Language

ENहिગુ
Scripture Library

Agni Purana · Chapter 345

345.001

:e ity āgneye mahāpurāṇe alaṅkāre śabdarthālaṅkāranirūpaṇaṃ
nāma catuś catvāriṃśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ ||
% chapter {345}
:ś atha pañcacatvāriṃśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ
kāvyaguṇavivekaḥ
agnir uvāca
alaṃkṛtamapi prītyai na kāvyaṃ nirguṇaṃ bhavet /AP_345.001ab/
vapuṣyalalite strīṇāṃ hāro bhārāyate paraṃ

345.002

na ca vācyaṃ guṇo doṣo bhāva eva bhaviṣyati /AP_345.002ab/
guṇāḥ śleṣādayo doṣā gūḍārthādyāḥ pṛthakkṛtāḥ

345.003

yaḥ kāvye mahatīṃ chāyāmanugṛhṇātyasau guṇaiḥ /AP_345.003ab/
sambhavatyeṣa sāmānyo vaiśeṣika iti dvidhā

345.004

sarvasādhāraṇībhūtaḥ sāmanya iti manyate /AP_345.004ab/
śabdamarthamubhau prāptaḥ sāmānyo bhavati tridhā

345.005

śabdamāśrayate kāvyaṃ śarīraṃ yaḥ sa tadguṇaḥ /AP_345.005ab/
:p 229
śloṣo lālityāgāmbhīryasaukumāryamudāratā

345.006

satyeva yaugikī ceti guṇāḥ śabdasya saptadhā /AP_345.006ab/
suśliṣṭasanniveśatvaṃ śabdānāṃ śleṣa ucyate

345.007

guṇādeśādinā pūrvaṃ padasambaddhamakṣaraṃ /AP_345.007ab/
yatrasandhīyate naiva tallālityamudāhṛtaṃ

345.008

viśiṣṭalakṣaṇollekhalekhyamuttānaśabdakam /AP_345.008ab/
gāmbhīryaṃ kathayantyāryāstadevānyeṣu śabdatāṃ

345.009

aniṣṭhurākṣaraprāyaśabdatā sukumāratā /AP_345.009ab/
uttānapadataudaryayutaślāghyair viśeṣaṇaiḥ

345.010

ojaḥ samāsabhūyastvametatpadyādijīvitaṃ /AP_345.010ab/
ābrahma stambhaparyantamojasaikena pauruṣaṃ

345.011

ucyamānasya śabdena yena kenāpi vastunaḥ /AP_345.011ab/
utkarṣamāvahannartho guṇa ity abhidhīyate

345.012

mādhuryaṃ sambidhānañca komalatvamudāratā /AP_345.012ab/
prauḍhiḥ sāmayikatvañca tadbhedāḥ ṣaṭcakāśati

345.013

krodherṣyākāragāmbhīryātmādhuryaṃ dhairyagāhitā /AP_345.013ab/
sambidhānaṃ parikaraḥ syādapekṣitasiddhaye

345.014

yatkāṭhinyādinirmuktasanniveśaviśiṣṭatā /AP_345.014ab/
tiraskṛtyaiva mṛdutā bhāti komalateti sā

345.015

lakṣyate sthūlalakṣatvapravṛtteryatra lakṣaṇam /AP_345.015ab/
guṇasya tadudāratvamāśayasyātisauṣṭhavaṃ

345.016

abhipretaṃ prati yato nirvāhasyopapādikāḥ /AP_345.016ab/
yuktayo hetugarbhiṇyaḥ prauḍhāprauḍhirudāhṛtā

345.017

:p 230
svatantrasyānyatantrasya vāhyāntaḥsamayogataḥ /AP_345.017ab/
tatra vyutpattirarthasya yā sāmayikateti sā

345.018

śabdārthavupakurvāṇo nāmnobhayaguṇaḥ smṛtaḥ /AP_345.018ab/
tasya prasādaḥ saubhāgyaṃ yathāsaṅkhyaṃ praśastatā

345.019

pāko rāga iti prājñaiḥ ṣaṭprapañcavipañcitāḥ /AP_345.019ab/
suprasiddharthapadatā prasāda iti gīyate

345.020

utkarṣavān guṇaḥ kaścidyasminnukte pratīyate /AP_345.020ab/
tatsaubhāgyamudāratvaṃ pravadanti manīṣiṇaḥ

345.021

yathāsaṅkhyamanuddeśaḥ sāmanyamatidiśyate /AP_345.021ab/
samaye varṇanīyasya dāruṇasyāpi vastunaḥ

345.022

adāruṇena śabdena prāśastyamupavarṇanaṃ /AP_345.022ab/
uccaiḥ pariṇatiḥ kāpi pāka ity abhidhīyate

345.023

mṛdvīkānārikelāmbupākabhedāccaturvidhaḥ /AP_345.023ab/
ādāvante ca saurasyaṃ mṛdvīkāpāka eva saḥ

345.024

kāvyecchayā viśeṣo yaḥ sarāga iti gīyate /AP_345.024ab/
abhyāsopahitaḥ kāntiṃ sahajāmapi vartate

345.025

hāridraś caiva kausumbho nīlī rāgaś ca sa tridhā /AP_345.025ab/
vaiśeṣikaḥ parijñeyo yaḥ svalakṣaṇagocaraḥ

Original text: Agnipurāṇa · Edition: Rajendralal Mitra, Calcutta: Asiatic Society of Bengal 1870-1879, 3 vols. (Bibliotheca Indica, 65,1-3) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc