Agni Purana · Chapter 365

:e ity āgneye mahāpurāṇe brahmavargo nāma
catuḥṣaṣṭyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ
% chapter {365}
:ś atha pañcaṣaṣṭyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ
kṣatraviṭśūdravargāḥ
agnir uvāca
mūrdhābhiśikto rājanyo bāhujaḥ kṣatriyo virāṭ /AP_365.001ab/
rājā tu praṇatāśeṣasāmantaḥ syādadhīśvaraḥ

cakravartī sārvabhaumo nṛpo 'nyo maṇḍaleśvaraḥ /AP_365.002ab/
mantrī dhīsacivo 'mātyo mahāmātrāḥ pradhānakāḥ

:p 291
draṣṭari vyavahārāṇāṃ prāḍvivākākṣadarśakau /AP_365.003ab/
bhaurikaḥ kanakādhyakṣo 'thādhyakṣādhikṛtau samau

antaḥpure tvadhikṛtaḥ syādantarvaṃśiko janaḥ /AP_365.004ab/
sauvidallāḥ kañcukinaḥ sthāpatyāḥ sauvidāś ca te

ṣaṇḍo varṣavarastulyāḥ sevakārthyanujīvinaḥ /AP_365.005ab/
viṣayānantaro rājā śatrurmitramataḥ paraṃ

udāsīnaḥ parataraḥ pārṣṇigrāhastu pṛṣṭhataḥ /AP_365.006ab/
caraḥ sparśaḥ syātpraṇidhiruttaraḥ kāla āyatiḥ

tatkālastu tadātvaṃ syādudarkaḥ phalamuttaraṃ /AP_365.007ab/
adṛṣṭaṃ vahnitoyādi dṛṣṭaṃ svaparacakrajam

bhadrakumbhaḥ pūrṇakumbho bhṛṅgāraḥ kanakālukā /AP_365.008ab/
prabhinno garjito māto vamathuḥ karaśīkaraḥ

striyāṃ śṛṇistvaṅkuśo 'strī paristomaḥ kutho dvayoḥ /AP_365.009ab/
karṇīrathaḥ pravahaṇaṃ dolā preṅkhādikā striyāṃ

ādhoraṇā hastipakā hastyārohā niṣādinaḥ /AP_365.010ab/
bhaṭā yodhāś ca yoddhāraḥ kañcuko vāraṇo 'striyāṃ

śīrṣaṇyañca śirastre 'tha tanutraṃ varma daṃśanaṃ /AP_365.011ab/
āmuktaḥ pratimuktaś ca pinaddhaścāpinaddhavat

vyūhastu balavinyāsaś cakrañcānīkamastriyāṃ /AP_365.012ab/
ekebhaikarathā tryaśvāḥ pattiḥ pañcapadātikāḥ

pattyaṅgaistriguṇaiḥ sarvaiḥ kramādākhyā yathottaraṃ /AP_365.013ab/
senāmukhaṃ gulmagaṇau vāhinī pṛtanā camūḥ

anīkinī daśānīkinyo 'kṣohiṇyo gajādibhiḥ /AP_365.014ab/
:p 292
dhanuḥ kodaṇḍa+iṣvāsau koṭirasyāṭanī smṛtā

nastakastu dhanurmadhyaṃ maurvī jyā śiñjinī guṇaḥ /AP_365.015ab/
pṛṣatkavāṇaviśikhā ajihmagakhagāśugāḥ

tūṇopāsaṅgatūṇīraniṣaṅgā iṣudhirdvayoḥ /AP_365.016ab/
asirṛṣṭiś ca nistriṃśaḥ karavālaḥ kṛpālaḥkṛpāṇavat

saruḥ khaḍgasya suṣṭau syādīlī tu karapālikā /AP_365.017ab/
dvayoḥ kuṭhāraḥ sudhitiḥ churikā cāsiputrikā

prāsastu kunto vijñeyaḥ sarvalā tomaro 'striyāṃ /AP_365.018ab/
vaitālikā bodhakarā māgadhā vandinastutau

saṃśaptakāstu samayātsaṅgrāmādanivartinaḥ /AP_365.019ab/
patākā vaijayantī syātketanaṃ dhajamistriyāṃ

ahaṃ pūrvamahaṃ pūrvamityahaṃpūrvikā striyāṃ /AP_365.020ab/
ahamahamikā sāsyādyo 'haṅkāraḥ parasparam

śaktiḥ parākramaḥ prāṇaḥ śauryaṃ sthānasahobalaṃ /AP_365.021ab/
mūrchā tu kaśmalaṃ moho 'pyavarmaddastu pīḍanaṃ

abhyavaskandanantvabhyāsādanaṃ vijayo jayaḥ /AP_365.022ab/
nirvāsanaṃ saṃjñapanaṃ sāraṇaṃ pratighātanaṃ

syātpañcatā kāladharmo diṣṭāntaḥ pralayo 'tyayaḥ /AP_365.023ab/
viśo bhūmispṛṣo vaiśyā vṛttirvartanajīvane

kṛṣyādivṛttayo jñeyāḥ kusīdaṃ vṛddhijīvikā /AP_365.024ab/
uddharo 'rthaprayogaḥ syātkaṇiśaṃ sasyamañjarī

kiṃśāruḥ sasyaśūkaṃ syāt stambo gutsastṛṇādinaḥ /AP_365.025ab/
dhāmyaṃ vrīhiḥ stambakariḥ kaḍaṅgaro vupaṃ smṛtaṃ

:p 293
māṣādayaḥ śamīdhānye śukadhānye yavādayaḥ /AP_365.026ab/
tṛṇadhānyāni nīvārāḥ śūrpaṃ prasphoṭanaṃ smṛtaṃ

syūtaprasevau kaṇḍolapiṭau kaṭakiniñjakau /AP_365.027ab/
samānau rasavatyāntu pākasthānamahānase

paurogavastadadhyakṣaḥ sūpakārāstu vallavāḥ /AP_365.028ab/
ārālikā āndhasikāḥ sūdā audanikā guṇāḥ

klīve 'mbarīṣaṃ bhrāṣṭo nā karkaryālurgalantikā /AP_365.029ab/
āliñjaraḥ syānmaṇikaṃ suṣavī kṛṣajīrake

āranālastu kulmāṣaṃ vāhlīkaṃ hiṅgu rāmaṭhaṃ /AP_365.030ab/
niśā haridrā pītā strī khaṇḍe matsyaṇḍiphāṇite

kūrcikā kṣiravikṛtiḥ snigdhaṃ masṛṇacikkaṇaṃ /AP_365.031ab/
pṛthukaḥ syāccipiṭako dhānā bhraṣṭayavāstriyaḥ

jemanaṃ lepa āhāro māheyī saurabhī ca gauḥ /AP_365.032ab/
yugādīnāñca boḍhāro yugyaprasāṅgyaśāṭakāḥ

cirasūtā vaṣkayaṇī dhenuḥ syānnavasūtikā /AP_365.033ab/
sandhinī vṛṣabhākrāntā vehadgarbhopaghātinī

paṇyājīvo hy āpaṇiko nyāsaścopanidhiḥ pumān /AP_365.034ab/
vipaṇo vikrayaḥ saṅkhyā saṅkhyeye hy ādaśa triṣu

viṃśatyādyāḥ sadaikatve sarvāḥ saṃkhyeyasaṃkhyayoḥ /AP_365.035ab/
saṃkhyārthe dvibahutve stastāsu cānavateḥ striyaḥ

paṅkteḥ śatasahasrādi kramāddaśaguṇottaraṃ /AP_365.036ab/
mānantu lāṅguliprasthair guñjāḥ pañcādyamāṣakaḥ

te ṣoḍaśākṣaḥ karṣo 'strī palaṃ karṣacatuṣṭayam /AP_365.037ab/
:p 294
suvarṇavistau hemno 'kṣe kuruvistastu tatpale

tulā striyāṃ palaśataṃ bhāraḥ syādviṃśatistulāḥ /AP_365.038ab/
kārṣāpaṇaḥ kārṣikaḥ syāt kārṣike tāmrike paṇaḥ

dravyaṃ vittaṃ svāpateyaṃ rikthamṛthakthaṃ dhanaṃ vasu /AP_365.039ab/
rītiḥ striyāmārakūṭo na striyāmatha tāmrakam

śulvamaudumbaraṃ lauhe tīkṣṇaṃ kālāṃyasāyasī /AP_365.040ab/
kṣāraḥ kāco 'tha capalo rasaḥ sūtaś ca pārade

garalaṃ māhiṣaṃ śṛṅgaṃ trapusīsakapiccaṭaṃ /AP_365.041ab/
hiṇḍīro 'bdhikaphaḥ pheṇo madhūcchiṣṭantu sikthakam

raṅgavaṅge picusthūlo kūlaṭī tu manaḥśilā /AP_365.042ab/
yavakṣāraś ca pākyaḥ syāt tvakkṣīrā vaṃśalocanāḥ

vṛṣalā jadhanyajāḥ śūdrāścāṇḍālāntyāś caśaṅkarāḥ /AP_365.043ab/
kāruḥ śilpī saṃhataistair dvayoḥ śreṇiḥ sajātibhiḥ

raṅgājīvaścitrakarastvaṣṭā takṣā ca vardhakiḥ /AP_365.044ab/
nāḍindhamaḥ svarṇakāro nāpitāntāvasāyinaḥ

jāvālaḥ syādajājīvo devājīvastu devalaḥ /AP_365.045ab/
jāyājīvastu śailūṣā bhṛtako bhṛtibhuktathā

vivarṇaḥ pāmaro nīcaḥ prākṛtaś ca pṛthagjanaḥ /AP_365.046ab/
vihīnopasado jālmo bhṛtye dāseraceṭakāḥ

paṭustu peśalo dakṣo mṛgayurlubdhakaḥ smṛtaḥ /AP_365.047ab/
cāṇḍālastu divākīrtiḥ pustaṃ lepyādikarmaṇi

pañcālikā putrikā syādvarkarastaruṇaḥ paśuḥ /AP_365.048ab/
mañjūṣā peṭakaḥ peḍā tulyasādhāraṇau samau /AP_365.048cd/
:p 295
pratimā syāt pratikṛtirvargā brahmādayaḥ smṛtāḥ