માનમાત્મૈવં સમ્ભૂય કરણાનિ ચ

કર્મણા દોષમોહાભ્યામિચ્છયૈવ સ બધ્યતે ।અપ્_375.018અબ્।
જ્ઞાનાદ્વિમુચ્યતે જીવો ધર્માદ્ યોગી ન રોગભાક્

વર્ત્યાધારસ્નેહયોગાદ્ યથા દીપસ્ય સંસ્થિતિઃ ।અપ્_375.019અબ્।
વિક્રિયાપિ ચ દૃષ્ટ્વૈવમકાલે પ્રાણસંક્ષયઃ

અનન્તા રશ્મયસ્તસ્ય દીપવદ્ યઃ સ્થિતો હૃદિ ।અપ્_375.020અબ્।
સિતાસિતાઃ કદ્રુનીલાઃ કપિલાઃ પીતલોહિતાઃ

ઊર્ધ્વમેકઃ સ્થિતસ્તેષાં યો ભિત્ત્વા સૂર્યમણ્ડલં ।અપ્_375.021અબ્।
બ્રહ્મલોકમતિક્રમ્ય તેન યાતિ પરાઙ્ગતિં

યદસ્યાન્યદ્રશ્મિશતમૂર્ધ્વમેવ વ્યવસ્થિતં ।અપ્_375.022અબ્।
તેન દેવનિકાયાનિ ધામાનિ પ્રતિપદ્યતે

યે નૈકરૂપાશ્ચાધસ્તાદ્રશ્મયો ઽસ્ય મૃદુપ્રભાઃ ।અપ્_375.023અબ્।
ઇહ કર્મોપભોગાય તૈશ્ ચ સઞ્ચરતે હિ સઃ

બુદ્ધીન્દ્રિયાણિ સર્વાણિ મનઃ કર્મેન્દ્રિયાણિ ચ ।અપ્_375.024અબ્।
અહઙ્કારશ્ ચ બુદ્ધિશ્ ચ પૃથિવ્યાદીનિ ચૈવ હિ

અવ્યક્ત આત્મા ક્ષેત્રજ્ઞઃ ક્ષેત્રસ્ત્યાસ્ય નિગદ્યતે ।અપ્_375.025અબ્।
ઈશ્વરઃ સર્વભૂતસ્ય સન્નસન્ સદસચ્ચ સઃ

બુદ્ધેરુત્પત્તિરવ્યક્તા તતો ઽહઙ્કારસમ્ભવઃ ।અપ્_375.026અબ્।
તસ્માત્ ખાદીનિ જાયન્તે એકોત્તરગુણાનિ તુ

:પ્ 328
શબ્દઃ સ્પર્શશ્ ચ રૂપઞ્ચ રસો ગન્ધશ્ ચ તદ્ગુણાઃ ।અપ્_375.027અબ્।
યો યસ્મિન્નાશ્રિતશ્ ચૈષાં સ તસ્મિન્નેવ લીયતે

સત્ત્વં રજસ્તમશ્ ચૈવ ગુણાસ્તસ્યૈવ કીર્તિતાઃ ।અપ્_375.028અબ્।
રજસ્તમોભ્યામાવિષ્ટશ્ ચક્રવદ્ભ્રાભ્યતે હિ સઃ

અનાદિરાદિમાન્ યશ્ ચ સ એવ પુરુષઃ પરઃ ।અપ્_375.029અબ્।
લિઙ્ગેન્દ્રિયૈર્ ઉપગ્રાહ્યાઃ સ વિકાર ઉદાહૃતઃ

યતો દેવાઃ પુરાણાનિ વિદ્યોપનિષદસ્ તથા ।અપ્_375.030અબ્।
શ્લોકાઃ સૂત્રાણિ ભાષ્યાણિ યચ્ચાન્યદ્માઙ્ભયં ભવેત્

પિતૃયાનોપવીથ્યાશ્ ચ યદગસ્ત્યસ્ય ચાન્તરં ।અપ્_375.031અબ્।
તેનાગ્નિહોત્રિણો યાન્તિ પ્રજાકામા દિવં પ્રતિ

યે ચ દાનપરાઃ સમ્યગષ્ટાભિશ્ ચ ગુણૈર્ યુતાઃ ।અપ્_375.032અબ્।
અષ્ટાશીતિસહસ્રાણિ મુનયો ગૃહમેધિનઃ

પુનરાવર્તને વીજભૂતા ધર્મપ્રવર્તકાઃ ।અપ્_375.033અબ્।
સપ્તર્ષિનાગ્વીથ્યાશ્ ચ દેવલોકં સમાશ્રિતાઃ

તાવન્ત એવ મુનયઃ સર્વારમ્ભવિવર્જિતાઃ ।અપ્_375.034અબ્।
તપસા બ્રહ્મચર્યેણ સઙ્ગત્યાગેન મેધયા

યત્ર યત્રાવતિષ્ઠન્તે યાવદાહૂતસંપ્લવં ।અપ્_375.035અબ્।
વેદાનુવચનં યજ્ઞા બ્રહ્મચર્યં તપો દમઃ

શ્રદ્ધોપવાસઃ સત્યત્વમાત્મનો જ્ઞાનહેતવઃ ।અપ્_375.036અબ્।
સ ત્વાશ્રમૈર્ નિદિધ્યાસ્યઃ સમસ્તૈર્ એવમેવ તુ

દ્રષ્ટવ્યસ્ત્વથ મન્તવ્યઃ શ્રોતવ્યશ્ ચ દ્વિજાતિભિઃ ।અપ્_375.037અબ્।
ય એવમેનં વિન્દન્તિ યે ચારણ્યકમાશ્રિતાઃ

ઉપાસતે દ્વિજાઃ સત્યં શ્રદ્ધયા પરયા યુતાઃ ।અપ્_375.038અબ્।
:પ્ 329
ક્રમાત્તે સમ્ભવન્ત્યર્ચિરહઃ શુક્લં તથોત્તરં

અયનન્દેવલોકઞ્ચ સવિતારં સવિદ્યુતં ।અપ્_375.039અબ્।
તતસ્તાન્ પુરુષો ઽભ્યેત્ય માનસો બ્રહ્મલૌકિકાન્

કરોતિ પુનરાવૃત્તિસ્તેષામિહ ન વિદ્યતે ।અપ્_375.040અબ્।
યજ્ઞેન તપસા દાનૈર્ યે હિ સ્વર્ગજિતો જનાઃ

ધૂમં નિશાં કૃષ્ણપક્ષં દક્ષિણાયનમેવ ચ ।અપ્_375.041અબ્।
પિતૃલોકં ચન્દ્રમસં નભો વાયું જલં મહીં

ક્રમાત્તે સમ્ભવન્તીહ પુનરેવ વ્રજન્તિ ચ ।અપ્_375.042અબ્।
એતદ્યો ન વિજાનાતિ માર્ગદ્વિતયમાત્મનઃ

દન્દશૂકઃ પતઙ્ગો વા ભવેદ્કીટો ઽથવા કૃમિઃ ।અપ્_375.043અબ્।
હૃદયે દીપવદ્બ્રહ્મ ધ્યાનાજ્જિવો મૃતો ભવેત્

ન્યાયાગતધનસ્તત્ત્વજ્ઞાનનિષ્ઠો ઽતિથિપ્રિયઃ ।અપ્_375.044અબ્।
શ્રાદ્ધકૃત્સત્યવાદી ચ ગૃહસ્થો ઽપિ વિમુચ્યતે