અગ્નિ પુરાણ · અધ્યાય 336

:એ ઇત્ય્ આગ્નેયે મહાપુરાણે શિક્ષાનિરૂપણં નામ
પઞ્ચત્રિંશદધિકત્રિશતતમો ઽધ્યાયઃ
:ન્
1 ખટવસા ઇતિ ખ..
:પ્ 198
% છપ્તેર્ {336}
:શ્ અથ ષટ્ત્રિંશદધિકત્રિશતતમો ઽધ્યાયઃ
કાવ્યાદિલક્ષણં
અગ્નિર્ ઉવાચ
કાવ્યસ્ય નાટકાદેશ્ ચ અલઙ્કારાન્ વદામ્ય્ અથ ।અપ્_336.001અબ્।
ધ્વનિર્વર્ણાઃ પદં વાક્યમિત્યેતદ્વાઙ્મયં મતં

શાસ્ત્રેતિહાસવાક્યાનાં ત્રયં યત્ર સમાપ્યતે ।અપ્_336.002અબ્।
શાસ્ત્રે શબ્દપ્રધાનત્વમિતિહાસેષુ નિષ્ઠતા

અભિધાયાઃ પ્રધાનત્વાત્ કાવ્યં તાભ્યાં વિભિદ્યતે ।અપ્_336.003અબ્।
નરત્વં દુર્લભં લોકે વિદ્યા તત્ર ચ દુર્લભા

કવિત્વં દુર્લભં તત્ર શક્તિસ્તત્ર ચ દુર્લભા ।અપ્_336.004અબ્।
વ્યુત્પાતિર્દુર્લભા તત્ર વિવેકસ્તત્ર દુર્લભઃ

સર્વં શાસ્ત્રમવિદ્વદ્ભિર્મૃગ્યમાણન્ન સિધ્યતિ ।અપ્_336.005અબ્।
આદિવર્ણા દ્વિતીયાશ્ ચ મહાપ્રાણસ્તુરીયકઃ

વર્ગેષુ વર્ણવૃન્દં સ્યાત્ પદં સુપ્તિડ્પ્રભેદતઃ ।અપ્_336.006અબ્।
સઙ્ક્ષેપાદ્વાક્યમિષ્ટાર્થવ્યવછિન્ના પદાબલી

કાવ્યં સ્ફુટદલઙ્કારં ગુણવદ્દોષવર્જિતમ્ ।અપ્_336.007અબ્।
યોનિર્વેદશ્ ચ લોકશ્ ચ સિદ્ધમન્નાદયોનિજં

દેવાદીનામ્ સંસ્કૃતં સ્યાત્ પ્રાકૃતં ત્રિવિધં નૃણાં ।અપ્_336.008અબ્।
ગદ્યં પદ્યઞ્ચ મિશ્રઞ્ચ કાવ્યાદિ ત્રિવિધં સ્મૃતમ્

અપદઃ પદસન્તાનો ગદ્યન્તદપિ ગદ્યતે ।અપ્_336.009અબ્।
ચૂર્ણકોત્કલિકાગન્ધિવૃત્તભેદાત્ ત્રિરૂપકમ્

અલ્પાલ્પવિગ્રહં નાતિમૃદુસન્દર્ભનિર્ભરં ।અપ્_336.010અબ્।
:પ્ 199
ચૂર્ણકં નામ્તો દીર્ઘસમાસાત્ કલિકા ભવેત્

ભવેન્મધ્યમસન્દર્ભન્નાતિકુત્સિતવિગ્રહમ્ ।અપ્_336.011અબ્।
વૃત્તચ્છાયાહરં વૃત્તં ગન્ધિનૈતત્ કિલોત્કટમ્

આખ્યાયિકા કથા ખણ્ડકથા પરિકથા તથા ।અપ્_336.012અબ્।
કથાનિકેતિ મન્યન્તે ગદ્યકાવ્યઞ્ચ પઞ્ચધા

કર્તૃવંશપ્રશંસા સ્યાદ્યત્ર ગદ્યેન વિસ્તરાત્ ।અપ્_336.013અબ્।
કન્યાહરણસંગ્રામવિપ્રલમ્ભવિપત્તયઃ

ભવન્તિ યત્ર દીપ્તાશ્ ચ રીતિવૃત્તિપ્રવૃત્તયઃ ।અપ્_336.014અબ્।
ઉચ્છાસૈશ્ ચ પરિચ્છેદો યત્ર યા ચૂર્ણકોત્તરા

વક્ત્રં વાપરવક્ત્રં વા યત્ર સાખ્યાયિકા સ્મૃતા ।અપ્_336.015અબ્।
શ્લોકૈઃ સ્વવંશં સંક્ષેપાત્ કવિર્યત્ર પ્રશંસતિ

સુખ્યસ્યાર્થાવતારાય ભવેદ્યત્ર કથાન્તરમ્ ।અપ્_336.016અબ્।
પરિચ્છેદો ન યત્ર સ્યાદ્ભવેદ્વાલમ્ભકૈઃ ક્વચિત્

સા કથા નામ તદ્ગર્ભે નિબધ્નીયાચ્ચતુષ્પદીં ।અપ્_336.017અબ્।
ભવેત્ ખણ્ડકથા યાસૌ યાસૌ પરિકથા તયોઃ

અમાત્યં સાર્થકં વાપિ દ્વિજં વા નાયકં વિદુઃ ।અપ્_336.018અબ્।
સ્યાત્તયોઃ કરુણં વિદ્ધિ વિપ્રલમ્ભશ્ ચતુર્વિધઃ

સમાપ્યતે તયોર્ નાદ્યા સા કથામનુધાવતિ ।અપ્_336.019અબ્।
કથાખ્યાયિકયોર્મિશ્રભાવાત્ પરિકથા સ્મૃતા

ભયાનકં સુખપરં ગર્ભે ચ કરુણો રસઃ ।અપ્_336.020અબ્।
અદ્ભુતો ઽન્તે સુકૢપ્તાર્થો નોદાત્તા સા કથાનિકા

પદ્યં ચતુષ્પદી તચ્ચ વૃત્તં જાતિરિતિત્રિધા ।અપ્_336.021અબ્।
વૃત્તમક્ષરસંખ્યેયમુક્થં તત્ કૃતિશેષજમ્

:પ્ 200
માત્રાભિર્ગણના સા જાતિરિતિ કાશ્યપઃ(1) ।અપ્_336.022અબ્।
સમમર્ધસમં વૃત્તં વિષમં પૈઙ્ગલં ત્રિધા

સા વિદ્યા નૌસ્તિતીષૂર્ણાં ગભીરં કાવ્યસાગરં ।અપ્_336.023અબ્।
મહાકાવ્યં કલાપશ્ ચ પર્યાબન્ધો વિશેષકમ્

કુલકં મુક્તકં કોષ ઇતિ પદ્યકુટુમ્બકમ્ ।અપ્_336.024અબ્।
સર્ગબન્ધો મહાકાવ્યમારબ્ધં સંસ્કૃતેન યત્

તાદાત્મ્યમજહત્તત્ર(2) તત્સમં નાતિ દુષ્યતિ ।અપ્_336.025અબ્।
ઇતિહાસકથોદ્ભૂતમિતરદ્વા સદાશ્રયં

મન્ત્રદૂતપ્રયાણાજિનિયતં નાતિવિસ્તરમ્ ।અપ્_336.026અબ્।
શક્કર્યાતિજગત્યાતિશક્કર્યા ત્રિષ્ટુભા(3) તથા

પુષ્પિતાગ્રાદિભિર્વક્રાભિજનૈશ્ચારુભિઃ સમૈઃ ।અપ્_336.027અબ્।
મુક્તા(4) તુ ભિન્નવૃત્તાન્તા નાતિસંક્ષિપ્તસર્ગકમ્

અતિશર્ક્વરિકાષ્ટિભ્યામેકસઙ્કીર્ણકૈઃ પરઃ ।અપ્_336.028અબ્।
માત્રયાપ્યપરઃ સર્ગઃ પ્રાશસ્ત્યેષુ ચ પશ્ચિમઃ

કલ્પો ઽતિનિન્દિતસ્તસ્મિન્વિશેષાનાદરઃ સતાં ।અપ્_336.029અબ્।
નગરાર્ણવશૈલર્તુ ચન્દ્રાર્કાશ્રમપાદપૈઃ

ઉદ્યાનસલિલક્રીડામધુપાનરતોત્સવૈઃ ।અપ્_336.030અબ્।
દૂતીવચનવિન્યાસૈર્ અસતીચરિતાદ્ભૂતૈઃ

તમસા મરુતાપ્યન્યૈર્ વિભાવૈર્ અતિનિર્ભરૈઃ ।અપ્_336.031અબ્।
:ન્
1 કશ્યપ ઇતિ જ.. , ઞ.. , ટ.. ચ
2 તાદર્થમજહત્તત્રેતિ જ..
3 અનુષ્ટુભેતિ જ..
4 વ્યક્તેતિ ઞ..
:પ્ 201
સર્વવૃત્તિપ્રવૃત્તઞ્ચ સર્વભાવપ્રભાવિતમ્

સર્વરીતિરસૈઃ પુષ્ટં(1) પુષ્ટઙ્ગુણવિભૂષણૈઃ ।અપ્_336.032અબ્।
અત એવ મહાકાવ્યં તત્કર્તા ચ મહાકવિઃ

વાગ્વૈદગ્ધ્યપ્રધાનેપિ રસ એવાત્ર જીવિતમ્ ।અપ્_336.033અબ્।
પૃથક્પ્રયત્નનિર્વર્ત્યં વાગ્વક્રિમ્નિ રસાદ્વપુઃ

ચતુર્વર્ગફલં વિશ્વગ્વ્યાખ્યાતં નાયકાખ્યયા ।અપ્_336.034અબ્।
સમાનવૃત્તિનિર્વ્યૂટઃ કૌશિકીવૃત્તિકોમલઃ

કલાપો ઽત્ર પ્રવાસઃ પ્રાગનુરાગાહ્વયો રસઃ ।અપ્_336.035અબ્।
સવિશેષકઞ્ચ પ્રાપ્ત્યાદિ સંસ્કૃતેનેત્રેણ ચ

શ્લોકૈર્ અનેકૈઃ કુલકં સ્યાત્ સન્દાનિતકાનિ તત્ ।અપ્_336.036અબ્।
મુક્તકં શ્લોક એકૈકશ્ ચમત્કારક્ષમઃ સતા ં

સૂક્તિભિઃ કવિસિંહાનાં સુન્દરીભિઃ સમન્વિતઃ ।અપ્_336.037અબ્।
કોષો બ્રહ્માપરિચ્છિન્નઃ સ વિદગ્ધાય રોચતે

આભાસોપમશક્તિશ્ ચ સર્ગે યદ્ભિન્નવૃત્તતા ।અપ્_336.038અબ્।
મિશ્રં વપુરિતિ ખ્યાતં પ્રકીર્ણમિતિ ચ દ્વિધા ।અપ્_336.038ચ્દ્।
શ્રવ્યઞ્ચૈવાભિનેયઞ્ચ પ્રકીર્ણં સકલોક્તિભિઃ