Agni Purana · Chapter 355
:e ity āgneye mahāpurāṇe vyākaraṇe samāso nāma
catuḥpañcāśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ
% chapter {355}
:ś atha pañcapañcāśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ
taddhitaṃ
skanda uvāca
taddhitaṃ trividhaṃ vakṣye sāmānyavṛttirīdṛśī /AP_355.001ab/
le vyaṃsalo vatsalaḥ syādilaci syāttuphenilaṃ
lomaśaḥ śe pāmano ne ilaci syāttu picchilaṃ /AP_355.002ab/
aṇi prājña ārcakaḥ syāt dantāduraci danturaḥ
re syānmadhuraṃ suśiraṃ re syāt keśara īdṛśaḥ /AP_355.003ab/
:p 255
hiraṇyaṃ ye mālavo ve valaci syādrajasvalaḥ
inau dhanī karī hastī dhanikaṃ ṭikanīritaṃ /AP_355.004ab/
payasvī vini māyāvī ūrṇāyuryuci īritaṃ
vāgmo mini ālaci syādvācālaścāṭacīritaṃ /AP_355.005ab/
phalino varhiṇaḥ kekī vṛndārakas tathā kani
āluci śītanna sahate śītāluḥ śvālurīdṛśaḥ /AP_355.006ab/
himālurāluci syācca himaṃ na sahate tathā
rūpaṃ vātādulaci syād vātulaścānapatyake /AP_355.007ab/
vāśiṣṭhaḥ kauravo vāsaḥ pāñcālaḥ sosya vāsakaḥ
tatra vāso māthuraḥ syādvettyadhīte ca cāndrakaḥ /AP_355.008ab/
vyutkramaṃ vetti kramakaḥ naraś cakrāma kauśakaḥ
priyaṅgūnāṃ bhavaṃ kṣetraṃ praiyaṅgavīnakaṃ khañi /AP_355.009ab/
maudgīnaṃ kaudravīṇañca vaidehaścānapatyake
iñi dākṣirdāśarathiḥ kaci nārāyaṇādikaṃ /AP_355.010ab/
āśvāyanaḥ syācca phañi yaci gārgyaś ca vātsakaḥ
ḍhhaki syādvainateyādiścāṭakerastathairaki(?) /AP_355.011ab/
ḍhraki gaudherako rūpaṃ gaudhāraścārakīritaṃ
kṣatriyo ghe kulīnaḥ khe ṇye kairavyādayaḥ smṛtāḥ(?) /AP_355.012ab/
yati mūrdhanyamukhyādiḥ sugandhiriti rūpakaṃ
tārakādibhya itaci nabhastārakitādayaḥ /AP_355.013ab/
anaṅi syācca kuṇḍodhnī puṣpadhanvasudhanvanī
cañcupi vittavañcuḥ syādvittamasya ca śabdake /AP_355.014ab/
caṇapi syāt keśacaṇaḥ rūpe syāt paṭarūpakam
:p 256
īyasau ca paṭīyān syāt tarapyakṣatarādikam /AP_355.015ab/
pacatitarāñca tarapi tamapyaṭatitamāmapi
mṛdvītamā kalpapi syādindrakalpo 'rkakalpakaḥ /AP_355.016ab/
rājadeśīyo deśīye deśye deśyādirūpakam
paṭujātīyo jātīye jānumātrañca mātraci /AP_355.017ab/
ūrudvayaso dvayasaci urudaghnañca daghnaci
tayaṭi syāt pañcatayaḥ dauvārikaṣṭhakīritaṃ /AP_355.018ab/
sāmānyavṛttiruktātha avyayākhyaś ca taddhitaḥ
yasmādyatatasili ca yatra tatra tralīritaṃ /AP_355.019ab/
asmin kāle hy adhunāsyādidānīñcaiva dānyapi
sarvasmin sarvadā dāsyāttasminkāle rhilīritaṃ /AP_355.020ab/
tarhi ho 'min kāla iha karhi kasmiṃś ca kālake
yathā thāli thami kathaṃ pūrvasyāndiśi sañcayet /AP_355.021ab/
astāti caiva pūrvasyāḥ pūrvādigrāmaṇīyakāḥ
purastāt sañcared gacchet sadyastulye 'hanīritaṃ /AP_355.022ab/
uti pūrvābde ca parut pūrvatare parāryapi
aiṣamo 'smin saṃbatsare rūpaṃ samasi ceritaṃ /AP_355.023ab/
edyavau paredyavi syāt parasminnahanīritaṃ
adyāsminnahani dye syāt pūrvedyuś ca tathaidyusi /AP_355.024ab/
dakṣiṇasyāndiśi vaset dakṣiṇāddakṣiṇādyubhau
uttarasyāndiśi vaseduttarāduttarādyubhau /AP_355.025ab/
upari vasedupariṣṭād bhavedriṣṭāti ūrdhvakāt
uttareṇ ca pitroktaṃ āci ca syācca dakṣiṇā /AP_355.026ab/
:p 257
āhau dakṣiṇāhi vaseddviprakāraṃ dvidhā ca dhā
dhyamuñi caikadhyaṃ kuru tvaṃ dvaidhandhamuñi cedṛśaṃ /AP_355.027ab/
dvau prakārau dvidhā dhāci(1) āsusurataraṃ yathā(2)*
nipātāstaddhitāḥ proktāḥ taddhito bhāvavācakaḥ /AP_355.028ab/
paṭorbhāvaḥ paṭutvantve padutā taliceritaṃ
prathimā cemani pṛthoḥ saukhyaṃ sukhāt ṣyañīritam /AP_355.029ab/
steyaṃ yāti ca stenasya ye sakhyuḥ sakhyamīritaṃ
kaperbhāvaś ca kāpeyaṃ sainyaṃ pathyaṃ yakīritaṃ /AP_355.030ab/
āśvaṃ kaumārakaṃ cāṇi rūpaṃ cāṇi ca yauvanam /AP_355.030cd/
ācāryakaṃ kaṇi proktamevamanyepi taddhitāḥ
Original text: Agnipurāṇa · Edition: Rajendralal Mitra, Calcutta: Asiatic Society of Bengal 1870-1879, 3 vols. (Bibliotheca Indica, 65,1-3) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0