અગ્નિ પુરાણ · અધ્યાય 345

:એ ઇત્ય્ આગ્નેયે મહાપુરાણે અલઙ્કારે શબ્દર્થાલઙ્કારનિરૂપણં
નામ ચતુશ્ ચત્વારિંશદધિકત્રિશતતમો ઽધ્યાયઃ ॥
% છપ્તેર્ {345}
:શ્ અથ પઞ્ચચત્વારિંશદધિકત્રિશતતમો ઽધ્યાયઃ
કાવ્યગુણવિવેકઃ
અગ્નિર્ ઉવાચ
અલંકૃતમપિ પ્રીત્યૈ ન કાવ્યં નિર્ગુણં ભવેત્ ।અપ્_345.001અબ્।
વપુષ્યલલિતે સ્ત્રીણાં હારો ભારાયતે પરં

ન ચ વાચ્યં ગુણો દોષો ભાવ એવ ભવિષ્યતિ ।અપ્_345.002અબ્।
ગુણાઃ શ્લેષાદયો દોષા ગૂડાર્થાદ્યાઃ પૃથક્કૃતાઃ

યઃ કાવ્યે મહતીં છાયામનુગૃહ્ણાત્યસૌ ગુણૈઃ ।અપ્_345.003અબ્।
સમ્ભવત્યેષ સામાન્યો વૈશેષિક ઇતિ દ્વિધા

સર્વસાધારણીભૂતઃ સામન્ય ઇતિ મન્યતે ।અપ્_345.004અબ્।
શબ્દમર્થમુભૌ પ્રાપ્તઃ સામાન્યો ભવતિ ત્રિધા

શબ્દમાશ્રયતે કાવ્યં શરીરં યઃ સ તદ્ગુણઃ ।અપ્_345.005અબ્।
:પ્ 229
શ્લોષો લાલિત્યાગામ્ભીર્યસૌકુમાર્યમુદારતા

સત્યેવ યૌગિકી ચેતિ ગુણાઃ શબ્દસ્ય સપ્તધા ।અપ્_345.006અબ્।
સુશ્લિષ્ટસન્નિવેશત્વં શબ્દાનાં શ્લેષ ઉચ્યતે

ગુણાદેશાદિના પૂર્વં પદસમ્બદ્ધમક્ષરં ।અપ્_345.007અબ્।
યત્રસન્ધીયતે નૈવ તલ્લાલિત્યમુદાહૃતં

વિશિષ્ટલક્ષણોલ્લેખલેખ્યમુત્તાનશબ્દકમ્ ।અપ્_345.008અબ્।
ગામ્ભીર્યં કથયન્ત્યાર્યાસ્તદેવાન્યેષુ શબ્દતાં

અનિષ્ઠુરાક્ષરપ્રાયશબ્દતા સુકુમારતા ।અપ્_345.009અબ્।
ઉત્તાનપદતૌદર્યયુતશ્લાઘ્યૈર્ વિશેષણૈઃ

ઓજઃ સમાસભૂયસ્ત્વમેતત્પદ્યાદિજીવિતં ।અપ્_345.010અબ્।
આબ્રહ્મ સ્તમ્ભપર્યન્તમોજસૈકેન પૌરુષં

ઉચ્યમાનસ્ય શબ્દેન યેન કેનાપિ વસ્તુનઃ ।અપ્_345.011અબ્।
ઉત્કર્ષમાવહન્નર્થો ગુણ ઇત્ય્ અભિધીયતે

માધુર્યં સમ્બિધાનઞ્ચ કોમલત્વમુદારતા ।અપ્_345.012અબ્।
પ્રૌઢિઃ સામયિકત્વઞ્ચ તદ્ભેદાઃ ષટ્ચકાશતિ

ક્રોધેર્ષ્યાકારગામ્ભીર્યાત્માધુર્યં ધૈર્યગાહિતા ।અપ્_345.013અબ્।
સમ્બિધાનં પરિકરઃ સ્યાદપેક્ષિતસિદ્ધયે

યત્કાઠિન્યાદિનિર્મુક્તસન્નિવેશવિશિષ્ટતા ।અપ્_345.014અબ્।
તિરસ્કૃત્યૈવ મૃદુતા ભાતિ કોમલતેતિ સા

લક્ષ્યતે સ્થૂલલક્ષત્વપ્રવૃત્તેર્યત્ર લક્ષણમ્ ।અપ્_345.015અબ્।
ગુણસ્ય તદુદારત્વમાશયસ્યાતિસૌષ્ઠવં

અભિપ્રેતં પ્રતિ યતો નિર્વાહસ્યોપપાદિકાઃ ।અપ્_345.016અબ્।
યુક્તયો હેતુગર્ભિણ્યઃ પ્રૌઢાપ્રૌઢિરુદાહૃતા

:પ્ 230
સ્વતન્ત્રસ્યાન્યતન્ત્રસ્ય વાહ્યાન્તઃસમયોગતઃ ।અપ્_345.017અબ્।
તત્ર વ્યુત્પત્તિરર્થસ્ય યા સામયિકતેતિ સા

શબ્દાર્થવુપકુર્વાણો નામ્નોભયગુણઃ સ્મૃતઃ ।અપ્_345.018અબ્।
તસ્ય પ્રસાદઃ સૌભાગ્યં યથાસઙ્ખ્યં પ્રશસ્તતા

પાકો રાગ ઇતિ પ્રાજ્ઞૈઃ ષટ્પ્રપઞ્ચવિપઞ્ચિતાઃ ।અપ્_345.019અબ્।
સુપ્રસિદ્ધર્થપદતા પ્રસાદ ઇતિ ગીયતે

ઉત્કર્ષવાન્ ગુણઃ કશ્ચિદ્યસ્મિન્નુક્તે પ્રતીયતે ।અપ્_345.020અબ્।
તત્સૌભાગ્યમુદારત્વં પ્રવદન્તિ મનીષિણઃ

યથાસઙ્ખ્યમનુદ્દેશઃ સામન્યમતિદિશ્યતે ।અપ્_345.021અબ્।
સમયે વર્ણનીયસ્ય દારુણસ્યાપિ વસ્તુનઃ

અદારુણેન શબ્દેન પ્રાશસ્ત્યમુપવર્ણનં ।અપ્_345.022અબ્।
ઉચ્ચૈઃ પરિણતિઃ કાપિ પાક ઇત્ય્ અભિધીયતે

મૃદ્વીકાનારિકેલામ્બુપાકભેદાચ્ચતુર્વિધઃ ।અપ્_345.023અબ્।
આદાવન્તે ચ સૌરસ્યં મૃદ્વીકાપાક એવ સઃ

કાવ્યેચ્છયા વિશેષો યઃ સરાગ ઇતિ ગીયતે ।અપ્_345.024અબ્।
અભ્યાસોપહિતઃ કાન્તિં સહજામપિ વર્તતે

હારિદ્રશ્ ચૈવ કૌસુમ્ભો નીલી રાગશ્ ચ સ ત્રિધા ।અપ્_345.025અબ્।
વૈશેષિકઃ પરિજ્ઞેયો યઃ સ્વલક્ષણગોચરઃ