Language

ENहिગુ
Scripture Library

Agni Purana · Chapter 336

336.001

:e ity āgneye mahāpurāṇe śikṣānirūpaṇaṃ nāma
pañcatriṃśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ
:n
1 khaṭavasā iti kha..
:p 198
% chapter {336}
:ś atha ṣaṭtriṃśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ
kāvyādilakṣaṇaṃ
agnir uvāca
kāvyasya nāṭakādeś ca alaṅkārān vadāmy atha /AP_336.001ab/
dhvanirvarṇāḥ padaṃ vākyamityetadvāṅmayaṃ mataṃ

336.002

śāstretihāsavākyānāṃ trayaṃ yatra samāpyate /AP_336.002ab/
śāstre śabdapradhānatvamitihāseṣu niṣṭhatā

336.003

abhidhāyāḥ pradhānatvāt kāvyaṃ tābhyāṃ vibhidyate /AP_336.003ab/
naratvaṃ durlabhaṃ loke vidyā tatra ca durlabhā

336.004

kavitvaṃ durlabhaṃ tatra śaktistatra ca durlabhā /AP_336.004ab/
vyutpātirdurlabhā tatra vivekastatra durlabhaḥ

336.005

sarvaṃ śāstramavidvadbhirmṛgyamāṇanna sidhyati /AP_336.005ab/
ādivarṇā dvitīyāś ca mahāprāṇasturīyakaḥ

336.006

vargeṣu varṇavṛndaṃ syāt padaṃ suptiḍprabhedataḥ /AP_336.006ab/
saṅkṣepādvākyamiṣṭārthavyavachinnā padābalī

336.007

kāvyaṃ sphuṭadalaṅkāraṃ guṇavaddoṣavarjitam /AP_336.007ab/
yonirvedaś ca lokaś ca siddhamannādayonijaṃ

336.008

devādīnām saṃskṛtaṃ syāt prākṛtaṃ trividhaṃ nṛṇāṃ /AP_336.008ab/
gadyaṃ padyañca miśrañca kāvyādi trividhaṃ smṛtam

336.009

apadaḥ padasantāno gadyantadapi gadyate /AP_336.009ab/
cūrṇakotkalikāgandhivṛttabhedāt trirūpakam

336.010

alpālpavigrahaṃ nātimṛdusandarbhanirbharaṃ /AP_336.010ab/
:p 199
cūrṇakaṃ nāmto dīrghasamāsāt kalikā bhavet

336.011

bhavenmadhyamasandarbhannātikutsitavigraham /AP_336.011ab/
vṛttacchāyāharaṃ vṛttaṃ gandhinaitat kilotkaṭam

336.012

ākhyāyikā kathā khaṇḍakathā parikathā tathā /AP_336.012ab/
kathāniketi manyante gadyakāvyañca pañcadhā

336.013

kartṛvaṃśapraśaṃsā syādyatra gadyena vistarāt /AP_336.013ab/
kanyāharaṇasaṃgrāmavipralambhavipattayaḥ

336.014

bhavanti yatra dīptāś ca rītivṛttipravṛttayaḥ /AP_336.014ab/
ucchāsaiś ca paricchedo yatra yā cūrṇakottarā

336.015

vaktraṃ vāparavaktraṃ vā yatra sākhyāyikā smṛtā /AP_336.015ab/
ślokaiḥ svavaṃśaṃ saṃkṣepāt kaviryatra praśaṃsati

336.016

sukhyasyārthāvatārāya bhavedyatra kathāntaram /AP_336.016ab/
paricchedo na yatra syādbhavedvālambhakaiḥ kvacit

336.017

sā kathā nāma tadgarbhe nibadhnīyāccatuṣpadīṃ /AP_336.017ab/
bhavet khaṇḍakathā yāsau yāsau parikathā tayoḥ

336.018

amātyaṃ sārthakaṃ vāpi dvijaṃ vā nāyakaṃ viduḥ /AP_336.018ab/
syāttayoḥ karuṇaṃ viddhi vipralambhaś caturvidhaḥ

336.019

samāpyate tayor nādyā sā kathāmanudhāvati /AP_336.019ab/
kathākhyāyikayormiśrabhāvāt parikathā smṛtā

336.020

bhayānakaṃ sukhaparaṃ garbhe ca karuṇo rasaḥ /AP_336.020ab/
adbhuto 'nte sukḷptārtho nodāttā sā kathānikā

336.021

padyaṃ catuṣpadī tacca vṛttaṃ jātirititridhā /AP_336.021ab/
vṛttamakṣarasaṃkhyeyamukthaṃ tat kṛtiśeṣajam

336.022

:p 200
mātrābhirgaṇanā sā jātiriti kāśyapaḥ(1) /AP_336.022ab/
samamardhasamaṃ vṛttaṃ viṣamaṃ paiṅgalaṃ tridhā

336.023

sā vidyā naustitīṣūrṇāṃ gabhīraṃ kāvyasāgaraṃ /AP_336.023ab/
mahākāvyaṃ kalāpaś ca paryābandho viśeṣakam

336.024

kulakaṃ muktakaṃ koṣa iti padyakuṭumbakam /AP_336.024ab/
sargabandho mahākāvyamārabdhaṃ saṃskṛtena yat

336.025

tādātmyamajahattatra(2) tatsamaṃ nāti duṣyati /AP_336.025ab/
itihāsakathodbhūtamitaradvā sadāśrayaṃ

336.026

mantradūtaprayāṇājiniyataṃ nātivistaram /AP_336.026ab/
śakkaryātijagatyātiśakkaryā triṣṭubhā(3) tathā

336.027

puṣpitāgrādibhirvakrābhijanaiścārubhiḥ samaiḥ /AP_336.027ab/
muktā(4) tu bhinnavṛttāntā nātisaṃkṣiptasargakam

336.028

atiśarkvarikāṣṭibhyāmekasaṅkīrṇakaiḥ paraḥ /AP_336.028ab/
mātrayāpyaparaḥ sargaḥ prāśastyeṣu ca paścimaḥ

336.029

kalpo 'tininditastasminviśeṣānādaraḥ satāṃ /AP_336.029ab/
nagarārṇavaśailartu candrārkāśramapādapaiḥ

336.030

udyānasalilakrīḍāmadhupānaratotsavaiḥ /AP_336.030ab/
dūtīvacanavinyāsair asatīcaritādbhūtaiḥ

336.031

tamasā marutāpyanyair vibhāvair atinirbharaiḥ /AP_336.031ab/
:n
1 kaśyapa iti ja.. , ña.. , ṭa.. ca
2 tādarthamajahattatreti ja..
3 anuṣṭubheti ja..
4 vyakteti ña..
:p 201
sarvavṛttipravṛttañca sarvabhāvaprabhāvitam

336.032

sarvarītirasaiḥ puṣṭaṃ(1) puṣṭaṅguṇavibhūṣaṇaiḥ /AP_336.032ab/
ata eva mahākāvyaṃ tatkartā ca mahākaviḥ

336.033

vāgvaidagdhyapradhānepi rasa evātra jīvitam /AP_336.033ab/
pṛthakprayatnanirvartyaṃ vāgvakrimni rasādvapuḥ

336.034

caturvargaphalaṃ viśvagvyākhyātaṃ nāyakākhyayā /AP_336.034ab/
samānavṛttinirvyūṭaḥ kauśikīvṛttikomalaḥ

336.035

kalāpo 'tra pravāsaḥ prāganurāgāhvayo rasaḥ /AP_336.035ab/
saviśeṣakañca prāptyādi saṃskṛtenetreṇa ca

336.036

ślokair anekaiḥ kulakaṃ syāt sandānitakāni tat /AP_336.036ab/
muktakaṃ śloka ekaikaś camatkārakṣamaḥ satā ṃ

336.037

sūktibhiḥ kavisiṃhānāṃ sundarībhiḥ samanvitaḥ /AP_336.037ab/
koṣo brahmāparicchinnaḥ sa vidagdhāya rocate

336.038

ābhāsopamaśaktiś ca sarge yadbhinnavṛttatā /AP_336.038ab/
miśraṃ vapuriti khyātaṃ prakīrṇamiti ca dvidhā /AP_336.038cd/
śravyañcaivābhineyañca prakīrṇaṃ sakaloktibhiḥ

Original text: Agnipurāṇa · Edition: Rajendralal Mitra, Calcutta: Asiatic Society of Bengal 1870-1879, 3 vols. (Bibliotheca Indica, 65,1-3) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc