અગ્નિ પુરાણ · અધ્યાય 365

:એ ઇત્ય્ આગ્નેયે મહાપુરાણે બ્રહ્મવર્ગો નામ
ચતુઃષષ્ટ્યધિકત્રિશતતમો ઽધ્યાયઃ
% છપ્તેર્ {365}
:શ્ અથ પઞ્ચષષ્ટ્યધિકત્રિશતતમો ઽધ્યાયઃ
ક્ષત્રવિટ્શૂદ્રવર્ગાઃ
અગ્નિર્ ઉવાચ
મૂર્ધાભિશિક્તો રાજન્યો બાહુજઃ ક્ષત્રિયો વિરાટ્ ।અપ્_365.001અબ્।
રાજા તુ પ્રણતાશેષસામન્તઃ સ્યાદધીશ્વરઃ

ચક્રવર્તી સાર્વભૌમો નૃપો ઽન્યો મણ્ડલેશ્વરઃ ।અપ્_365.002અબ્।
મન્ત્રી ધીસચિવો ઽમાત્યો મહામાત્રાઃ પ્રધાનકાઃ

:પ્ 291
દ્રષ્ટરિ વ્યવહારાણાં પ્રાડ્વિવાકાક્ષદર્શકૌ ।અપ્_365.003અબ્।
ભૌરિકઃ કનકાધ્યક્ષો ઽથાધ્યક્ષાધિકૃતૌ સમૌ

અન્તઃપુરે ત્વધિકૃતઃ સ્યાદન્તર્વંશિકો જનઃ ।અપ્_365.004અબ્।
સૌવિદલ્લાઃ કઞ્ચુકિનઃ સ્થાપત્યાઃ સૌવિદાશ્ ચ તે

ષણ્ડો વર્ષવરસ્તુલ્યાઃ સેવકાર્થ્યનુજીવિનઃ ।અપ્_365.005અબ્।
વિષયાનન્તરો રાજા શત્રુર્મિત્રમતઃ પરં

ઉદાસીનઃ પરતરઃ પાર્ષ્ણિગ્રાહસ્તુ પૃષ્ઠતઃ ।અપ્_365.006અબ્।
ચરઃ સ્પર્શઃ સ્યાત્પ્રણિધિરુત્તરઃ કાલ આયતિઃ

તત્કાલસ્તુ તદાત્વં સ્યાદુદર્કઃ ફલમુત્તરં ।અપ્_365.007અબ્।
અદૃષ્ટં વહ્નિતોયાદિ દૃષ્ટં સ્વપરચક્રજમ્

ભદ્રકુમ્ભઃ પૂર્ણકુમ્ભો ભૃઙ્ગારઃ કનકાલુકા ।અપ્_365.008અબ્।
પ્રભિન્નો ગર્જિતો માતો વમથુઃ કરશીકરઃ

સ્ત્રિયાં શૃણિસ્ત્વઙ્કુશો ઽસ્ત્રી પરિસ્તોમઃ કુથો દ્વયોઃ ।અપ્_365.009અબ્।
કર્ણીરથઃ પ્રવહણં દોલા પ્રેઙ્ખાદિકા સ્ત્રિયાં

આધોરણા હસ્તિપકા હસ્ત્યારોહા નિષાદિનઃ ।અપ્_365.010અબ્।
ભટા યોધાશ્ ચ યોદ્ધારઃ કઞ્ચુકો વારણો ઽસ્ત્રિયાં

શીર્ષણ્યઞ્ચ શિરસ્ત્રે ઽથ તનુત્રં વર્મ દંશનં ।અપ્_365.011અબ્।
આમુક્તઃ પ્રતિમુક્તશ્ ચ પિનદ્ધશ્ચાપિનદ્ધવત્

વ્યૂહસ્તુ બલવિન્યાસશ્ ચક્રઞ્ચાનીકમસ્ત્રિયાં ।અપ્_365.012અબ્।
એકેભૈકરથા ત્ર્યશ્વાઃ પત્તિઃ પઞ્ચપદાતિકાઃ

પત્ત્યઙ્ગૈસ્ત્રિગુણૈઃ સર્વૈઃ ક્રમાદાખ્યા યથોત્તરં ।અપ્_365.013અબ્।
સેનામુખં ગુલ્મગણૌ વાહિની પૃતના ચમૂઃ

અનીકિની દશાનીકિન્યો ઽક્ષોહિણ્યો ગજાદિભિઃ ।અપ્_365.014અબ્।
:પ્ 292
ધનુઃ કોદણ્ડ+ઇષ્વાસૌ કોટિરસ્યાટની સ્મૃતા

નસ્તકસ્તુ ધનુર્મધ્યં મૌર્વી જ્યા શિઞ્જિની ગુણઃ ।અપ્_365.015અબ્।
પૃષત્કવાણવિશિખા અજિહ્મગખગાશુગાઃ

તૂણોપાસઙ્ગતૂણીરનિષઙ્ગા ઇષુધિર્દ્વયોઃ ।અપ્_365.016અબ્।
અસિરૃષ્ટિશ્ ચ નિસ્ત્રિંશઃ કરવાલઃ કૃપાલઃકૃપાણવત્

સરુઃ ખડ્ગસ્ય સુષ્ટૌ સ્યાદીલી તુ કરપાલિકા ।અપ્_365.017અબ્।
દ્વયોઃ કુઠારઃ સુધિતિઃ છુરિકા ચાસિપુત્રિકા

પ્રાસસ્તુ કુન્તો વિજ્ઞેયઃ સર્વલા તોમરો ઽસ્ત્રિયાં ।અપ્_365.018અબ્।
વૈતાલિકા બોધકરા માગધા વન્દિનસ્તુતૌ

સંશપ્તકાસ્તુ સમયાત્સઙ્ગ્રામાદનિવર્તિનઃ ।અપ્_365.019અબ્।
પતાકા વૈજયન્તી સ્યાત્કેતનં ધજમિસ્ત્રિયાં

અહં પૂર્વમહં પૂર્વમિત્યહંપૂર્વિકા સ્ત્રિયાં ।અપ્_365.020અબ્।
અહમહમિકા સાસ્યાદ્યો ઽહઙ્કારઃ પરસ્પરમ્

શક્તિઃ પરાક્રમઃ પ્રાણઃ શૌર્યં સ્થાનસહોબલં ।અપ્_365.021અબ્।
મૂર્છા તુ કશ્મલં મોહો ઽપ્યવર્મદ્દસ્તુ પીડનં

અભ્યવસ્કન્દનન્ત્વભ્યાસાદનં વિજયો જયઃ ।અપ્_365.022અબ્।
નિર્વાસનં સંજ્ઞપનં સારણં પ્રતિઘાતનં

સ્યાત્પઞ્ચતા કાલધર્મો દિષ્ટાન્તઃ પ્રલયો ઽત્યયઃ ।અપ્_365.023અબ્।
વિશો ભૂમિસ્પૃષો વૈશ્યા વૃત્તિર્વર્તનજીવને

કૃષ્યાદિવૃત્તયો જ્ઞેયાઃ કુસીદં વૃદ્ધિજીવિકા ।અપ્_365.024અબ્।
ઉદ્ધરો ઽર્થપ્રયોગઃ સ્યાત્કણિશં સસ્યમઞ્જરી

કિંશારુઃ સસ્યશૂકં સ્યાત્ સ્તમ્બો ગુત્સસ્તૃણાદિનઃ ।અપ્_365.025અબ્।
ધામ્યં વ્રીહિઃ સ્તમ્બકરિઃ કડઙ્ગરો વુપં સ્મૃતં

:પ્ 293
માષાદયઃ શમીધાન્યે શુકધાન્યે યવાદયઃ ।અપ્_365.026અબ્।
તૃણધાન્યાનિ નીવારાઃ શૂર્પં પ્રસ્ફોટનં સ્મૃતં

સ્યૂતપ્રસેવૌ કણ્ડોલપિટૌ કટકિનિઞ્જકૌ ।અપ્_365.027અબ્।
સમાનૌ રસવત્યાન્તુ પાકસ્થાનમહાનસે

પૌરોગવસ્તદધ્યક્ષઃ સૂપકારાસ્તુ વલ્લવાઃ ।અપ્_365.028અબ્।
આરાલિકા આન્ધસિકાઃ સૂદા ઔદનિકા ગુણાઃ

ક્લીવે ઽમ્બરીષં ભ્રાષ્ટો ના કર્કર્યાલુર્ગલન્તિકા ।અપ્_365.029અબ્।
આલિઞ્જરઃ સ્યાન્મણિકં સુષવી કૃષજીરકે

આરનાલસ્તુ કુલ્માષં વાહ્લીકં હિઙ્ગુ રામઠં ।અપ્_365.030અબ્।
નિશા હરિદ્રા પીતા સ્ત્રી ખણ્ડે મત્સ્યણ્ડિફાણિતે

કૂર્ચિકા ક્ષિરવિકૃતિઃ સ્નિગ્ધં મસૃણચિક્કણં ।અપ્_365.031અબ્।
પૃથુકઃ સ્યાચ્ચિપિટકો ધાના ભ્રષ્ટયવાસ્ત્રિયઃ

જેમનં લેપ આહારો માહેયી સૌરભી ચ ગૌઃ ।અપ્_365.032અબ્।
યુગાદીનાઞ્ચ બોઢારો યુગ્યપ્રસાઙ્ગ્યશાટકાઃ

ચિરસૂતા વષ્કયણી ધેનુઃ સ્યાન્નવસૂતિકા ।અપ્_365.033અબ્।
સન્ધિની વૃષભાક્રાન્તા વેહદ્ગર્ભોપઘાતિની

પણ્યાજીવો હ્ય્ આપણિકો ન્યાસશ્ચોપનિધિઃ પુમાન્ ।અપ્_365.034અબ્।
વિપણો વિક્રયઃ સઙ્ખ્યા સઙ્ખ્યેયે હ્ય્ આદશ ત્રિષુ

વિંશત્યાદ્યાઃ સદૈકત્વે સર્વાઃ સંખ્યેયસંખ્યયોઃ ।અપ્_365.035અબ્।
સંખ્યાર્થે દ્વિબહુત્વે સ્તસ્તાસુ ચાનવતેઃ સ્ત્રિયઃ

પઙ્ક્તેઃ શતસહસ્રાદિ ક્રમાદ્દશગુણોત્તરં ।અપ્_365.036અબ્।
માનન્તુ લાઙ્ગુલિપ્રસ્થૈર્ ગુઞ્જાઃ પઞ્ચાદ્યમાષકઃ

તે ષોડશાક્ષઃ કર્ષો ઽસ્ત્રી પલં કર્ષચતુષ્ટયમ્ ।અપ્_365.037અબ્।
:પ્ 294
સુવર્ણવિસ્તૌ હેમ્નો ઽક્ષે કુરુવિસ્તસ્તુ તત્પલે

તુલા સ્ત્રિયાં પલશતં ભારઃ સ્યાદ્વિંશતિસ્તુલાઃ ।અપ્_365.038અબ્।
કાર્ષાપણઃ કાર્ષિકઃ સ્યાત્ કાર્ષિકે તામ્રિકે પણઃ

દ્રવ્યં વિત્તં સ્વાપતેયં રિક્થમૃથક્થં ધનં વસુ ।અપ્_365.039અબ્।
રીતિઃ સ્ત્રિયામારકૂટો ન સ્ત્રિયામથ તામ્રકમ્

શુલ્વમૌદુમ્બરં લૌહે તીક્ષ્ણં કાલાંયસાયસી ।અપ્_365.040અબ્।
ક્ષારઃ કાચો ઽથ ચપલો રસઃ સૂતશ્ ચ પારદે

ગરલં માહિષં શૃઙ્ગં ત્રપુસીસકપિચ્ચટં ।અપ્_365.041અબ્।
હિણ્ડીરો ઽબ્ધિકફઃ ફેણો મધૂચ્છિષ્ટન્તુ સિક્થકમ્

રઙ્ગવઙ્ગે પિચુસ્થૂલો કૂલટી તુ મનઃશિલા ।અપ્_365.042અબ્।
યવક્ષારશ્ ચ પાક્યઃ સ્યાત્ ત્વક્ક્ષીરા વંશલોચનાઃ

વૃષલા જધન્યજાઃ શૂદ્રાશ્ચાણ્ડાલાન્ત્યાશ્ ચશઙ્કરાઃ ।અપ્_365.043અબ્।
કારુઃ શિલ્પી સંહતૈસ્તૈર્ દ્વયોઃ શ્રેણિઃ સજાતિભિઃ

રઙ્ગાજીવશ્ચિત્રકરસ્ત્વષ્ટા તક્ષા ચ વર્ધકિઃ ।અપ્_365.044અબ્।
નાડિન્ધમઃ સ્વર્ણકારો નાપિતાન્તાવસાયિનઃ

જાવાલઃ સ્યાદજાજીવો દેવાજીવસ્તુ દેવલઃ ।અપ્_365.045અબ્।
જાયાજીવસ્તુ શૈલૂષા ભૃતકો ભૃતિભુક્તથા

વિવર્ણઃ પામરો નીચઃ પ્રાકૃતશ્ ચ પૃથગ્જનઃ ।અપ્_365.046અબ્।
વિહીનોપસદો જાલ્મો ભૃત્યે દાસેરચેટકાઃ

પટુસ્તુ પેશલો દક્ષો મૃગયુર્લુબ્ધકઃ સ્મૃતઃ ।અપ્_365.047અબ્।
ચાણ્ડાલસ્તુ દિવાકીર્તિઃ પુસ્તં લેપ્યાદિકર્મણિ

પઞ્ચાલિકા પુત્રિકા સ્યાદ્વર્કરસ્તરુણઃ પશુઃ ।અપ્_365.048અબ્।
મઞ્જૂષા પેટકઃ પેડા તુલ્યસાધારણૌ સમૌ ।અપ્_365.048ચ્દ્।
:પ્ 295
પ્રતિમા સ્યાત્ પ્રતિકૃતિર્વર્ગા બ્રહ્માદયઃ સ્મૃતાઃ