અગ્નિ પુરાણ · અધ્યાય 354

:એ ઇત્ય્ આગ્નેયે મહાપુરાણે વ્યાકરણે કારકં નામ
ત્રિપઞ્ચાશદધિકત્રિશતતમો ઽધ્યાયઃ
% છપ્તેર્ {354}
:શ્ અથ ચતુઃપઞ્ચશદધિકત્રિશતતમો ઽધ્યાયઃ
સમાસઃ
સ્કન્દ ઉવાચ
ષોઢા સમાસં વક્ષ્યામિ અષ્ટાવિંશતિધા પુનઃ ।અપ્_354.001અબ્।
નિત્યાનિત્યવિભાગેન લુગ્લોપેન ચ દ્વિધા

કુમ્ભકારશ્ ચ નિત્યઃ સ્યાદ્ધેમકારાદિકસ્ તથા ।અપ્_354.002અબ્।
રાજ્ઞઃ પુમાન્ રાજપુમાન્ નિત્યો ઽયઞ્ચ સમાસકઃ

:ન્
1 અર્થસ્યેતિ જ..
:પ્ 253
કષ્ટશ્રિતો લુક્સમાસઃ કણ્ઠેકાલાદિકસ્ત્વલુક્ ।અપ્_354.003અબ્।
સ્યાદષ્ટધા તત્પુરુષઃ પ્રથમાદ્યસુપા સહ

પ્રથમાતત્પુરુષો ઽયં પૂર્વં કાયસ્ય વિગ્રહે ।અપ્_354.004અબ્।
પૂર્વકાયો ઽપરકાયો હ્ય્ અધરોત્તરકાયકઃ

અર્ધં કણાયા અર્ધકણા ભિક્ષાતૂર્યમથેદૃશમ્ ।અપ્_354.005અબ્।
આપન્નજીવિકસ્તદ્વત્ દ્વિતીયા ચાધરાશ્રિતઃ

વર્ષમ્ભોગ્યો વર્ષભોગ્યો ધાન્યાર્થશ્ ચ તૃતીયયા ।અપ્_354.006અબ્।
ચતુર્થી સ્યાદ્વિષ્ણુબલિર્વૃકભીતિશ્ ચ પઞ્ચમી

રાજ્ઞઃ પુમાન્ રાજપુમાન્ ષષ્ઠી વૃક્ષફલં તથા ।અપ્_354.007અબ્।
સપ્તમી ચાક્ષશૌણ્ડો ઽયમહિતો નઞ્સમાસકઃ

કર્મધારયઃ સપ્તધા નીલોત્પલમુખાઃ સ્મૃતાઃ ।અપ્_354.008અબ્।
વિશેષણપૂર્વપદો વિશેષ્યોત્તરતસ્ તથા

વૈયાકરણખમૂચિઃ શીતોષ્ણં દ્વિપદં શુભમ્ ।અપ્_354.009અબ્।
ઉપમાનપૂર્વપદઃ શઙ્ખપાણ્ડર ઇત્ય્ અપિ

ઉપમાનોત્તરપદઃ પુરુશવ્યાઘ્ર ઇત્ય્ અપિ ।અપ્_354.010અબ્।
સમ્ભાવનાપૂર્વપદો ગુણવૃદ્ધિરિતીદૃશમ્

ગુણ ઇતિ વૃદ્ધિર્વાચ્યા સુહૃદેવ સુવન્ધુકઃ ।અપ્_354.011અબ્।
અવધારણપૂર્વપદો બહુબ્રીહિશ્ ચ સપ્તધા

દ્વિપદશ્ ચ બહુવ્રીહિરારૂઢ્ભવનો નરઃ ।અપ્_354.012અબ્।
અર્ચિતાશેષપૂર્વોયં બહ્વઙ્ઘ્રિઃ પરિકીર્તિતઃ

એતે વિપ્રાશ્ચોપદશાઃ સઙ્ખ્યોત્તરપદસ્ત્વયમ્ ।અપ્_354.013અબ્।
સઙ્ખ્યોભયપદો યદ્વદ્દ્વિત્રા દ્વ્યેકત્રયો નરઃ

સહપૂર્વપદો ઽયં સ્યાત્ સમૂલોદ્ધૃતકસ્તરુઃ ।અપ્_354.014અબ્।
:પ્ 254
વ્યતિહારલક્ષણાર્થઃ કેશાકેશિ નખાનખિ

દિગ્લક્ષ્યા સ્યાદ્દક્ષિણપૂર્વા દ્વિગુરાભાષિતો દ્વિધા ।અપ્_354.015અબ્।
એકવદ્ભાવિ દ્વિશૃઙ્ગં પઞ્ચમૂલી ત્વેકધા

દ્વન્દ્વઃ સમાસો દ્વિવિધો હીતરેતરયોગકઃ ।અપ્_354.016અબ્।
રુદ્રવિષ્ણૂ સમાહારો ભેરીપટહમીદૃશમ્

દ્વિધાખ્યાતો ઽવ્યયીભાવો નામપૂર્વપદો યથા ।અપ્_354.017અબ્।
શાકસ્ય માત્રા શાકપ્રતિ યથાવ્યયપૂર્વકઃ

ઉપકુમ્ભઞ્ચોપરથ્યં પ્રાધાન્યેન ચતુર્વિધઃ ।અપ્_354.018અબ્।
ઉત્તરપદાર્થમુખ્યો દ્વન્દ્વશ્ચોભયમુખ્યકઃ ।અપ્_354.018ચ્દ્।
પૂર્વાર્થેશો ઽવ્યયીભાવો બહુવ્રીહિશ્ ચ વાહ્યગઃ