અગ્નિ પુરાણ · અધ્યાય 344

:એ ઇત્ય્ આગ્નેયે મહાપુરાણે અલઙ્કારે અર્થાલઙ્કારનિરૂપણં
નામ ત્રિચત્વારિંશદધિકત્રિશતતમો ઽધ્યાયઃ
% છપ્તેર્ {344}
:શ્ અથ ચતુશ્ ચત્વારિંશદધિકત્રિશતતમો ઽધ્યાયઃ
શબ્દાર્થાલઙ્કારાઃ
અગ્નિર્ ઉવાચ
શબ્દાર્થયોરલઙ્કારો દ્વાવલઙ્કુરુતે સમં ।અપ્_344.001અબ્।
એકત્ર નિહિતો હારઃ સ્તનં ગ્રીવામિવ સ્ત્રિયાઃ

પ્રશસ્તિઃ કાન્તિરૌચિત્યં સંક્ષેપો યાવદર્થતા ।અપ્_344.002અબ્।
અભિવ્યક્તિરિતિ વ્યક્તં ષડ્ભેદાસ્તસ્ય જાગ્રતિ

પ્રશસ્તિઃ પરવન્મર્મદ્રવીકરણકર્મણઃ ।અપ્_344.003અબ્।
વાચો યુક્તિર્દ્વિધા સા ચ પ્રેમોક્તિસ્તુતિભેદતઃ

:પ્ 227
પ્રેમોક્તિસ્તુતિપર્યાયૌ પ્રિયોક્તિગુણકીર્તને ।અપ્_344.004અબ્।
કાન્તિઃ સર્વમનોરુચ્યવાચ્યવાત્તકસઙ્ગતિઃ

યથા વસ્તુ તથા રીતિર્યથા વૃત્તિસ્ તથા રસઃ ।અપ્_344.005અબ્।
ઊર્જસ્વિમૃદુસન્દર્ભાદૌચિત્યમુપજાયતે

સંક્ષેપો વાચકૈર્ અલ્પૈર્ વહોરર્થસ્ય સંગ્રહઃ ।અપ્_344.006અબ્।
અન્યૂનાધિકતા શબ્દવસ્તુનોર્યાવદર્થતા

પ્રકટત્વમભિવ્યક્તિઃ શ્રુતિરાક્ષેપ ઇત્ય્ અપિ ।અપ્_344.007અબ્।
તસ્યા ભેદૌ શ્રુતિસ્તત્ર શબ્દં સ્વાર્થસમર્પણમ્

ભવેન્નૈમિત્તિકી પારિભાષિકી દ્વિવિધૈવ સા ।અપ્_344.008અબ્।
સઙ્કેતઃ પરિભાષેતિ તતઃ સ્યાત્ પારિભાષિકી

મુખ્યૌપચારિકી ચેતિ સા ચ સા ચ દ્વિધા દ્વિધા ।અપ્_344.009અબ્।
સ્વાભિધેયસ્ખલદ્વૃત્તિરમુખ્યાર્થસ્ય વાચકઃ

યયા શબ્દો નિમિત્તેન કેનચિત્સૌપચારિકી ।અપ્_344.010અબ્।
સા ચ લાક્ષણિકી ગૌણી લક્ષણાગુણયોગતઃ

અભિધેયાવિનાભૂતા પ્રતીતિર્ લક્ષણોચ્યતે ।અપ્_344.011અબ્।
અભિધેયેન સમ્બન્ધાત્સામીપ્યાત્સમવાયતઃ

વૈપરીત્યાત્ક્રિયાયોગાલ્લક્ષણા પઞ્ચધા મતા ।અપ્_344.012અબ્।
ગૌણીગુણાનામાનન્ત્યાદનન્તા તદ્વિવક્ષયા

અન્યધર્મસ્તતો ઽન્યત્ર લોકસીમાનુરોધિના ।અપ્_344.013અબ્।
સમ્યગાધીયતે યત્ર સ સમાધિરિહ સ્મૃતઃ

શ્રૂતેરલભ્યમાનો ઽર્થો યસ્માદ્ભાતિ સચેતનઃ ।અપ્_344.014અબ્।
સ આક્ષેપો ધનિઃ સ્યાચ્ચ ધ્વનિના વ્યજ્યતે યતઃ

શબ્દેનાર્થેન યત્રાર્થઃ કૃત્વા સ્વયમુપાર્જનમ્ ।અપ્_344.015અબ્।
:પ્ 228
પ્રતિષેધ ઇવેષ્ટસ્ય યો વિશેષો ઽભિધિત્સયા

તમાક્ષેપં વ્રુવન્ત્યત્ર સ્તુતં સ્તોત્રમિદં પુનઃ ।અપ્_344.016અબ્।
અધિકારાદપેતસ્ય વસ્તુનો ઽન્યસ્ય યા સ્તુતિઃ

યત્રોક્તં ગમ્યતે નાર્થસ્તત્સમાનવિશેષણં ।અપ્_344.017અબ્।
સા સમાસોકિતિરુદિતા સઙ્ક્ષેપાર્થતયા બુધૈઃ

અપહ્નુતિરપહ્નુત્ય કિઞ્ચિદન્યાર્થસૂચનમ્ ।અપ્_344.018અબ્।
પર્યાયોક્તં યદન્યેન પ્રકારેનાભિધીયતે ।અપ્_344.018ચ્દ્।
એષામેકંતમસ્યેવ સમાખ્યા ધ્વનિરિત્યતઃ