Agni Purana · Chapter 291
:e ity āgneye mahāpurāṇe gajaśāntirnāma navatyadhikadviśatatamo
'dhyāyaḥ ||
:n
1 kṛdvānyasminniti kha.. , ja.. , ña.. ca
:p 79
% chapter {291}
:ś athaikanavatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ
śāntyāyurvedaḥ
dhanvantarir uvāca
goviprapālanaṃ karyaṃ rajñā gośāntimāvade /AP_291.001ab/
gāvaḥ pavitrā māṅgalyā goṣu lokāḥ pratiṣṭhitāḥ
śakṛnmūtraṃ paraṃ tāsāmalakṣmīnāśanaṃ paraṃ /AP_291.002ab/
gavāṃ kaṇḍūyanaṃ vāri śṛṅgasyāghaughamardanam
gomūtraṃ gomayaṃ kṣīraṃ dadhi sarpaś ca rocanā /AP_291.003ab/
śaḍaṅgaṃ paramaṃ pāne duḥsvapnādyādivāraṇaṃ
rocanā viṣarakṣoghnī grāsadaḥ svargago gavāṃ /AP_291.004ab/
yadgṛhe duḥkhitā gāvaḥ sa yāti narakannaraḥ
paragogrāsadaḥ svargī gohito brahmalokabhāk /AP_291.005ab/
godānātkīrtanādrakṣāṃ kṛtvā coddharate kulam
gavāṃ śvāsāt pavitrā bhūḥ sparśanātkilviṣakṣayaḥ /AP_291.006ab/
gomūtraṃ gomayaṃ kṣīraṃ dadhi sarpiḥ kuśodakam
ekarātropavāsaś ca śvapākamapi śodhayet /AP_291.007ab/
sarvāśubhavināśāya purācīratamīśvaraiḥ
pratyekañca tryahābhyamtaṃ mahāsāntapanaṃ smṛtaṃ /AP_291.008ab/
sarvakāmapradañcaitat sarvāśubhavimardanam
kṛcchrātikṛcchraṃ payasā divasānekaviṃśatiṃ /AP_291.009ab/
nirmalāḥ sarvakāmāptyā syurgagāḥ spur natottamāḥ
:p 80
tryahamuṣṇaṃ pivenmūtraṃ tryahamuṣṇaṃ ghṛtaṃ pivet /AP_291.010ab/
tryahamuṣṇaṃ payaḥ pītvā vāyubhakṣaḥ paraṃ tryaham
taptakṛcchravrataṃ sarvapāpaghnaṃ brahmalokadaṃ /AP_291.011ab/
śītaistu śītakṛcchraṃ syādbrahmoktaṃ brahmalokadaṃ
gomūtreṇācaretsnānaṃ vṛttiṃ kuryācca gorasaiḥ /AP_291.012ab/
gobhirvrajecca bhuktāsu bhuñjītātha ca govratī
māsenaikena niṣpāpo golokī svargago bhavet /AP_291.013ab/
vidyāñca gomatīṃ japtvā golokaṃ paramaṃ vrajet
gitair nṛtyair apsarobhirvimāne tatra modate /AP_291.014ab/
gāvaḥ surabhayo nityaṃ gāvo guggulagandhikāḥ
gāvaḥ pratiṣṭhā bhūtānāṃ gāvaḥ svastyayanaṃ paraṃ /AP_291.015ab/
annameva paraṃ gāvo devānāṃ haviruttamam
pāvanaṃ sarvabhūtānāṃ kṣaranti ca vadanti ca /AP_291.016ab/
haviṣā mantrapūtena tarpayantyamarāndivi
ṛṣīṇāmagnihotreṣu gāvo homeṣu yojitāḥ /AP_291.017ab/
sarveṣāmeva bhūtānāṃ gāvaḥ śaraṇamuttamaṃ
gāvaḥ pavitraṃ paramaṃ gāvo māṅgalyamuttamaṃ /AP_291.018ab/
gāvaḥ svargasya sopānaṃ gāvo dhanyāḥ sanātanāḥ
namo gobhyaḥ śrīmatībhyaḥ saurabheyībhya eva ca /AP_291.019ab/
namo brahmasutābhyaś ca pavitrābhyo namo namaḥ
brāhmaṇāś caiva gāvaś ca kulamekaṃ dvidhā kṛtam /AP_291.020ab/
ekatra mantrāstiṣṭhanti havirekatra tiṣṭhati
:p 81
devabrāhmaṇagosādhusādhvībhiḥ sakalaṃ jagat /AP_291.021ab/
dhāryate vai sadā tasmāt sarve pūjyatamā matāḥ
pivanti yatra tattīrthaṃ gaṅgādyā gāva eva hi /AP_291.022ab/
gavāṃ māhātmyamuktaṃ hi cikitsāñca tathā śṛṇu
śṛṅgāmayeṣu dhenūnāṃ tailaṃ dadyāt sasaindhavaṃ /AP_291.023ab/
śṛṅgaverabalāmāṃsakalkasiddhaṃ samākṣikaṃ
karṇaśūleṣu sarveṣu mañjiṣṭhāhiṅgusaindhavaiḥ /AP_291.024ab/
siddhaṃ tailaṃ pradātavyaṃ rasonenātha vā punaḥ
bilvamūlamapāmārgandhātakī casapāṭalā /AP_291.025ab/
kuṭajandantamūleṣu lepāttacchūlanāśanaṃ
dantaśūlaharair dravyair ghṛtaṃ rāma vipācitaṃ /AP_291.026ab/
mukharogaharaṃ jñeyaṃ jihvārogeṣu saindhavaṃ
śṛṅgaveraṃ haridre dve triphalā ca galagrahe /AP_291.027ab/
hṛcchūle vastiśūle ca vātaroge kṣaye tathā
triphalā ghṛtamiśrā ca gavāṃ pāne praśasyate /AP_291.028ab/
atīsāre haridre dve pāṭhāñcaiva pradāpayet
sarveṣu koṣṭharogeṣu tathāśākhāgadeṣu ca /AP_291.029ab/
śṛṅgaverañca bhārgīñca kāse śvāse pradāpayet
dātavyā bhagnasandhāne priyaṅgurlabaṇānvitā /AP_291.030ab/
tailaṃ vātaharaṃ pitte madhuyaṣṭīvipācitaṃ
kaphe vyoṣañca samadhu sapuṣṭakarajo 'sraje /AP_291.031ab/
tailājyaṃ haritālañca bhagnakṣatiśṛtandadet
māsāstilāḥ sagodhūmāḥ paśukṣīraṃ ghṛtaṃ tathā /AP_291.032ab/
:p 82
eṣāṃ piṇḍī salavaṇā vatsānāṃ puṣṭidātviyaṃ
balapradā viṣāṇāṃ syadgrahanāśāya dhūpakaḥ /AP_291.033ab/
devadāru vacā māṃsī guggulurhiṅgusarṣapāḥ
grahādigadanāśāya eṣa dhūpo gavāṃ hitaḥ /AP_291.034ab/
ghaṇṭhā caiva gavāṃ kāryā dhūpenānena bhūpitā
aśvagandhātilaiḥ śuklaṃ tena gauḥ kṣīriṇī bhavet /AP_291.035ab/
rasāyanañca pinyākaṃ matto yo dhāryate gṛhe
bhavāṃ purīṣe pañcabhyāṃ nityaṃ śāntyai śriyaṃ yajet /AP_291.036ab/
vāsudevañca gandhādyair aparā śāntirucyate
aśvayukśuklapakṣasya pañcadaśyāṃ yajeddhariṃ /AP_291.037ab/
harirudramajaṃ sūryaṃ śriyamagniṃ ghṛtena ca
dadhi samprāśya gāḥ pūjya kāryaṃ vāhnipradakṣiṇaṃ /AP_291.038ab/
vṛṣāṇāṃ yojeyed yuddhaṃ gītavādyaravair vahiḥ
gavāntu lavaṇandeyaṃ brāhmaṇānāñca dakṣiṇā /AP_291.039ab/
naimittike mākarādau yajedviṣṇuṃ saha śriyā
sthaṇḍilebje madhyagate dikṣu keśaragān surān /AP_291.040ab/
subhadrājo raviḥ pūjyo bahurūpo balirvahiḥ
khaṃ viśvarūpā siddhiś ca ṛddhiḥ śāntiś ca rohiṇī /AP_291.041ab/
digdhenavo hi pūrvādyāḥ kṛśaraiś candra īśvaraḥ
dikpālāḥ padmapatreṣu kumbheṣvagnau ca homayet /AP_291.042ab/
kṣīravṛkṣasya samidhaḥ sarṣapākṣatataṇḍulān
śataṃ śataṃ suvarṇañca kāṃsyādikaṃ dvije dadet /AP_291.043ab/
gāvaḥ pūjyā vimoktavyāḥ śāntyai kṣīrādisaṃyutāḥ
:p 83
agnir uvāca
śālihotraḥ suśrutāya hayāyurvedamuktavān /AP_291.044ab/
pālakāpyo 'ṅgarājāya gajāyurvedamabravīt
Original text: Agnipurāṇa · Edition: Rajendralal Mitra, Calcutta: Asiatic Society of Bengal 1870-1879, 3 vols. (Bibliotheca Indica, 65,1-3) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0