Language

ENहिગુ
Scripture Library

Agni Purana · Chapter 343

343.001

:e ity āgneye mahāpurāṇe alaṅkāre śabdālaṅkāranirūpaṇaṃ
nāma dvicatvāriṃśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ
% chapter {343}
:ś atha tricatvāriṃśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ
arthālaṅkārāḥ
agnir uvāca
alaṅkaraṇamarthānāmarthālaṅkāra iṣyate /AP_343.001ab/
taṃ vinā śabdasaundaryamapi nāsti manoharam

343.002

arthālaṅkārarahitā vidhaveva(1) sarasvatī /AP_343.002ab/
svarūpamatha sādṛśyamutprekṣātiśayāvapi

343.003

vibhāvanā virodhaś ca hetuś ca samamaṣṭadhā /AP_343.003ab/
svabhāva eva bhāvānāṃ svarūpamabhidhīyate

343.004

nijamāgantukañceti dvividhaṃ tadudāhṛtam /AP_343.004ab/
sāṃsiddhikaṃ niyaṃ naimittikamāgantukaṃ tathā

343.005

:n
1 vidhureveti kha.. , ṭa.. ca
:p 224
sādṛśyaṃ dharmasāmānyamupamā rūpakaṃ tathā /AP_343.005ab/
mahoktyarthāntaranyāsāviti syāttu caturvidham

343.006

upamā nāma sā yasyāmupamānopameyayoḥ /AP_343.006ab/
sattā cāntarasāmānyayogitvepi vivakṣitaṃ

343.007

kiñcidādāya sārūpyaṃ lokayātrā pravartate /AP_343.007ab/
samāsenāsamāsena sā dvidhā pratiyoginaḥ

343.008

vigrahādabhidhānasya sasamāsānyathottarā /AP_343.008ab/
upamādyotakapadenopameyapadenaca

343.009

tābhyāñca vigrahāttredhā sasamāsāntimāt tridhā /AP_343.009ab/
viśiṣyamāṇā upamā bhavantyaṣṭādaśa sphuṭāḥ

343.010

yatra sādhāraṇo dharmaḥ kathyate gamyate 'pi vā /AP_343.010ab/
te dharmavastuprādhānyāddharmavastūpame ubhe

343.011

tulyamevopamīyete yatrānyonyena dharmiṇau /AP_343.011ab/
parasparopamā sā syāt prasiddheranyathā tayoḥ

343.012

viparītopamā sā syādvyāvṛtter niyamopamā /AP_343.012ab/
anyatrāpyanuvṛttestu bhavedaniyamopamā

343.013

samuccayopamāto 'nyadharmavāhulyakīrtanāt /AP_343.013ab/
vahordhammasya sāmyepi vailakṣṇyaṃ vivakṣitaṃ

343.014

yaducyate 'tiriktatvaṃ vyatirekopamā tu sā /AP_343.014ab/
yatropamā syādvahubhiḥ sadṛśaiḥ sā bahūpamā

343.015

dharmāḥ pratyupamānañcedanye mālopamaiva sāAP_343.015ab/
upamānavikāreṇa tulanā vikriyopamā

343.016

trilokyāsambhavi kimapyāropya pratiyogini /AP_343.016ab/
:p 225
kavinopamīyate yā prathate sādbhutopamā

343.017

pratiyoginamāropya tadabhedena kīrtanam /AP_343.017ab/
upameyasya sā mohopamāsau bhrāntimadvacaḥ

343.018

ubhayordharmiṇostathyāniś cayāt saṃśayopamā /AP_343.018ab/
upameyasya saṃśayya niś cayānniś cayopamā

343.019

vākyārthanaiva vākyārthopamā syādupamānataḥ /AP_343.019ab/
ātmanopamānādupamā sādhāraṇyatiśāyinī

343.020

upameyaṃ yadnyasya tadnyasyopamā matā /AP_343.020ab/
yadyuttarottaraṃ yāti tadāsau gaganopamā(1)

343.021

praśaṃsā caiva nindā ca kalpitā sadṛśī tathā /AP_343.021ab/
kiñcicca sadṛśī jñeyā upamā pañcadhā puraḥ

343.022

upamānena yattatvamupameyasya rūpyate /AP_343.022ab/
guṇānāṃ samatāṃ dṛṣṭvā rūpakaṃ nāma tadviduḥ

343.023

upamaiva tirobhūtabhedā rūpakameva vā /AP_343.023ab/
sahoktiḥ sahabhāvena kathanaṃ tulyadharmiṇāṃ

343.024

bhavedarthāntaranyāsaḥ sādṛśyenottareṇa saḥ /AP_343.024ab/
anyathopasthitā vṛttiścetanasyetarasya ca

343.025

anyathā manyate yatra tāmutprekṣāṃ pracakṣate /AP_343.025ab/
lokasīmānvṛttasya vastudharmasya kīrtanam

343.026

bhavedatiśayo nāma sambhavāsambhavāddvidhā /AP_343.026ab/
guṇajātikriyādīnāṃ yatra vaikalyardarśanaṃ

343.027

viśeṣadarśanāyaiva sā viśeṣoktirucyate /AP_343.027ab/
:n
1 pavanopameti kha.. / gamanopameti ka.. , ṭa.. ca
:p 226
prasiddhahetuvyāvṛtyā yat kiñcit kāraṇāntaram

343.028

yatra svābhāvikatvaṃ vā vibhāvyaṃ sā vibhāvanā /AP_343.028ab/
saṅgatīkaraṇaṃ yuktyā yadasaṃgacchamānayoḥ

343.029

virodhapūrvakatvena tadvirodha iti smṛtaṃ /AP_343.029ab/
sisādhayiṣitārthasya heturbhavati sādhakaḥ

343.030

kārako jñāpaka iti dvidhā so 'pyupajāyate /AP_343.030ab/
pravartate kārakākhyaḥ prāk paścāt kāryajanmanaḥ

343.031

pūrvaśeṣa iti khyātastayoreva viśeṣayoḥ /AP_343.031ab/
kāryakāraṇabhāvādvā svamāvādvā niyāmakāt

343.032

jñāpakākhyasya bhedo 'sti nadīpūrādidarśanāt /AP_343.032ab/
avinābhāvaniyamo hy avinābhāvadarśanāt

Original text: Agnipurāṇa · Edition: Rajendralal Mitra, Calcutta: Asiatic Society of Bengal 1870-1879, 3 vols. (Bibliotheca Indica, 65,1-3) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc