Agni Purana · Chapter 354
:e ity āgneye mahāpurāṇe vyākaraṇe kārakaṃ nāma
tripañcāśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ
% chapter {354}
:ś atha catuḥpañcaśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ
samāsaḥ
skanda uvāca
ṣoḍhā samāsaṃ vakṣyāmi aṣṭāviṃśatidhā punaḥ /AP_354.001ab/
nityānityavibhāgena luglopena ca dvidhā
kumbhakāraś ca nityaḥ syāddhemakārādikas tathā /AP_354.002ab/
rājñaḥ pumān rājapumān nityo 'yañca samāsakaḥ
:n
1 arthasyeti ja..
:p 253
kaṣṭaśrito luksamāsaḥ kaṇṭhekālādikastvaluk /AP_354.003ab/
syādaṣṭadhā tatpuruṣaḥ prathamādyasupā saha
prathamātatpuruṣo 'yaṃ pūrvaṃ kāyasya vigrahe /AP_354.004ab/
pūrvakāyo 'parakāyo hy adharottarakāyakaḥ
ardhaṃ kaṇāyā ardhakaṇā bhikṣātūryamathedṛśam /AP_354.005ab/
āpannajīvikastadvat dvitīyā cādharāśritaḥ
varṣambhogyo varṣabhogyo dhānyārthaś ca tṛtīyayā /AP_354.006ab/
caturthī syādviṣṇubalirvṛkabhītiś ca pañcamī
rājñaḥ pumān rājapumān ṣaṣṭhī vṛkṣaphalaṃ tathā /AP_354.007ab/
saptamī cākṣaśauṇḍo 'yamahito nañsamāsakaḥ
karmadhārayaḥ saptadhā nīlotpalamukhāḥ smṛtāḥ /AP_354.008ab/
viśeṣaṇapūrvapado viśeṣyottaratas tathā
vaiyākaraṇakhamūciḥ śītoṣṇaṃ dvipadaṃ śubham /AP_354.009ab/
upamānapūrvapadaḥ śaṅkhapāṇḍara ity api
upamānottarapadaḥ puruśavyāghra ity api /AP_354.010ab/
sambhāvanāpūrvapado guṇavṛddhiritīdṛśam
guṇa iti vṛddhirvācyā suhṛdeva suvandhukaḥ /AP_354.011ab/
avadhāraṇapūrvapado bahubrīhiś ca saptadhā
dvipadaś ca bahuvrīhirārūḍhbhavano naraḥ /AP_354.012ab/
arcitāśeṣapūrvoyaṃ bahvaṅghriḥ parikīrtitaḥ
ete viprāścopadaśāḥ saṅkhyottarapadastvayam /AP_354.013ab/
saṅkhyobhayapado yadvaddvitrā dvyekatrayo naraḥ
sahapūrvapado 'yaṃ syāt samūloddhṛtakastaruḥ /AP_354.014ab/
:p 254
vyatihāralakṣaṇārthaḥ keśākeśi nakhānakhi
diglakṣyā syāddakṣiṇapūrvā dvigurābhāṣito dvidhā /AP_354.015ab/
ekavadbhāvi dviśṛṅgaṃ pañcamūlī tvekadhā
dvandvaḥ samāso dvividho hītaretarayogakaḥ /AP_354.016ab/
rudraviṣṇū samāhāro bherīpaṭahamīdṛśam
dvidhākhyāto 'vyayībhāvo nāmapūrvapado yathā /AP_354.017ab/
śākasya mātrā śākaprati yathāvyayapūrvakaḥ
upakumbhañcoparathyaṃ prādhānyena caturvidhaḥ /AP_354.018ab/
uttarapadārthamukhyo dvandvaścobhayamukhyakaḥ /AP_354.018cd/
pūrvārtheśo 'vyayībhāvo bahuvrīhiś ca vāhyagaḥ
Original text: Agnipurāṇa · Edition: Rajendralal Mitra, Calcutta: Asiatic Society of Bengal 1870-1879, 3 vols. (Bibliotheca Indica, 65,1-3) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0