Agni Purana · Chapter 344
:e ity āgneye mahāpurāṇe alaṅkāre arthālaṅkāranirūpaṇaṃ
nāma tricatvāriṃśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ
% chapter {344}
:ś atha catuś catvāriṃśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ
śabdārthālaṅkārāḥ
agnir uvāca
śabdārthayoralaṅkāro dvāvalaṅkurute samaṃ /AP_344.001ab/
ekatra nihito hāraḥ stanaṃ grīvāmiva striyāḥ
praśastiḥ kāntiraucityaṃ saṃkṣepo yāvadarthatā /AP_344.002ab/
abhivyaktiriti vyaktaṃ ṣaḍbhedāstasya jāgrati
praśastiḥ paravanmarmadravīkaraṇakarmaṇaḥ /AP_344.003ab/
vāco yuktirdvidhā sā ca premoktistutibhedataḥ
:p 227
premoktistutiparyāyau priyoktiguṇakīrtane /AP_344.004ab/
kāntiḥ sarvamanorucyavācyavāttakasaṅgatiḥ
yathā vastu tathā rītiryathā vṛttis tathā rasaḥ /AP_344.005ab/
ūrjasvimṛdusandarbhādaucityamupajāyate
saṃkṣepo vācakair alpair vahorarthasya saṃgrahaḥ /AP_344.006ab/
anyūnādhikatā śabdavastunoryāvadarthatā
prakaṭatvamabhivyaktiḥ śrutirākṣepa ity api /AP_344.007ab/
tasyā bhedau śrutistatra śabdaṃ svārthasamarpaṇam
bhavennaimittikī pāribhāṣikī dvividhaiva sā /AP_344.008ab/
saṅketaḥ paribhāṣeti tataḥ syāt pāribhāṣikī
mukhyaupacārikī ceti sā ca sā ca dvidhā dvidhā /AP_344.009ab/
svābhidheyaskhaladvṛttiramukhyārthasya vācakaḥ
yayā śabdo nimittena kenacitsaupacārikī /AP_344.010ab/
sā ca lākṣaṇikī gauṇī lakṣaṇāguṇayogataḥ
abhidheyāvinābhūtā pratītir lakṣaṇocyate /AP_344.011ab/
abhidheyena sambandhātsāmīpyātsamavāyataḥ
vaiparītyātkriyāyogāllakṣaṇā pañcadhā matā /AP_344.012ab/
gauṇīguṇānāmānantyādanantā tadvivakṣayā
anyadharmastato 'nyatra lokasīmānurodhinā /AP_344.013ab/
samyagādhīyate yatra sa samādhiriha smṛtaḥ
śrūteralabhyamāno 'rtho yasmādbhāti sacetanaḥ /AP_344.014ab/
sa ākṣepo dhaniḥ syācca dhvaninā vyajyate yataḥ
śabdenārthena yatrārthaḥ kṛtvā svayamupārjanam /AP_344.015ab/
:p 228
pratiṣedha iveṣṭasya yo viśeṣo 'bhidhitsayā
tamākṣepaṃ vruvantyatra stutaṃ stotramidaṃ punaḥ /AP_344.016ab/
adhikārādapetasya vastuno 'nyasya yā stutiḥ
yatroktaṃ gamyate nārthastatsamānaviśeṣaṇaṃ /AP_344.017ab/
sā samāsokitiruditā saṅkṣepārthatayā budhaiḥ
apahnutirapahnutya kiñcidanyārthasūcanam /AP_344.018ab/
paryāyoktaṃ yadanyena prakārenābhidhīyate /AP_344.018cd/
eṣāmekaṃtamasyeva samākhyā dhvanirityataḥ
Original text: Agnipurāṇa · Edition: Rajendralal Mitra, Calcutta: Asiatic Society of Bengal 1870-1879, 3 vols. (Bibliotheca Indica, 65,1-3) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0