Language

ENहिગુ
Scripture Library

Agni Purana · Chapter 288

288.001

:e ity āgneye mahāpurāṇe aśvavāhanasāro nāma
saptāśītyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ ||
:n
1 gorjitāste 'tikīrtitā iti kha..
2 yathāñcitamiti ña..
3 mṛgañjaya iti kha.. , ña.. ca
:p 70
% chapter {288}
:ś athāṣṭāśītyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ
aśvacikitsā
śālihotra uvāca
aśvānāṃ lakṣaṇaṃ vakṣye
cikitsāñcaiva(1)suśrutaAP_288.001ab/
hīnadanto vidantaś cakarālī kṛṣṇatālukaḥ

288.002

kṛṣṇajihvaś ca yamajojātamuṣkaś ca yas tathā /AP_288.002ab/
dviśaphaś ca tathā śṛṅgī trivarṇo vyāghravarṇakaḥ

288.003

kharavarṇo bhasmavarṇo jātavarṇaś ca kākudī /AP_288.003ab/
śvitrī ca kākasādī ca kharasārastathaiva ca

288.004

vānarākṣaḥ kṛṣṇaśaṭaḥ kṛṣṇaguhyastathaiva ca /AP_288.004ab/
kṛṣṇaprothaś ca śūkaś ca yaś ca tittirisannibhaḥ

288.005

viṣamaḥ śvetapādaś ca dhruvāvartavivarjitaḥ /AP_288.005ab/
aśubhāvartasaṃyukto varjanīyasturaṅgamaḥ

288.006

randhroparandhrayordvau dvau dvau dvau mastakavakṣasoḥ /AP_288.006ab/
prayāṇe ca lalāṭe ca kaṇṭhāvartāḥ śubhā daśa

288.007

mṛkkaṇyāñca lalāṭe ca karṇamūle nigālake /AP_288.007ab/
bāhumūle gale śreṣṭhā āvartāstvaśubhāḥ pare

288.008

śukendragopacandrābhā ye ca vāyasasannibhāḥ /AP_288.008ab/
suvarṇavarṇāḥ snigdhāś ca praśasyāstu sadaiva hi

288.009

dīrghagrīvākṣikūṭāś ca hrasvakarṇāś ca śobhanāḥ /AP_288.009ab/
:n
1 cikitsantaveti ña..
:p 71
rākṣānturaṅgamā yatra(1) vijayaṃ varjayettataḥ

288.010

pālitastu hayo dantī śubhado duḥkhado 'nyathā /AP_288.010ab/
śriyaḥ putrāstu gandharvā vājino ratnamuttamam

288.011

aśvamedhe tu turagaḥ pavitratvāttu hūyate /AP_288.011ab/
vṛṣo nimbavṛhatyau ca guḍūcī ca samākṣikā

288.012

siṃhā gandhakārī piṇḍī svedaś ca śirasas tathā /AP_288.012ab/
hiṅgu puṣkaramūlañca nāgaraṃ sāmlavetasaṃ

288.013

pippalīsaindhavayutaṃ śūlaghnaṃ cīṣṇavāriṇā /AP_288.013ab/
nāgarātiviṣā mustā sānantā bilvamālikā

288.014

kvāthameṣāṃ pivedvājī sarvātīsāranāśanam /AP_288.014ab/
priyaṅgusārivābhyāñca yuktamājaṃ śṛtaṃ(2) payaḥ

288.015

paryāptaśarkaraṃ pītvā śramādvājī vimucyate /AP_288.015ab/
droṇikāyāntu dātavyā tailavastisturaṅgame

288.016

koṣṭhajā ca śirā vedhyā tena tasya sukhaṃ bhavet /AP_288.016ab/
dāṛimaṃ triphalā vyoṣaṃ guḍañca samabhāvikam

288.017

piṇḍametat pradātavyamaśvānāṃ kāśanāśanam /AP_288.017ab/
priyaṅgulodhramadhubhiḥ pivedvṛṣarasaṃ hayaḥ

288.018

kṣīraṃ vā pañcakolādyaṃ kāśanāddhi pramucyate /AP_288.018ab/
praskandheṣu ca sarveṣu śreya ādau viśodhaṇam

288.019

abhyaṅgodvartanaiḥ snehaṃ nasyavartikramaḥ smṛtaḥ /AP_288.019ab/
jvaritānāṃ turaṅgāṇāṃ payasaiva kriyākramaḥ

288.020

lodhrakandharayormūlaṃ mātulāṅgāgnināgarāḥ /AP_288.020ab/
:n
1 rājñīturaṅgamā yatreti kha..
2 ghṛtamiti kha..
:p 72
kuṣṭhahiṅguvacārāsnālepoyaṃ śothanāśanaḥ

288.021

mañjiṣṭhā madhukaṃ drākṣāvṛhatyau raktacandanam /AP_288.021ab/
trapuṣīvījamūlāni śṛṅgāṭakakaśerukam

288.022

ajāpayaḥśṛtamidaṃ suśītaṃ śarkarānvitaṃ /AP_288.022ab/
pītvā nīraśano vājī raktamehāt pramucyate

288.023

manyāhanunigālasthaśirāśotho galagrahaḥ /AP_288.023ab/
abhyaṅgaḥ kaṭutailena(1) tatra teṣveva śasyate

288.024

galagrahagado śothaḥ prāyaśo galadeśake /AP_288.024ab/
pratyakpuṣpī tathā bahniḥ saindhavaṃ sauraso rasaḥ

288.025

kṛṣṇāhiṅguyutair ebhiḥ kṛtvā nasyaṃ na sīdati /AP_288.025ab/
niśe jyotiṣmatī pāṭhā kṛṣṇā kuṣṭhaṃ vacā madhu

288.026

jihvāstambhe ca lepo 'yaṃ guḍamūtrayuto hitaḥ /AP_288.026ab/
tilair yaṣṭyā rajanyā ca nimbapatraiś ca yojitā

288.027

kṣaudreṇa śodhanī piṇḍī sarpiṣā vraṇaropaṇī /AP_288.027ab/
abhighātena khañjanti ye hy aścāstīvravedanāḥ

288.028

pariṣekakriyā teṣāṃ tailenāśu rujāpahā /AP_288.028ab/
doṣakopābhighātābhyāṃ pakvabhinne vraṇakramaḥ

288.029

aśvatthoḍumbaraplakṣamadhūkavaṭakalkanaiḥ //29

288.030

prabhūtasalilaḥ kvāthaḥ sukhoṣṇaḥ vraṇaśodhanaḥ /AP_288.030ab/
śatāhvā nāgaraṃ rāsnā mañjiṣṭhākuṣṭhasaindhavaiḥ

288.031

devadāruvacāyugmarajanīraktacandanaiḥ /AP_288.031ab/
tailasiddhaṃ kaṣāyeṇa guḍūcyāḥ payasā saha

288.032

:n
1 tilataileneti kha..
:p 73
mrakṣeṇa vastinaśye ca yojyaṃ sarvatra liṅgine /AP_288.032ab/
raktasrāvo jalaukābhir netrānte netrarogitaḥ

288.033

khāditoḍumbarāśvatthakaṣāyeṇa ca sādhanam /AP_288.033ab/
dhātrīdurālabhātiktāpriyaṅgukuṅkumaiḥ samaiḥ

288.034

guḍūcyā ca kṛtaḥ kalko hito yuktāvalambine /AP_288.034ab/
utpāte ca śile śrāvye śuṣkaśephe tathaiva ca

288.035

kṣiprakāriṇi doṣe ca sadyo vidalamiṣyate(1) /AP_288.035ab/
gośakṛnmañjikākuṣṭharajanītilamarṣapaiḥ

288.036

gavāṃ mūtreṇa piṣṭaiś ca mardanaṃ kaṇḍunāśanam /AP_288.036ab/
śīto madhuyutaḥ kvātho nāśikāyāṃ saśarkaraḥ

288.037

raktapittaharaḥ pānādaśvakarṇaistathaiva ca /AP_288.037ab/
saptame saptame deyamaśvānāṃ lavaṇaṃ dine

288.038

tathā bhuktavatāndeyā atipāne tu vāruṇī /AP_288.038ab/
jīvanīyaiḥ samadhurair mṛdvīkāśarkarāyutaiḥ

288.039

sapippalīkaiḥ śaradi pratipānaṃ sapadmakaiḥ /AP_288.039ab/
viḍaṅgāpippalīdhānyaśatāhvālodhrasaindhavaiḥ

288.040

macitrakaisturaṅgāṇāṃ pratipānaṃ himāgame /AP_288.040ab/
lodhrapriyaṅgukāmustāpippalīviśvabheṣajaiḥ

288.041

sakṣaudraiḥ pratipānaṃ syādvasante kaphanāśanam /AP_288.041ab/
priyaṅgupippalīlodhrayaṣṭyākṣaiḥ samahauṣadhaiḥ

288.042

nidāghe saguḍā deyā madirā pratipānake /AP_288.042ab/
:n
vedhanamisyata iti ja.. , ña.. ca
:p 74
lodhrakāṣṭhaṃ salavaṇaṃ pippalyo viśvabheṣajam

288.043

bhavettailayutair ebhiḥ pratipānaṃ ghanāgame /AP_288.043ab/
nidāghodvṛtapittārtāḥ śaratsu puṣṭaśoṇitāḥ

288.044

prāvṛḍbhinnapurīṣāś ca piveyurvājino ghṛtam /AP_288.044ab/
piveyurvājinastailaṃ kaphavāyvadhikāstu ye

288.045

snehavyāpadbhavo yeṣāṃ kāryaṃ teṣāṃ virūkṣaṇam /AP_288.045ab/
tryahaṃ yavāgūrūkṣā syād bhojanaṃ takrasaṃyutam

288.046

śarannidāghayoḥ sarpistailaṃ śītavasantayoḥ /AP_288.046ab/
varṣāsu śiśire caiva vastau yamakamiṣyate

288.047

gurvabhiṣyandibhaktāni vyāyāmaṃ snājamātapam /AP_288.047ab/
vāyuvarjañca vāhasya snehapītasya varjitam

288.048

snānaṃ pānaṃ śakṛtkrūṣṭhamaśvānāṃ salilāgame /AP_288.048ab/
atyarthaṃ durdine kāle pānamekaṃ praśasyate

288.049

yuktaśītātape kāle dviḥpānaṃ snapanaṃ sakṛt /AP_288.049ab/
grīṣme trisnānapānaṃ syacciraṃ tasyāyagāhanam

288.050

nistūṣāṇāṃ pradātavyā yavānāṃ caturāṭakī /AP_288.050ab/
caṇakavrīhimaudgāni kalāyaṃ vāpi dāpayet

288.051

ahorātreṇa cārdhasya yavasasya tulā daśa /AP_288.051ab/
aṣṭau śuṣkasya dātavyāś catasro 'tha vuṣasya vā

288.052

dūrvā pittaṃ yavaḥ kāsaṃ vuṣaś ca śloṣmasañcayam /AP_288.052ab/
nāśayatyarjunaḥ śvāsaṃ tathā māno balakṣayam

288.053

vātikāḥ paittikāś caiva śleṣmajāḥ sānnipātikāḥ /AP_288.053ab/
na rogāḥ pīḍayiṣyanti dūrvāhāranturaṅgamam

288.054

:p 75
dvau rajjubandhau duṣṭānāṃ pakṣayorubhayorapi /AP_288.054ab/
paścāddhanuś ca kartarvyo dūrakīlavyapāśrayaḥ

288.055

vāseyustvāstṛte sthāne kṛtadhūpanabhūmayaḥ /AP_288.055ab/
yatropanyastayavasāḥ sapradīpāḥ surakṣitāḥ /AP_288.055cd/
kṛkavākvajakapayo dhāryaścāśvagṛhe mṛgāḥ

Original text: Agnipurāṇa · Edition: Rajendralal Mitra, Calcutta: Asiatic Society of Bengal 1870-1879, 3 vols. (Bibliotheca Indica, 65,1-3) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc